Şanlıurfa’da tarım işçisinin “elçi payı” kimin cebinden çıkmalı? Yönetmelik açık
- Şanlıurfa’da pamuk, fıstık, sebze ve meyve üretiminde çalışan tarım işçileri için günlük yevmiye kadar, bu ücretin nasıl ödendiği de önem taşıyor
- Özellikle tarım aracılarının, bölgede bilinen adıyla elçilerin aldığı pay, işçinin eline geçecek parayı doğrudan ilgilendiriyor
Şanlıurfa’da pamuk, fıstık, sebze ve meyve üretiminde çalışan tarım işçileri için günlük yevmiye kadar, bu ücretin nasıl ödendiği de önem taşıyor. Özellikle tarım aracılarının, bölgede bilinen adıyla elçilerin aldığı pay, işçinin eline geçecek parayı doğrudan ilgilendiriyor.
Ancak Türkiye İş Kurumunun (İŞKUR) tarımda iş aracılığına ilişkin düzenlemesi, aracılık ücretinin kim tarafından karşılanacağı konusunda açık bir hüküm içeriyor.
Urfanatik'in 27 Mayıs 2025 tarihinde yayımladığı haberde, Şanlıurfa'da tarım işçilerinin günlük yevmiyesinin elçi payı dâhil 1.000 TL olarak belirlendiği, yüzde 10'luk aracılık payının ardından işçiye 909 TL kalacağı aktarılmıştı. Bu açıklama, işçi ücretiyle aracılık bedelinin birbirinden nasıl ayrılması gerektiği sorusunu da beraberinde getiriyor.
ELÇİ PAYINI İŞÇİ Mİ, İŞVEREN Mİ ÖDEMELİ?
27 Mayıs 2010 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği'nin 5. maddesi, mevsimlik gezici tarım işçileri için aracılık hizmetinin temel kurallarını belirliyor.
Maddenin dördüncü fıkrasında şu hüküm yer alıyor: “Aracıların işçilerden ücret almaları yasaktır. Ücret yalnızca işverenden alınır.”
Bu düzenlemeye göre İŞKUR'dan izin alarak faaliyet gösteren tarım aracısı, yaptığı işin karşılığını işçiden değil, işverenden talep edebiliyor. İşçiye ödenmesi kararlaştırılan yevmiyeden aracılık bedeli adı altında kesinti yapılması ise yönetmelikteki bu hükümle bağdaşmıyor.
2025 YILINDAKİ YEVMİYE HESABINDA DİKKAT ÇEKEN AYRINTI
Şanlıurfa'da 2025 yılı için duyurulan günlük 1.000 TL'lik ücretin elçilik payını da kapsaması, işçinin yevmiyesi ile işverenin toplam ödeme maliyeti arasındaki ayrımı önemli hâle getiriyor.
Önce hesaplamadaki bir noktayı açıklığa kavuşturmak gerekiyor. 1.000 TL'den doğrudan yüzde 10 kesildiğinde geriye 900 TL kalıyor. Elçilik dâhil 1.000 TL'lik toplam tutarın yüzde 10 aracılık bedeli eklenerek hesaplandığı kabul edildiğinde ise işçi ücreti yaklaşık 909 TL, aracılık bedeli 91 TL oluyor.
Ancak bu iki hesaplama biçimi aynı anlama gelmiyor. İşçiyle kararlaştırılmış ücretin sonradan düşürülmesi ile işverenin baştan belirlediği toplam maliyetin işçi ücreti ve aracılık bedeli olarak ayrılması farklı işlemler.
Bu nedenle işçinin günlük ücretinin ne kadar olduğu, aracının ne kadar alacağı ve ödemelerin kim tarafından yapılacağı sözleşmede açıkça belirtilmeli.
İŞÇİ ÜCRETİ VE ELÇİ PAYI NASIL HESAPLANMALI?
Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği'nin ekinde yer alan Mevsimlik Tarım İşi Sözleşmesi de işçi ücretiyle aracılık bedelini ayrı düzenliyor.
Sözleşmenin birinci maddesinde işverenin işçiye ödeyeceği ücretin belirlenmesi istenirken yedinci maddesinde işverenin aracıya ödeyeceği hizmet bedeli için ayrı bir bölüm bulunuyor. Böylece her iki ödemenin de işverenin yükümlülüğünde olduğu görülüyor.
Örneğin, bir tarım işçisiyle günlük brüt 1.500 TL üzerinden anlaşma yapıldığını ve aracılık hizmeti için ayrıca 150 TL belirlendiğini düşünelim.
İşçinin günlük brüt ücreti: 1.500 TL
İşverenin aracıya ayrıca ödeyeceği hizmet bedeli: 150 TL
Bu örnekte işverenin iki kalem için toplam ödemesi 1.650 TL oluyor. İşçinin kararlaştırılan brüt ücretinden elçi payı düşülmüyor. Yasal kesintiler ve varsa diğer işveren yükümlülükleri ise bu örnek hesabın dışında tutuluyor.
Buradaki 150 TL yalnızca hesaplamayı açıklamak amacıyla kullanılan örnek bir tutar. Yönetmelikte aracılık ücretinin mutlaka yüzde 10 olması gerektiğine ilişkin bir oran bulunmuyor.
2026 YILINDA GÜNLÜK ÜCRETİN ALT SINIRI NE KADAR?
Tarım işçilerinin ücretleri değerlendirilirken gözden kaçırılmaması gereken bir başka konu da asgari ücret.
Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre mevsimlik gezici tarım işçilerinin günlük brüt kazançları, yasal asgari ücretin altında olamıyor. Ayrıca ücretin kararlaştırılan ödeme biçimine göre işveren tarafından her işçiye ayrı ayrı ödenmesi gerekiyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıkladığı rakamlara göre 2026 yılında günlük brüt asgari ücret 1.101 TL, aylık brüt asgari ücret ise 33.030 TL olarak uygulanıyor. Dolayısıyla işçi ücreti belirlenirken hem bu alt sınırın hem de aracılık bedelinin işçiden alınamayacağına ilişkin düzenlemenin dikkate alınması gerekiyor.
YAZILI SÖZLEŞME YAPILMASI ZORUNLU MU?
Yönetmeliğin 12. maddesi, ücretlerin ve çalışma koşullarının yazılı sözleşmeyle belirlenmesini zorunlu tutuyor. Aracının bulunduğu durumlarda sözleşmenin işçi, işveren ve aracı arasındaki yükümlülükleri göstermesi gerekiyor.
Hazırlanan sözleşmenin bir örneğinin de düzenleme tarihinden itibaren 10 iş günü içerisinde onaylanmak üzere İŞKUR'a ulaştırılması isteniyor. Ayrıca yönetmeliğin 5. maddesi gereğince İŞKUR'dan izin alınmadan tarımda iş ve işçi bulma aracılığı yapılamıyor.
Bu nedenle Şanlıurfa'da mevsimlik işçi çalıştıran tarla ve bahçe sahiplerinin, birlikte çalıştıkları aracının İŞKUR belgesini kontrol etmeleri ve ücret anlaşmalarını yazılı şekilde kayıt altına almaları önem taşıyor.
YEVMİYESİNDEN ELÇİ PAYI KESİLEN İŞÇİ NE YAPABİLİR?
Mevsimlik tarım işçisi, kendisine ödenmesi kararlaştırılan ücretin aracılık bedeli gerekçesiyle eksik verildiğini düşünüyorsa öncelikle yapılan anlaşmayı ve ödeme kayıtlarını kontrol etmeli.
Çalışılan günlerin kaydı, varsa yazılı sözleşme, ücret ödemelerine ilişkin belgeler ve kesintiyi gösteren diğer bilgiler, yaşanan uyuşmazlığın incelenmesinde önem taşıyabilir.
İşçiler, aracılık faaliyetine ilişkin şikâyetlerini Şanlıurfa Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne iletebilir. Çalışma hayatıyla ilgili ihbar ve şikâyetler için ALO 170 hattına da başvurulabilir. Yönetmeliğe göre işçilerden ücret aldığı tespit edilen tarım aracılarının belgeleri İŞKUR tarafından iptal edilebiliyor.
Şanlıurfa'da tarım işçileri ile üreticiler arasında her sezon yeniden gündeme gelen yevmiye anlaşmalarında asıl dikkat edilmesi gereken nokta, işçinin ücretiyle elçinin hizmet bedelinin birbirine karıştırılmaması. Mevzuata göre aracılık ücretinin muhatabı işçi değil, işveren.
Bu nedenle “elçilik dâhil yevmiye” açıklamalarında işçiye ödenecek tutarın ve aracılık bedelinin ayrı ayrı belirtilmesi, sonradan yaşanabilecek anlaşmazlıkların önüne geçebilir.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Tarım · Bölge: şanlıurfa
Yayın: 19 Kasım 2026 09:34 · Kaynak: urfanatik.com