Yapay zeka kitap piyasasını da vurdu: İkinci el kitapçılarda şüpheli hareketlilik

İkinci el kitap piyasasında son aylarda dikkat çeken bir hareketlilik yaşanıyor. Farklı ülkelerdeki bağımsız kitapçılara ulaşan yüksek hacimli siparişler, kitapların yapay zeka şirketleri tarafından model eğitimi amacıyla toplandığı şüphesini doğurdu.

İngiltere'nin Northumberland bölgesindeki Barter Books'un sahibi Stuart Manley, normal şartlarda haftada 2-3 bin kitap sattıklarını ancak kısa süre önce Kanada merkezli bir şirketten tek seferde olağan satış hacmine yakın bir sipariş aldıklarını söyledi. Manley, “Böyle bir şeyle daha önce hiç karşılaşmadım” dedi.

KİTAPLARIN AKIBETİ TARTIŞMA YARATTI Kitapların gönderildiği yerler net olarak bilinmezken, sektördeki tahminler bunların yapay zeka sistemlerinin eğitilmesi amacıyla satın alındığı yönünde. Tartışmaların merkezinde ise kitapların dijitalleştirildikten sonra imha edilmesi iddiası bulunuyor.

ABD'de 2025'te görülen bir davada Yargıç William Alsup, üç yazarın Anthropic'e açtığı davada şirketin kitapları yapay zeka eğitimi için kullanmasını “son derece dönüştürücü” kabul ederek telif hakkı kapsamında değerlendirilebileceğine hükmetti. Daha sonra ortaya çıkan belgelerde, şirketin Claude modelinin eğitimi kapsamında bazı kitapların imha edildiği de görüldü.'PANAMA PROJESİ' GÜNDEME GELDİ Mahkeme kayıtlarında, eski kitapların dijitalleştirilmesine yönelik çalışmanın şirket içerisinde ‘Panama Projesi’ adıyla yürütüldüğü ve hedefin “dünyadaki bütün kitapları parçalayarak taramak” olduğu belirtildi.

Sistemde kitapların sırtları kesilerek sayfaların hızlı biçimde tarandığı, ardından geriye kalan parçaların geri dönüştürüldüğü ifade edildi. Kuzey Londra'daki Walden Books'un sahibi David Tobin, yıllardır satılmayan kitapların yeniden alıcı bulmasının sevindirici olduğunu ancak sonrasında imha edilmelerinin üzücü olacağını dile getirdi.

NADİR ESERLER İÇİN BÜYÜK RİSK Oxford Üniversitesi fikrî mülkiyet uzmanı Profesör Emily Hudson, İngiltere'de eğitim amacıyla kopyalama da dahil olmak üzere bu tür işlemlerde telif hakkı sahibinin izninin gerekli olduğunu belirtti. Edinburgh'daki McNaughtan’s kitapçısının sahibi Derek Walker ise özellikle nadir eserler konusunda kaygılı.

Walker, “18’inci yüzyıldan kalma bir baskının bilinen tek örneğinin imha edilmesi çok daha ciddi bir sorun olur” diyerek dijitalleştirme sürecinin kültürel miras açısından oluşturabileceği riske dikkat çekti. Barter Books'un sahibi Manley ise artan talebin olumlu tarafları olduğunu düşünüyor.

Manley, “Dünyanın artık Da Vinci Şifresi’nin beş milyon nüshasına ihtiyacı yok. İnternette 20 yıldır satışta olan ve hiç satılmamış kitaplarım şimdi alıcı buldu.” ifadelerini kullandı.