Teşhis İşlemi Nasıl Yapılır? Usule Aykırı Teşhisin Hukuki Sonuçları

Ceza soruşturmalarında failin kimliğinin belirlenmesi amacıyla başvurulan önemli yöntemlerden biri teşhis işlemidir. Özellikle yağma, hırsızlık, cinsel saldırı, kasten yaralama ve benzeri suçlarda mağdur veya tanığın şüpheliyi teşhis etmesi, soruşturmanın yönünü ve hatta yargılama sonucunu etkileyebilecek nitelikte bir delil olabilir. Ancak bir kişinin mağdur veya tanık tarafından “fail olarak gösterilmiş” olması, tek başına teşhis işleminin hukuka uygun ve güvenilir olduğu anlamına gelmez. Teşhisin delil olarak değerlendirilebilmesi için işlemin kanunda öngörülen usule uygun gerçekleştirilmesi gerekir. Bu nedenle bir ceza dosyasında teşhis tutanağıyla karşılaşıldığında yalnızca tutanağın sonucuna değil, teşhisin hangi şartlar altında ve nasıl yapıldığına da bakılmalıdır. Nitekim Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 25.01.2024 tarihli kararlarında, teşhisin bir delil elde etme yöntemi olduğu ve kanunda belirtilen usule uygun yapılmasının delilin güvenilirliği bakımından önem taşıdığı vurgulanmıştır. Teşhis; şüphelinin kimliğinin belirlenmesi veya şüphelinin suçun gerçek faili olup olmadığının tespit edilmesi amacıyla gerçekleştirilen bir delil toplama işlemidir. Teşhis işleminin temel hukuki dayanağı 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’nun Ek 6. maddesidir. Kanuni düzenleme uyarınca polis, olaydaki failin gözaltına alınan şüpheli ile aynı kişi olup olmadığının belirlenmesi bakımından zorunluluk bulunması hâlinde, Cumhuriyet savcısının talimatıyla teşhis yaptırabilir. Dolayısıyla teşhis, kolluğun herhangi bir şekle bağlı olmaksızın gerçekleştirebileceği basit bir “gösterme” işleminden ibaret değildir. Kanunda teşhisin yapılması ve uygulanma biçimi konusunda birtakım güvenceler öngörülmüştür. Bu güvencelerin temel amacı, teşhiste bulunan kişinin yönlendirilmesini ve yanlış kişinin fail olarak belirlenmesi ihtimalini mümkün olduğunca önlemektir.