Savaşın ağır bilançosu: En çok kadın ve kız çocukları ölüyor

Silahlı çatışmaların kadınlar ve kız çocukları üzerindeki yıkıcı etkisi giderek büyüyor. Birleşmiş Milletler’in 2026 Kadınlar, Barış ve Güvenlik Raporu’na göre, çatışmalarda hayatını kaybeden kadın ve kız çocuklarının sayısı 2021’den bu yana iki katına çıkarken, yaklaşık 750 milyon kadın ve kız çocuğu aktif çatışma bölgelerinin yakınında yaşamını sürdürüyor.

Çatışmalarda kadınlar daha fazla hayatını kaybediyor Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından yayımlanan raporda, 2025 yılında silahlı çatışmalarda 37 binden fazla sivilin yaşamını yitirdiği belirtildi. Hayatını kaybeden sivillerin dörtte birini kadınlar ve kız çocukları oluşturdu.

Bu oran, 2021 yılına kıyasla iki katlık artışa işaret ediyor. Çatışma bölgelerinin 50 kilometre yakınında yaşayan kadın ve kız çocuklarının sayısı da endişe verici boyutlara ulaştı. Yaklaşık 750 milyon kişinin bu koşullarda yaşadığı belirtilirken, sayının 2024 yılına göre 40 milyon arttığı ve 1990'dan bu yana en yüksek seviyeye çıktığı kaydedildi.

BM Kadın Birimi İcra Direktörü Sima Bahous, kadınların ve kız çocuklarının onlarca yıldır görülmemiş ölçüde savaşların ortasında kaldığını vurguladı. Askeri harcamalar yükselirken kalkınma yardımlarının azalmasına dikkati çeken Bahous, çatışmaların önlenmesi, kadınların liderlik rollerinin güçlendirilmesi ve barışın inşası için daha fazla yatırım yapılması gerektiğini ifade etti.

Cinsel şiddet ve yoksulluk tehdidi Savaşların kadınlar üzerindeki etkisi can kayıplarıyla sınırlı kalmıyor. Birleşmiş Milletler tarafından doğrulanan çatışmayla bağlantılı cinsel şiddet vakaları, 2022-2025 döneminde yaklaşık dört kat arttı.

Çatışmaların yol açtığı ekonomik yıkım da kadınların yoksullukla mücadelesini zorlaştırırken, ev içi işler ve bakım sorumlulukları üzerindeki yüklerini artırıyor. Rapora göre, yaklaşık 170 milyon kadın ve kız çocuğu hem çatışma bölgelerinde hem de aşırı yoksulluk koşullarında yaşıyor.

Günlük geliri 3 doların altında kalan bu grup, dünya genelinde aşırı yoksulluk içinde bulunan kadın ve kız çocuklarının yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. Çatışmalardan etkilenen ülkelerde yaşayan kadınlar ve kız çocukları, ücretsiz ev işleri ve bakım faaliyetlerine erkeklere kıyasla beş kat daha fazla zaman ayırıyor.

Bu oran, dünya genelindeki ortalamanın da iki katına karşılık geliyor. Yeni savaş teknolojileri riskleri artırıyor Savaş yöntemlerindeki değişim ve uluslararası hukuka yönelik ihlaller, kadınların karşı karşıya kaldığı tehlikeleri daha da ağırlaştırıyor.

Yerleşim yerlerinde insansız hava araçları ve uzun menzilli silahların daha fazla kullanılması, sivillerin güvenliğini tehdit ediyor. Kadınların günlük yaşamında önemli yer tutan okul, pazar ve hastanelerin hedef alınması da riskleri artırıyor.

Raporda, yapay zekâ destekli yeni askeri teknolojilerin şiddet, zorunlu göç ve güvensizlikle mücadele eden kadınlar ile kız çocuklarının karşı karşıya kaldığı tehditleri derinleştirebileceğine dikkat çekiliyor. Barış masalarında kadınların temsili geriledi Kadınlar çatışmaların sona erdirilmesi ve toplulukların korunması için sahada aktif rol üstlense de barış müzakerelerinde yeterince temsil edilmiyor.

Rapora göre, 2025 yılında dünya genelinde yürütülen 57 barış sürecinde görev alan müzakerecilerin yalnızca yüzde 5'i kadındı. Bu oran, 2024 yılında yüzde 7 olarak kaydedilmişti. Kadınların müzakere süreçlerinde sınırlı yer bulmasının yanı sıra, barış çalışmalarına öncülük eden kuruluşlar da finansman sıkıntısı yaşıyor.

Küresel askeri harcamalar 2025 yılında rekor kırarak 2,9 trilyon dolara ulaşırken, kriz bölgelerinde faaliyet gösteren kadın örgütlerinin yüzde 40'ı ciddi kaynak yetersizliği nedeniyle gelecek yıl çalışmalarını geçici ya da kalıcı olarak durdurma riskiyle karşı karşıya bulunuyor. Yerel çatışmaların önlenmesinden yerinden edilen kişilere barınma sağlanmasına, şiddet mağdurlarının desteklenmesinden toplumsal dayanışmanın sürdürülmesine kadar birçok alanda görev yapan kadın örgütleri, kalıcı barışın sağlanmasında önemli rol oynuyor.

BM Kadın Birimi, kadınların ve kız çocuklarının haklarının korunması, barış ve güvenlik süreçlerine etkin katılımlarının sağlanması ve kadınların öncülük ettiği barış çalışmalarına sürdürülebilir kaynak aktarılması çağrısı yaptı. Kurum ayrıca uluslararası hukuka uyulması ve ihlallerin cezasız kalmasının önlenmesi gerektiğini vurguladı.