Ankara'ya kar yağacağını kokusundan anlamak mümkün mü?

Ankara'da kış aylarında havanın bir anda değiştiğini hisseden bazı vatandaşlar, kar yağacağını kokusundan anlayabildiklerini söylüyor. Özellikle keskinleşen soğuk, çevredeki kokuların azalması ve havanın alışılmışın dışında temiz hissedilmesi, halk arasında "kar kokusu" olarak tanımlanıyor.

Peki gerçekten kar yağmadan önce ortaya çıkan özel bir koku var mı? Bilimsel araştırmalar, bu hissin koku alma sistemiyle birlikte soğuğa duyarlı sinirlerin çalışmasıyla açıklanabildiğini gösteriyor. Ancak kar kokusu olarak tarif edilen duygu, tek başına güvenilir bir kar tahmini yöntemi değil.

TÜBİTAK'ın Bilim ve Teknik dergisinde 29 Aralık 2021 tarihinde yayımlanan "Kış Mevsiminde Neden Daha Az Koku Algılarız?" başlıklı yazıya göre, düşük sıcaklıklar havadaki koku moleküllerinin yayılımını değiştiriyor. Ayrıca trigeminal sinir adı verilen ve yüzdeki sıcaklık, dokunma ve ağrı gibi uyaranların algılanmasında görev alan sinir, soğuk havaya karşı farklı bir duyusal deneyim oluşturabiliyor.

Bu iki etki, kar yağışından önce hissedildiği düşünülen farklı havanın nedenlerinden biri olarak değerlendiriliyor. KAR YAĞMADAN ÖNCE GERÇEKTEN BİR KOKU OLUŞUYOR MU?Halk arasında kar kokusu olarak adlandırılan duygu, her zaman havada yeni bir kimyasal kokunun ortaya çıkmasından kaynaklanmıyor.

Soğuk havalarda çevremizdeki bazı maddelerden daha az koku molekülü yayılıyor. Normalde fark ettiğimiz toprak, bitki, sokak ve diğer çevresel kokuların zayıflaması, havanın daha temiz veya kokusuz algılanmasına neden olabiliyor.

Bu değişim, özellikle sıcak havalardaki yoğun kokulara alışkın kişiler tarafından kolayca fark edilebiliyor. Ancak aynı durum kar yağışı olmadan gerçekleşen soğuk ve kuru havalarda da yaşanabiliyor. Dolayısıyla bir kişinin kar yağmadan önce farklı bir hava hissetmesi mümkün olsa da bu his, yaklaşan yağışın kesin kanıtı olarak değerlendirilemiyor.

TÜBİTAK AÇIKLADI: BURUNDAKİ HİSSİN NEDENİ TRİGEMİNAL SİNİR OLABİLİRTÜBİTAK'ın yayımladığı bilimsel açıklamada trigeminal sinirin kış aylarında hissedilen farklı kokuyla ilişkili olabileceği belirtiliyor. Trigeminal sinir, yüz bölgesinde sıcaklık, dokunma ve ağrı gibi duyuların algılanmasında görev alıyor.

Mentollü ürünlerin serinlik hissi oluşturması veya acı biberin yanma hissine neden olması, bu sinirin günlük yaşamdaki işlevlerine örnek gösteriliyor. Düşük sıcaklık ve nem gibi koşulların bir araya gelmesi de trigeminal siniri uyarabiliyor.

Beyin, bu duyusal değişimi kimi zaman kokuyla ilişkili bir deneyim olarak yorumlayabiliyor. Bu nedenle kişinin kar kokladığını düşünmesi, karın kendisine ait özel bir koku molekülünü algıladığı anlamına gelmiyor. SOĞUK HAVALARDA NEDEN DAHA AZ KOKU ALIRIZ?Havadaki koku algısı yalnızca burnumuzun hassasiyetine bağlı değil.

Kokunun kaynağındaki maddelerin çevreye ne kadar molekül yaydığı ve bu moleküllerin havada nasıl taşındığı da önemli. TÜBİTAK'ın açıklamasına göre sıcak havalarda bazı uçucu bileşiklerin buharlaşması kolaylaşıyor. Soğuk havalarda ise buharlaşma miktarının azalması, belirli kokuların daha zayıf hissedilmesine yol açabiliyor.

Nem ve hava hareketleri de koku moleküllerinin yayılımını etkiliyor. Bu nedenle aynı sokak veya bahçe, yaz ile kış aylarında farklı kokabiliyor. Havanın alışılmış kokulardan arınmış gibi hissedilmesi, insanların kar yağışıyla özdeşleştirdiği duyusal değişimlerden biri olabilir.

ANKARA'DA KAR YAĞACAĞINI ANLAMANIN 5 İŞARETİKar yağışı ihtimalini değerlendirmek için yalnızca havanın kokusuna değil, birden fazla meteorolojik koşula bakmak gerekiyor. Birinci işaret, sıcaklıkta belirgin düşüş yaşanması.

Karın yere ulaşabilmesi için atmosferin ilgili katmanlarındaki sıcaklık koşullarının uygun olması gerekiyor. Bununla birlikte yüzey sıcaklığının mutlaka sıfır derecenin altında olması şart değil. İkinci işaret, yağış getiren bulut sistemlerinin bölgeye yaklaşması.

Gökyüzünün kapanması tek başına kar anlamına gelmese de yeterli nem ve uygun sıcaklık koşullarıyla birlikte kar yağışı ihtimalini artırabiliyor. Üçüncü işaret, nem koşullarındaki değişim. Ancak yüksek nem tek başına kar yağacağını göstermiyor.

Hava sıfır derecenin üzerinde olduğunda yağış yağmur şeklinde de gerçekleşebiliyor. Dördüncü işaret, soğuk hava kütlelerinin bölgeye ulaşması. Rüzgârın geldiği yön ve hava kütlesinin geçmişi, yağışın yağmur mu yoksa kar mı olabileceğinin değerlendirilmesinde önem taşıyor.

Beşinci ve en güvenilir gösterge ise Meteoroloji Genel Müdürlüğünün güncel saatlik tahminleri, meteorolojik uyarıları ve yağış radarından elde edilen bilgilerin birlikte incelenmesi. ANKARA'DA HAVA SIFIR DERECENİN ÜZERİNDEYKEN KAR YAĞABİLİR Mİ?Kar yağışı hakkında yaygın yanlış bilgilerden biri, hava sıcaklığının mutlaka sıfır derecenin altında olması gerektiği düşüncesi.

İngiltere Meteoroloji Kurumu Met Office'in açıklamalarına göre yağışın kar olarak yere ulaşmasını belirleyen en önemli etkenlerden biri, atmosferin yüzeyden bulutlara kadar uzanan sıcaklık yapısı. Kar taneleri, yere ulaşana kadar yeterince sıcak bir hava tabakasından geçerse eriyerek yağmura dönüşebiliyor.

Buna karşılık bazı koşullarda yüzey sıcaklığı sıfır derecenin biraz üzerinde olsa bile kar görülebiliyor. Özellikle yoğun yağış sırasında meydana gelen soğuma, kar yağışının daha alçak seviyelere ulaşmasına yardımcı olabiliyor.

Bu nedenle Ankara'da termometrenin 1 veya 2 derece göstermesi, kar yağışının kesinlikle mümkün olmadığı anlamına gelmiyor. YÜKSEK KESİMLERDE KAR YAĞARKEN MERKEZDE NEDEN YAĞMUR GÖRÜLÜYOR?Ankara'da kış aylarında aynı hava sistemi farklı ilçelerde veya semtlerde değişik yağış türlerine neden olabiliyor.

Yükselti arttıkça hava sıcaklığının genel olarak azalması, yüksek bölgelerde kar görülebilirken daha alçak ve sıcak kesimlerde yağmur yağmasına yol açabiliyor. Örneğin Çankaya'nın yüksek kesimleriyle daha alçak yerleşimler arasında sıcaklık farkı oluşması mümkün.

Ancak belirli bir mahalleye kesin olarak kar yağacağını söyleyebilmek için yalnızca rakım bilgisi yeterli değil. Yağışın şiddeti, hava kütlesinin sıcaklığı, rüzgâr ve yerel koşullar da karın oluşumunu ve yerde tutunmasını etkiliyor.

Bu nedenle Ankara'nın bütün ilçeleri için tek bir sıcaklık değeri üzerinden kesin kar tahmini yapmak doğru değil. KAR KOKUSU İLE YAĞMUR KOKUSU AYNI ŞEY Mİ?Kar kokusu ile yağmurdan önce veya sonra hissedilen toprak kokusu aynı mekanizmayla açıklanmıyor.

Yağmurdan sonra hissedilen topraksı kokunun önemli kaynaklarından biri, topraktaki bazı mikroorganizmaların ürettiği geosmin adlı bileşik. Yağmur damlalarının toprak ve yüzeylerle etkileşmesi, bu tür kokuların havaya taşınmasını kolaylaştırabiliyor.

Fırtınalı yağışlardan önce hissedilen keskin kokularda ise atmosferde oluşan ozonun da rol oynayabildiği belirtiliyor. Bununla birlikte kar öncesinde hissedilen temiz, keskin veya metalik hava algısı, çoğunlukla düşük sıcaklık ve koku algısındaki değişimlerle ilişkilendiriliyor.

Bu nedenle kar kokusu olarak anlatılan deneyimi doğrudan geosmin veya ozonla açıklamak bilimsel açıdan doğru değil. KAR YAĞMADAN ÖNCE SESSİZLİK ÇÖKER Mİ?Kar yağışı öncesinde havanın sessizleştiği yönündeki gözlemler de halk arasında yaygın.

Ancak sessizlik, yaklaşan karın tek başına güvenilir bir göstergesi değil. Rüzgârın azalması ve insan faaliyetlerinin değişmesi, çevrenin daha sessiz hissedilmesine neden olabilir. Kar örtüsü oluştuktan sonra ise gözenekli kar yapısı, bazı seslerin yayılımını ve yansımasını etkileyerek ortamın daha sessiz algılanmasına katkıda bulunabilir.

Dolayısıyla kar yağmadan önceki sessizlik hissiyle kar yağdıktan sonra ortaya çıkan akustik değişim birbirinden ayrılmalı. ANKARA'DA KAR YAĞIŞI EN GÜVENİLİR NASIL TAKİP EDİLİR?Ankara'da kar yağışının başlayıp başlamayacağını öğrenmek isteyen vatandaşlar, Meteoroloji Genel Müdürlüğünün resmî internet sitesindeki il ve ilçe tahminlerini takip edebiliyor.

MGM'nin saatlik tahminlerinde beklenen hava olayı, sıcaklık, hissedilen sıcaklık, bağıl nem, rüzgâr yönü ve rüzgâr hızı gibi göstergeler bulunuyor. Radar görüntüleri ise yağış sistemlerinin konumu ve hareketine ilişkin ek bilgi sağlıyor.

Ancak radarın yağışı tespit etmesi, yağışın her noktada mutlaka kar şeklinde yere ulaşacağı anlamına gelmiyor. Özellikle sıcaklığın sıfır derece civarında olduğu günlerde yağmur, karla karışık yağmur ve kar arasında değişimler yaşanabiliyor.

Bu nedenle hava koşullarını yalnızca dışarı çıkıp koklayarak değerlendirmek yerine resmî meteorolojik tahminlerle karşılaştırmak gerekiyor. ANKARALILARIN KAR KOKUSU HİSSİNİN BİLİMSEL KARŞILIĞI VARKar kokusunu hissettiğini söyleyen insanların mutlaka yanıldığı söylenemez.

Soğuk havanın burunda oluşturduğu farklı duyum ve çevredeki kokuların azalması, gerçekten algılanabilen değişimler. Ancak bu değişimlerin kar yağmadan önce mutlaka ortaya çıkacağına veya kar yağışını belirli bir süre önceden haber vereceğine ilişkin güvenilir bir bilimsel yöntem bulunmuyor.

Ankara'da karın yaklaşmasını anlamak için sıcaklık, nem, yağış sistemleri ve atmosferin dikey sıcaklık koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Sonuç olarak kar kokusu, kış mevsiminin tanıdık bir duyusal deneyimi olarak açıklanabiliyor.

Fakat kar yağışını gerçekten tahmin etmenin yolu, burundan çok meteorolojik ölçümlerden geçiyor.