Türkiye Solu Nasıl Oyundan Atıldı?

Elimde bir kitap var, Tanıl Bora tarafından yazılmış. Tam adı şöyle, “Devrimciler, 78’liler: Bir Kuşak Biyografisi”. Kitap, özetle, 1974-1980 döneminde sosyalizm mücadelesi vermiş devrimci genç kuşağın hikayesini anlatıyor.

Elbette bu kitap bağlamında daha uzun bir makale çalışıyorum ve yakın zamanda yayımlamayı tasarlıyorum, ama bu yazının konusu da “Türk Solu” olduğu için, böyle bir girizgah yapma ihtiyacı duydum.

1960’ların ortaları. Türkiye’de rüzgar soldan esiyor. Rüzgar da değil, fırtına. 1923 cumhuriyetini yeterince demokratik ve adil bulmayan seküler toplum kesimleri, “sosyalizm” merkezli bir Türkiye inşa etme iddiasıyla meydana çıkmış durumdalar.

Hayır hayır, bu kuşağın Atatürk’le ve cumhuriyetle esasta bir sorunu yok. Her ikisinin de kıymetini biliyorlar. Sadece daha demokratik, daha paylaşımcı, daha adil “sosyalist” bir evreye taşımak istiyorlar cumhuriyeti.

Ve toplumdan hiç de azımsanamayacak bir destek alıyorlar. Bilhassa gençler, beyaz yakalılar, küçük burjuva çevreleri, sendikalar, Aleviler ve seküler Kürtler çok yoğun ilgi gösteriyorlar bu yeni siyasi cereyana. 1965 seçimlerinden başarıyla çıkıyorlar, TİP 15 milletvekili kazanıyor seçimlerde. İlk bakışta her şey yolunda görünüyor.

1968’de Paris merkezli bir gençlik hareketi isyana dönüşüyor ve bu yeni trend, bizim üniversitelerimizde de büyük bir heyecan yaratıyor. (Taa Tanzimat günlerinden beri hiç değişmez, Paris’te bir şey oluyorsa bu muhakkak iyi bir şeydir ve derhal bize de gelmelidir!) Bizde de sosyalist ideoloji ekseninde gelişen öğrenci grupları tam bir “aktivist” olarak müdahale etmeye başlıyorlar, Dev-Genç bu iklimin mahsulüdür. Hatta 1970 Haziranında işçiler büyük bir yürüyüş düzenleyerek İstanbul’u üç günlüğüne “zapt etmişlerdir” ve bir sınıf olarak oyuna onlar da müdahil olmuşlardır. Kısacası, 1968-70 arası her şey yolunda gibidir.

Ancak, bu dönemin sol-sosyalist kadroları, bir NATO ülkesinde olduklarını, dünyanın siyasi olarak Doğu-Batı şeklinde karpuz gibi ikiye ayrıldığını ve bu iki dünya arasında son derece sıcak bir “soğuk savaş” yaşandığını unutmuş görünmektedirler. Ve 12 Mart 1971 gecesi NATO, kendisini hatırlatmaya karar verir ve TSK öncülüğünde sahaya iner.

Elbette askerler sokağa inince de olanlar olur. Yüzlerce aydın ve devrimci tutuklanır, bazı devrimci gençler idam edilir ya da infaz edilirler.

Ama yine de, çok ilginç, 12 Mart ikliminden çabuk çıkılıyor ve gençler yine sahneye çıkıyorlar. Ancak bu kez sahneye çıkan devrimci kadrolar, 68 Kuşağından farklı olarak, Anadolu’nun köylerinden ve kasabalarından gelmiş gençlerden müteşekkildir daha çok.

İşte Tanıl Bora’nın sözünü ettiği 78’liler Kuşağı, bu kuşaktır. Artık daha örgütlüdürler, legal ya da illegal partileri, örgütleri vardır ve sayıları hiç de az değildir. Ama 68 Kuşağı kadar şanslı değildirler, çünkü bu kez karşılarında örgütlü bir yapı olarak Ülkücüler vardır.

Ülkücüler de, tıpkı 78 Kuşağı devrimcileri gibi, ülkenin çeşitli köy ve kasabalarından büyük şehirlere okumaya gelmiş gençlerdir. Ve belki de hayatlarında ilk defa yüksekokul görmüş bu yoksul çocuklar, tam beş yıl boyunca birbirlerini boğazladılar ve en sonunda NATO, 12 Eylül 1980 gecesi devreye girerek, devrimci – ülkücü ayrımı yapmadan, Anadolunun bu yiğit, vatansever ve pek zeki çocuklarını imha etti.

12 Eylül, hiç kuşkusuz, Türkiye Solu adına çok büyük bir travma idi. Sol, o günden sonra bir daha belini doğrultamadı ve siyaset yapmak isteyen sağ kalmış kadrolar, çaresizce SHP’ye ve devamında CHP’ye sığındılar. Hiç kuşkusuz bu tablo büyük bir yenilginin kabulü anlamına geliyordu.

Peki Türk Solu bu mücadeleyi niçin kaybetti? Niçin başaramadı? Bu sorulara verilecek yanıt bir gazete köşesine elbette sığmaz. Ama gelecek kuşakların “kulağına küpe olması” bakımından yine de birkaç kelam edelim, belki dinleyen olur.

Solun 78 Kuşağı, bu topraklar için ulvi ve çok derin bazı kavramları hiç anlayamadı ve çok hafife aldı. Din, millet, devlet ve aile, bu kavramların başlıcalarıdır. Türk aile yapısının “devlet” kavramı ile ilişkisini hiç bilmeden, Engels’in formüle ettiği ve tamamen Batı Avrupanın kendi şartlarının özeti olan tezlerini benimsemeyi tercih ettiler mesela.

Daha da vahimi, bir felsefi yaklaşım olan materyalizm ile bir sosyal düzen olma iddiasındaki sosyalizm kavramlarını, birbirinin aynısı zannettiler ve buradan hareketle, bir solcu aynı zamanda materyalist, dolayısıyla ateist olmalıdır önermesine vardılar. İnanılmaz bir yanılgı ve affedilmez bir hataydı.

Türk Solu, dini kavramların ve ritüellerin bu toplumun ruhunda kapladığı yerin sonsuzluğunu ve derinliğini hiçbir zaman kavrayamamıştır. Türkiye’deki bir devrimci solcu için din, halkı uyutmak için kullanılan bir afyondan ibarettir sadece. Başkaca hiçbir görevi, misyonu yahut değeri yoktur.

Milliyetçilik de öyle. Bir 78 Kuşağı devrimcisi için Oğuz Kağan Destanı okumak, Türklerin dünya tarihinde oynamış olduğu rolden bahsetmek, mesela Ziya Gökalp’ten, Ömer Seyfettin’den söz etmek, aşağı yukarı “ırkçılık yapmakla” eşdeğerdir.

Kısaca özetlediğim bu hususlar neticesinde meydan, doğal olarak, milliyetçi – muhafazakar toplum kesimlerine kaldı ve onlar da ayaklarına gelen bu fırsatı son damlasına kadar değerlendirmekten geri kalmadılar. Yani solcular Türkiye’ye “uzaydan düşmüş” bir yabancı gözüyle bakmış olmanın ağır bedeli olarak hem kendilerini hem de bu ülkeyi yakmış oldular.

Ne vakit Anadolunun bu yoksul çocuklarının bu temel kavramlara nasıl bu kadar çabuk yabancılaştıklarını düşünsem, hep içim yanar ve hep hayretler içinde kalırım. Ve elbette hayat, üzerinde yaşadığı topraklara bu kadar yabancılaşmış bir kuşağa lütufkâr davranamazdı. Çekti kolundan ve tarih yolculuğunun dışına fırlatıp attı, hepsi bu kadar.