Nutuk’ta bugün: İstifa krizi ve Adapazarı ayaklanması!

Kurtuluş Savaşı’nın ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş belgesi niteliğini taşıyan Nutuk’ta, tarihin akışını değiştiren kritik dönemeçler ve milli mücadele yıllarında verilen çetin varlık mücadelesi gün yüzüne çıkmaya devam ediyor. Gazi Mustafa Kemal Paşa, Amasya’da bulunulan süreçte memleketin dört bir yanında patlak veren bozguncu faaliyetleri ve 1923 yılında Ankara’da yaşanan hükümet krizinin perde arkasını tarihi belgelerle kamuoyunun bilgisine sunuyor.

ADAPAZARI DOLAYLARINDA İNGİLİZ VE İSTANBUL DESTEKLİ KIŞKIRTMANutuk’ta yer alan belgelere göre, 1919 yılı Ekim ayının son günlerinde Adapazarı ve çevresinde Milli Mücadele’ye karşı tehlikeli bir kışkırtma hareketi başlatıldı. Adapazarı'nın Akyazı taraflarında türeyen subaylıktan kovulma Manyaslı Bekir, İstanbul’dan aldığı para ve direktiflerle bölgedeki halkı kışkırtmaya çalıştı.

Süvari yazılacaklara 30, piyade yazılacaklara ise 15 lira vaat eden Bekir, Sapanca’nın Avşar köyünden tahsildar Beslân ve Talustan Bey ile birleşerek Adapazarı kasabasını basma planı yaptı. KAYMAKAM TAHİR BEY HAREKETE GEÇTİ, KÖYDE KARŞILAŞTILARAdapazarı Kaymakamı Tahir Bey, çetenin hazırlığını haber alır almaz İzmit’ten gönderilen bir binbaşı ve kendi topladığı 25 kişilik atlı birlikle kasabayı korumak üzere yola çıktı.

Çeteyle Lâtife köyünde karşılaşan güvenlik güçleri, bozguncuların amacını sorguladı. Başıbozuk grubun, “Padişah Hazretleri’nin hayatta ve yüce hilafet makamlarında olup olmadığını öğrenmek için Adapazarı’na makine başına gelmek istiyoruz.

Mustafa Kemal Paşa’yı Padişah yerine koyamayız” yanıtını vermesi, kışkırtmanın arkasındaki kirli emelleri gözler önüne serdi. MUSTAFA KEMAL PAŞA’DAN SERT TALİMAT: GEVŞEKLİK GÖSTERİLMEYECEK!Gelişmeler üzerine derhal devreye giren Mustafa Kemal Paşa, 23 Ekim 1919 tarihinde Adapazarı Kaymakamı Tahir Bey’e doğrudan talimat göndererek, bozgunculara karşı uygulanacak sert tedbirlerde asla gevşek davranılmamasını emretti.

Aynı tarihte Harbiye Nazırı Cemal Paşa’ya da şifreli bir telgraf çeken Paşa, “Saltanat Hükümetince bu gibi bozguncu eylemlere karşı zamanında etkin önlemler alınmadığı takdirde, en şiddetli önlemlere başvurmak zorunda kalacağımızı arz ederiz” uyarısında bulundu. FESATÇILAR DAĞITILDI, ELEBAŞLARI KAÇTIİzmit’ten gönderilen ve bölgede takviye edilen milli müfrezenin müdahalesi sonucu fesatçılar kısa sürede dağıtıldı.

Tahsildar Beslân ve kardeşi Hasan Çavuş ele geçirilirken, İstanbul’dan para ile gelen Manyaslı Bekir kaçmayı başardı. Devam eden operasyonlarda kışkırtıcılar arasında yer alan ve “İngiliz İbrahim” olarak tanınan şahıs ve diğer tertipçiler hakkında adli kovuşturma başlatıldı.

Bolu Mutasarrıfı Haydar Bey de Bekir’in silahlı adamlarıyla Abaza köylerinde Milli Mücadele aleyhine para dağıttığını rapor etti. İSTANBUL’DA DÜŞMAN BLOKLARI İŞ BİRLİĞİNDEMustafa Kemal Paşa, Amasya görüşmelerinin başladığı 20 Ekim 1919 günlerinde İstanbul’daki tablonun son derece vahim olduğuna dikkat çekti.

Hürriyet ve İtilaf Partisi, Askeri Nigehban Cemiyeti ve Muhipler Cemiyeti’nin bir blok oluşturduğu; Ali Kemal ve Sait Molla gibi isimlerin azınlıkları Kuva-yı Milliye aleyhine kışkırttığı belirtildi. Rum ve Ermeni patriklerinin İtilaf Devletleri temsilcilerine başvurduğu, karaborsa ve çete faaliyetlerinin Geyve, Karacabey ve Bursa hatlarına kadar yayıldığı aktarıldı.

İstanbul Hükümeti’nin bu kışkırtmalara karşı sessiz kalması üzerine Mustafa Kemal Paşa, boyun eğmenin mümkün olmadığını vurguladı.27 EKİM 1923: ALİ FETHİ OKYAR HÜKÜMETİ İSTİFA ETTİNutuk’ta yer alan bir diğer dönüm noktası ise Cumhuriyet’in ilanının hemen arifesinde yaşandı. Ali Fethi Okyar başkanlığındaki hükümet üyeleri, 27 Ekim 1923 Cumartesi günü Çankaya’da yapılan toplantının ardından istifa kararı aldı.

Hükümetin Meclis Yüksek Başkanlığına sunduğu istifa mektubunda şu ifadelere yer verildi:“Türkiye Devleti’nin, karşı karşıya bulunduğu önemli ve güç, iç ve dış sorunları kolaylıkla çözebilmesi için mutlaka çok güçlü ve Meclis’in tam desteğini kazanmış bir hükümete ihtiyacı olduğu kanısındayız. Bu bakımdan yüce Meclis’in her bakımdan güven ve desteğine dayanan bir hükümetin kurulmasına yardımcı olmak amacıyla istifa ettiğimizi derin saygılarımızla arz ederiz.”CUMHURİYET’İN İLANINA GİDEN YOL AÇILDI27 Ekim 1923 günü saat 13.00’te Parti Genel Kurulu’na bildirilen istifa mektubu, aynı gün saat 17.00’de TBMM oturumunda resmen okundu.

Ali Fethi Okyar Kabinesi’nin istifasıyla ortaya çıkan hükümet bunalımı, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın 28 Ekim gecesi “Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz” kararını almasına ve Türkiye Devleti’nin yönetim şeklinin netleşmesine zemin hazırladı.