1933 Tarihli Mit Raporunda Gümüşhane Detayı: Zigana’daki Yabancı Botanikçiler Takip Edilmiş

Millî İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) yayımladığı 7 Ağustos 1933 tarihli istihbarat raporu, Gümüşhane ve Zigana çevresinde yıllar önce yürütülen yabancı araştırmalarını yeniden gündeme taşıdı. Raporda, Trabzon -Gümüşhane güzergâhında ve Zigana Dağları’nda incelemelerde bulunan iki yabancı botanikçinin faaliyetleri mercek altına alındı.

MİT’in resmî internet sitesinde yer alan “Özel Koleksiyon/Belgeler” bölümünde yayımlanan rapor, 1930 yılında Doğu Karadeniz ve Erzurum’da araştırmalar yapan yabancı botanikçilerin faaliyetlerine ilişkin dikkat çekici ayrıntılar içeriyor.

Erzurum B Amirliği tarafından, Millî Emniyet Hizmeti Riyâseti’ne gönderilen belgede, özellikle Trabzon-Gümüşhane güzergâhı ile Zigana çevresinde gerçekleştirilen araştırmalara dikkat çekiliyor. Dönemin istihbarat birimleri, bölgede incelemelerde bulunan yabancı araştırmacıların faaliyetlerinin yeterince takip edilemediğini değerlendiriyor.

Günde 30 Kilometre Yol Katetmişler Rapora göre, 1930 yılında bölgeye gelen iki yabancı botanikçiye bir istihbarat memuru ile vilayetin ziraat müdürü refakat etti. Ancak araştırmacıların yoğun çalışma temposu karşısında görevliler incelemeleri sürdüremeyerek geri dönmek zorunda kaldı.

Belgede botanikçilerin çalışma temposu, “Onlar günde 30 kilometre geziyor, dağlara tırmanıyorlardı. Hülâsa ne olduklarını ve ne yaptıklarını fennî bir şekilde tezahür ettirmek mümkün olamadı” ifadeleriyle aktarıldı.

Zigana’daki Araştırmalar İçin Uzman Gözetimi Önerisi Raporda, Zigana’da aylarca araştırma yapan iki İngiliz’in faaliyetlerinin daha kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiği belirtildi. Bu kapsamda, ilgili bakanlıklardan görevlendirilecek uzmanların araştırmacılara eşlik etmesi ve çalışmaların bilimsel açıdan denetlenmesi önerildi.

Ayrıca yabancı seyyahlar ve araştırmacılar hakkında farklı kurumların elindeki bilgilerin istihbarat servisiyle paylaşılması gerektiği vurgulandı.

Aradan geçen 93 yıla rağmen yayımlanan belge, Gümüşhane’nin Trabzon ile Erzurum arasındaki güzergâhı ve Zigana Dağları’nın doğal yapısıyla yabancı araştırmacıların ilgisini çektiğini ortaya koyan tarihî kayıtlar arasında yer aldı.

Son bir ayda gumuskoza.com.tr sitesinde 630.194 gerçekleşti.