Mahkemeden ÇAYKUR'a 'Rekabet' Freni: İhale Şartları İptal Edildi

Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR) tarafından 2026 yılı yaş çay yükleme ve nakliye süreçleri için hazırlanan idari şartname, Rize İdare Mahkemesi tarafından hukuka aykırı bulundu. 13 Ekim 2026 tarihli kararda, şartnamenin 6.3.a ve 6.3.b maddelerinin rekabet ortamını zedelediği ve eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı vurgulandı.

Mahkeme, bu maddelere dayanılarak gerçekleştirilen tüm ihale süreçlerinin de hukuki dayanaktan yoksun olduğuna hükmetti. İptal kararına konu olan 6.3.a maddesi, ihaleye katılacak firmalardan geriye dönük üç yıl içerisinde tek bir sözleşme ile en az 5 bin ton yaş çay taşıdığını kanıtlamasını talep ediyordu.

Davacı kooperatifler, yerel ölçekteki işletmelerin bu denli yüksek bir miktara tek sözleşmeyle ulaşmasının imkansız olduğunu belirterek, bu şartın katılımı kısıtladığını savundu. Ayrıca 6.3.b maddesiyle faaliyet belgelerinde özel olarak yaş çay yükleme-boşaltma ibaresinin aranması, eşdeğer iş deneyimine sahip firmaların şekilsel nedenlerle elenmesine yol açtığı gerekçesiyle eleştirildi.

Mahkeme dosyayı incelediğinde, Rize’deki 18 fabrikada yapılan ihalelerin büyük kısmının tek bir firmaya, Tarımsan Çay Gıda Nakliye ve Ticaret A.Ş.’ye kaldığını tespit etti. Dokuz fabrikada başka firmalar teklif sunsa da, şartname koşullarını karşılayamadıkları gerekçesiyle elendiler.

Yalnızca İyidere Çay Fabrikası'nda birden fazla geçerli teklif çıkabildi. Mahkeme, ÇAYKUR’un yüzde 48 oranında ortak olduğu Tarımsan firmasının bu denli avantajlı konumda olmasını, rekabeti engelleyici şartların bir sonucu olarak değerlendirdi.

Kararda, Trabzon, Artvin ve Giresun bölgelerindeki ihalelere dikkat çekilmesi dikkat çekti. Bu bölgelerde yeterli teklif alınamaması üzerine ÇAYKUR, 20 Mayıs 2026 tarihinde şartları esneterek 5 bin tonluk iş deneyim şartını 1.000 tona düşürmüş ve faaliyet belgesi zorunluluğunu kaldırmıştı.

Mahkeme, aynı kurumun farklı bölgelerde rekabeti sağlamak için bu şartları değiştirmesini, Rize'deki ihalelerin rekabetçi bir yapıda gerçekleşmediğinin bir kanıtı olarak kabul etti. ÇAYKUR yönetimi savunmasında, yaş çayın stratejik ve mevsimsel hassasiyetine vurgu yaparak, geçmişte yaşanan iş kazaları ve kayıt dışı işçi sorunlarını gerekçe gösterdi.

Kurum, yüksek operasyonel kapasiteyi zorunlu kıldığını iddia etse de mahkeme, kamu hizmetinin gerekliliğinin rekabeti tamamen ortadan kaldırmayı haklı kılamayacağına hükmetti. ÇAYKUR’un kendi yönetmeliğinde de yer alan saydamlık ve verimlilik ilkelerine atıfta bulunuldu.

Oybirliğiyle alınan bu karar, kamu ihalelerinde yeterlilik kriterlerinin idari ihtiyaçları aşarak belirli firmalara avantaj sağlayan bir araca dönüşemeyeceğini tescilledi. Karara karşı Danıştay nezdinde temyiz yolu açık bırakılırken, yerel üreticiler ve kooperatifler için ihalelere katılımın önündeki engellerin kaldırılması adına emsal bir gelişme yaşanmış oldu.