İklim riskine karşı KOAH hastalarına erken uyarı

RUHİ SANYER - GAZİANTEP

İklim değişikliği artık yalnızca çevre başlığı altında tartışılan bir sorun değil. Aşırı sıcaklar, soğuk hava, hava kirliliği ve toz taşınımı, başta kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olmak üzere kronik solunum hastalığı bulunanlar için doğrudan sağlık riski yaratıyor.

Fransız ilaç üreticisi Sanofi ve Yuvam Dünya Derneği’nin, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ve İl Sağlık Müdürlüğü iş birliğiyle başlattığı “İklimden Nefese” projesi, bu riskleri önceden haber verecek bir model geliştirmeyi hedefledi. Projenin çıkış noktası, hastayı ancak nefes darlığı arttığında ya da acil servise başvurduğunda fark edilen sağlık yaklaşımını değiştirmek.

Yuvam Dünya Yönetim Kurulu Başkanı Kıvılcım Pınar Eğilmez Kocabıyık’ın da dikkat çektiği gibi iklim krizi aynı zamanda bir sağlık krizi. Bu nedenle projede sıcaklık, nem, hava kalitesi ve toz taşınımı gibi çevresel verilerin sağlık verileriyle birlikte değerlendirilmesi planlandı.

Meteoroloji sistemleri ve e-Nabız ile entegre çalışması hedeflenen erken uyarı modeliyle KOAH hastaları açısından riskli günlerin önceden belirlenmesi amaçlanıyor. Sanofi Avrasya Bölge Başkanı Cem Öztürk de iklim ve sağlık verilerinden elde edilen bilgiyi insanların günlük yaşamında işe yarayacak zamanında uyarılara dönüştürmek istediklerini belirtti.

Pilot uygulama Gaziantep’te

Hava koşullarının hastalığı ağırlaştırabileceği dönemlerde hastalara uyarı gönderilmesi, hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının olası hasta yoğunluğuna karşı hazırlıklı olması hedefleniyor. Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin de projenin kurumlar arası iş birliğiyle yürütülmesinin önemine dikkat çekti.

Böylece hastaların riskli günlerde önlem alarak günlük yaşamlarını planlaması, hastalık alevlenmelerinin ve acil başvuruların azaltılması amaçlandı. Gaziantep’in başlangıç noktası seçilmesi tesadüf değildi. Türkiye’de yılda ortalama 9,2 olan güçlü veya aşırı tozlu gün sayısı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde 25’e ulaştı.

Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Doç. Dr. Mikail Özdemir de projenin hedefini, hastanın acil servise veya yoğun bakıma ulaşmasını beklemeden alevlenme riskini öngörmek olarak açıkladı.

Araştırmada Gaziantep’te 2023-2025 dönemine ait 38 bin 791 solunum yolu hastalığı başvuru ve yatış kaydı incelendi. Bunların 12 bin 883’ü KOAH ile ilişkiliydi. KOAH kayıtlarının yüzde 56,7’sini 65 yaş üzerindeki kişiler oluşturdu.

KOAH alevlenmeleri hastanın yaşam kalitesini düşürmenin yanı sıra acil başvurulara, hastane yatışlarına ve kimi zaman yoğun bakım ihtiyacına yol açabiliyor. Bu nedenle sistemin başarısı, kaç uyarı gönderdiğiyle değil, uyarıların zamanında önlem alınmasını ve hastalığın ağırlaşmasının önlenmesini sağlayıp sağlamadığıyla ölçülecek.

Gaziantep’te geliştirilecek modelin başka illere uyarlanması planlandı. Ancak asıl sınav sahada verilecek: Uyarı hastaya zamanında ulaşacak mı, hasta ne yapacağını bilecek mi, sağlık kuruluşları bu bilgiyi hizmet planlamasına yansıtabilecek mi? İklimden Nefese’nin gerçek değeri bu soruların yanıtıyla ortaya çıkacak.