93 Harbi Kocaeli'nin haritasını nasıl değiştirdi?

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Balkanlar ve Kafkasya'dan gelen muhacirler Kocaeli kırsalına yerleşti; bugünkü pek çok köyün hikâyesi bu göçle başladı.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı, tarihe "93 Harbi" olarak geçti ve ardından Anadolu'ya doğru büyük bir göç dalgası başladı. Balkanlar'dan ve Kafkasya'dan yurtlarını terk etmek zorunda kalan yüz binlerce muhacirin yerleştirildiği en önemli bölgelerden biri de Kocaeli Sancağı oldu. Bugün Kocaeli kırsalında gördüğümüz pek çok köyün hikâyesi, işte bu göçle başlıyor.

Demokrat Kocaeli'den Kumsal Yürek'in derlediği habere göre, savaşta Rumeli ve Kafkas cephelerinde yaşanan kayıpların ardından Kars, Ardahan, Batum ve Rumeli topraklarından Türk, Çerkes, Abhaz, Gürcü ve Pomak aileler İstanbul'a doğru akın etti. İstanbul'daki yoğunluğu dağıtmak isteyen Osmanlı yönetimi, muhacirlerin iskânı için Kocaeli'yi başlıca bölgelerden biri olarak belirledi.

Neden Kocaeli seçildi? Kocaeli; İzmit Körfezi'ndeki iskeleleri, kara yolu ve demiryolu bağlantısıyla İstanbul'a en yakın bölgelerden biriydi. Üstelik kırsalda yerleşime ve tarıma açılabilecek geniş araziler bulunuyordu. Bu nedenle göçmen aileler planlı bir şekilde sancağın kırsal kesimlerine yerleştirildi.

Kim nereye yerleşti? Habere göre Batum ve Artvin çevresinden gelen Gürcü aileler ile Kafkasya'dan gelen Çerkes ve Abhaz aileler ağırlıklı olarak Samanlı Dağları'nın eteklerine, yani bugünkü Kartepe, Başiskele ve Gölcük kırsalına, ayrıca Kandıra'nın ormanlık köylerine yerleşti.

Bulgaristan'dan, Rusçuk, Plevne ve Şumnu gibi Balkan şehirlerinden gelen Rumeli muhacirleri ise Körfez, Derince ve Gebze çevresindeki ova ve tarıma elverişli alanlarda yeni köyler kurdu.

Devletten kereste ve vergi muafiyeti Osmanlı Devleti göçmen ailelere ev yapmaları için kereste yardımı sağladı, belirli süre vergi muafiyeti tanıdı. Kurulan yeni köylere kimi zaman dönemin padişahı II. Abdülhamid'e ithafen, kimi zaman da muhacirlerin geldikleri memleketlerin adları verildi.

Bugünün Kocaeli'sindeki izleri Kocaeli'nin bugünkü çok renkli kültürel yapısında bu göçün izleri hâlâ görülüyor. Kartepe ve Başiskele'deki Gürcü ve Çerkes köylerinin mutfağı, düğün gelenekleri ve dernekleri; Körfez ve Gebze'deki Rumeli göçmeni ailelerin kültürü, 93 Harbi'nin Kocaeli'ye bıraktığı mirasın en somut örnekleri arasında yer alıyor.