Şanlıurfa’da 9 camide aynı hattatın imzası! Behçet Arabî’nin eserleri günümüze ulaştı

Şanlıurfa’nın tarihî camilerinde bulunan kitabeler, kentin geçmişteki hat sanatı ustalarından Behçet Arabî’nin eserlerini günümüze taşıyor. Eyyübiye ve Haliliye ilçelerindeki 9 camide aynı hattatın imzasını taşıyan kitabeler tespit edildi.

Asıl adı Mehmet Behçet Görgün olan sanatçının 1950-1965 yılları arasında hazırladığı eserler, Şanlıurfa’nın mimari mirasının yanı sıra geleneksel yazı sanatındaki geçmişine de ışık tutuyor.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi araştırmacısı Kubilay Arpacı tarafından hazırlanan çalışma, 30 Haziran 2022 tarihinde İSTEM dergisinin 39. sayısında yayımlandı. Literatür taraması, saha incelemesi ve sözlü tarih yöntemlerinin kullanıldığı araştırmada, hattatın imzasını taşıyan kitabeler cami cami incelendi.

Behçet Arabî’nin imzası bulunan 9 cami

Araştırmada Behçet Arabî’nin imzasını taşıyan kitabelerin bulunduğu yapılar arasında Abamor Camii, Arabî Camii, Fırfırlı Camii ve Hasan Padişah Camii yer alıyor. Mevlid-i Halil (Dergâh) Camii, Ubeydullah Camii, Urfa Ulu Camii, Yeni Arabî Camii ve Yenişehir Camii de aynı hattatın eserlerinin bulunduğu diğer yapılar olarak sıralanıyor.

Kitabelerin büyük bölümü celî sülüs hattıyla hazırlandı. Araştırmada, Behçet Arabî’nin her camide farklı yazı kompozisyonları kullandığı ve eserlerini yapıların mimari özelliklerine uygun biçimde düzenlediği aktarılıyor.

Hattatın imzası eserlerinde genellikle ‘Ketebehû Behcet Arabî’ şeklinde yer aldı. Bazı kitabelerde bu ifadeye ‘Urfa’ kelimesini de ekleyen sanatçı, imzasında yaşadığı şehirle olan bağını da ortaya koydu.

Kitabelerin tarihleri 1950-1965 dönemine uzanıyor

Kubilay Arpacı’nın araştırmasında incelenen imzalı eserlerin 1950-1965 yılları arasında hazırlandığı belirtiliyor. Tespit edilen kitabeler arasında en erken tarihli örnek Mevlid-i Halil Camii’nde, en geç tarihli örnek ise Yeni Arabî Camii’nde bulunuyor.

Çalışmada yalnızca imzalı eserler değil, hattata ait olduğu değerlendirilen başka yazılar da ele alındı. Çarhoğlu Camii ve Eski Sefalı Camii’nde Behçet Arabî’nin imzasını taşımayan ancak sanatçıya ait olduğu düşünülen kitabeler tespit edildi.

Bu eserlerin sanatçıyla ilişkilendirilmesi ise imzalı kitabelerden farklı bir değerlendirmeye dayanıyor.

Hattatın hayatına ilişkin bilgiler öğrencisinden alındı

Akademik çalışmada Behçet Arabî’nin yaşamına ilişkin bilgiler de araştırıldı. Asıl adı Mehmet Behçet Görgün olan sanatçının 1893 yılında Şanlıurfa’nın Kaleboynu Mahallesi’nde dünyaya geldiği ve 25 Ekim 1965 tarihinde hayatını kaybettiği aktarıldı. Doğum yılı, çalışmada nüfus kayıtlarına dayandırılarak verildi.

Araştırmanın biyografik bölümünde hattatın öğrencisi Mahmut Dörtbudak ile yapılan görüşmeden de yararlanıldı. Sözlü tarih yöntemiyle gerçekleştirilen bu görüşme, sanatçının yaşamı ve mesleki geçmişi hakkındaki bilgilerin genişletilmesine katkı sağladı.

Akademik yayında Behçet Arabî’nin bazı eserleriyle yazı takımlarının Şanlıurfa Müzesi’nde sergilendiği de belirtiliyor. Böylece sanatçının camilerdeki kitabelerinin yanı sıra hat çalışmalarına ilişkin başka örnekleri de kentteki kültürel miras kayıtlarında yer alıyor.