Savaşta, Gelibolu’nun çalılıkları arasında kaybolan bir hayat

Avustralyalı yazar ve tarihçi Scott Bennett, The Nameless Names: Recovering the Missing Anzacs (İsimsiz İsimler: Kayıp Anzak’ların İzini Sürmek) adlı kitabında Reid’in hikayesini, Gelibolu’da kaybolan askerlerin ve onları geride bekleyen ailelerin yaşadığı belirsizliğin örneklerinden biri olarak ele aldı.

HİBYA muhabirinin Bennett’in çalışmasından derlediği bilgilere göre, Reid, Gelibolu çıkarmasından önce eşi Pauline ile birlikte Batı Avustralya'nın Coolgardie adlı kasabasında yaşıyor ve elektrik mühendisi olarak çalışıyordu.

Çanakkale Kara Savaşları'nın başladığı 25 Nisan 1915 gecesi, Gelibolu’ya doğru ilerleyen HMS Chelmer adlı gemide bulunan Reid ve beraberindeki askerler, gece yarısından sonra çıkarma için hazırlanmaya başladı. Yüzlerce asker çantalarını ve tüfeklerini aldı.

Reid’in müfrezesi, Gelibolu’nun önemli noktalarından Üçüncü Sırtı ele geçirmek amacıyla ilerleyecekti.

Askerler, teknelere binmeden önce Reid, onların çantalarını, tüfeklerini ve üniformalarını kontrol etti. Ardından askerlerine operasyonun geri dönüşü olmayan bir harekat olduğunu hatırlattı. Saat 03.30'da hareket başladı.

Kürekli tekneler kıyıya yaklaştırılırken Türk mevzilerinden ateş açıldı. Kıyıya ulaşmaya çalışan askerlerin bulunduğu tekneler mermilerin hedefi oldu.

Yaklaşık 04.45'te Reid, Türk topçusunun ateşini duydu. Şarapnel parçaları teknelerin üzerine düşerken askerler karaya çıkmaya başladı. Reid ve askerleri kıyıda siper aldı. Önlerinde sarp kayalıklarla kaplı zorlu bir arazi bulunuyordu.

Saat 05.00'i geçerken Reid, askerlerine çantalarını bırakmalarını, tüfeklerine onar mermi sürmelerini ve ilerlemeye hazırlanmalarını emretti.

Yaklaşık 20 kişilik grubuyla küçük bir yükseltiye doğru ilerleyen Reid, Türk askerlerinin geri çekilmesinin ardından grubunu daha ileriye taşıdı. Saat 07.00 civarında The Nek bölgesine ulaşan grup, Yüzbaşı Ernie Tulloch’un askerleriyle birleşti.

Birlik yeniden düzenlendi ve Üçüncü Sırt yönünde ilerlemeye başladı. Ancak Reid’in haberi olmadan üst komutanlık, takviye birlikleri gelene kadar askerlerin bulundukları bölgede kalmasını emretmişti. İlerleyiş sırasında grup, makineli tüfek ateşiyle karşılaştı.

Reid, askerlerinin mühimmatını hızla tüketmesinden endişe ederek, ateş disiplinine uymalarını istedi.

Saat 09.00'u biraz geçe Reid, dürbünüyle ateşi yönlendirmeye çalışırken sol bacağından vuruldu. Mermi, uyluğunun üst bölümüne isabet etti. Ağır şekilde yaralanan Reid ayağa kalkmaya çalıştı, ancak bacağı taşıyamadı. Bunun üzerine çalıların arasına sürünerek çekildi. Aynı sırada Tulloch’un grubuna geri çekilme hazırlığı yapmaları emredildi.

Askerler, Reid’in geride kaldığını fark etti. Bir süre daha dayanarak onun uzaklaşmasına fırsat vermeye çalıştılar. Reid ise “Vadiye ulaşabilirim” diyerek askerlerine güven vermeye çalıştı. Teçhizatını çıkaran Reid, tabancasını ceketinin içine koydu ve daha sonra sahile ulaşacağını söyledi.

Çavuş George Mason geri dönerek ona yardım etmek istedi. Ancak Reid yardımı kabul etmedi. Mason, daha sonra Reid’i vadinin içinde, iç kesimlere doğru ilerlerken gördüğünü anlattı. Tulloch’un grubu geri çekilirken askerler Reid’in adını seslendi.

Ancak hiçbir yanıt alamadılar. Reid’in Gelibolu’daki hikayesi o noktada belirsizliğe dönüştü.

Birkaç hafta sonra Pauline Reid’e eşinin kayıp olduğu bildirildi. Ancak Pauline, Mordaunt’un hayatta olduğuna inanıyordu. Resmi makamların kayıp bildirimine rağmen aramaktan vazgeçmedi. Gazetelere mektuplar gönderdi, denizaşırı hastanelere telgraflar çekti ve eşinden haber almaya çalıştı. 1915'in ortasında Kahire’ye giden Pauline, 1916'da Londra’ya geçti.

Burada Kızılhaç'ın Savaş Esirleri Departmanı'nda çalışmaya başladı. Kendi eşini ararken, yakınlarından haber bekleyen diğer asker ailelerine de yardım etti. Pauline’in umutlarını canlı tutan gelişmelerden biri, Mordaunt ile aynı gün kaybolan Er Frederick Ashton’ın daha sonra savaş esiri olduğunun ortaya çıkmasıydı.

Ashton’ın mektuplarında, başka Avustralyalı askerlerin de esir olarak tutulduğundan söz edilmesi üzerine Pauline, eşinin de hayatta olabileceğini düşündü.

Ancak bir süre sonra Mordaunt’un kaydı “Killed in Action” (Çatışmada öldürüldü) olarak değiştirildi. Pauline bu karara rağmen arayışından vazgeçmedi. Avustralya Yüksek Komiserliği'ne gönderdiği mektupta, kararın kendisi açısından durumu değiştirmediğini belirterek, çalışmaların sürdürülmesini istedi.

1918'in sonlarına gelindiğinde Pauline, Mordaunt’un savaş esiri olarak hayatta olma ihtimalinin yalnızca “uzak bir ihtimal” olduğunu kabul etmek zorunda kaldı. Buna rağmen çalışmalarını sürdürdü. Savaşın ardından Türkiye ve Almanya'daki son savaş esirlerinin ülkelerine dönmesini bekledi.

1920 yılında Coolgardie’ye dönen Pauline, burada eski arkadaşları ve eski savaş esirleriyle buluştu.

Coolgardie halkının Mordaunt’u unutmadığını gördü. Kasabada her Anzak Günü’nde hayatını kaybeden askerler anılıyordu. Pauline, aynı yıl Kızılhaç'taki çalışmaları nedeniyle Britanya İmparatorluğu Nişanı (OBE) ile ödüllendirildi.

Teğmen Mordaunt Reid’in naaşı hiçbir zaman bulunamadı ve kimliği tespit edilemedi. Reid’in adı, Lone Pine Anıtı'nda yer alıyor.

Bennett’in kitabında aktarılan hikayenin dikkati çekici ayrıntılarından biri de Reid’in adının, aynı gün hayatını kaybeden kardeşi Lindsay Reid’in mezarına yakın olması.

Mordaunt Reid’in hikayesi, 25 Nisan 1915 sabahı Gelibolu’da başlayan birkaç saatlik bir çatışmanın, geride kalan bir aile için yıllarca süren bir belirsizliğe nasıl dönüştüğünü ortaya koyuyor.