Koç Katımı

İçinde bulunduğumuz ayın 25. Günü Yozgat civarında Koç Katımı günü olarak bilinir.

Köyümüzün meşhur davar çobanları vardı. Bu insanlar genelde lakaplarıyla anılırlardı. Tatar’ın Durak, Topal Yaşar, Memili, Kör Dını’nın Hasan ve Nedrettin, Ayaz İsmail, Bıdıkçı’nın Süleyman, Kürt Ömer vs. bu insanların her biri ömürlerini tamamladılar. Allah rahmet eylesin.

Bu insanlar sıradan kişiler değillerdi. İyi çobanlık yaparlardı. Tecrübeleri vardı. Çobanı küçük görme çünkü bir çoban senden de benden de daha iyi bakar koyunlara. İlkbahardan başlayarak, kar yağana kadar geceli gündüzlü, koyun sürülerinin başlarında beklerler. Kurda kuşa kaptırmadan koyunları otlatır, onların her türlü ihtiyaçlarını bilirlerdi.

Bir mahallede 15-20 kişinin ortaklaşa tuttuğu çobanın önünde üç yüz civarında koyun bulunur, bu koyun topluluğuna da sürü denirdi. Hemen hemen her köyde altı yedi sürü olurdu. Günümüzde koyun varlığımız iyice azaldı bitmeye de yüz tuttu desek yanlış olmaz.

Bugünkü gibi hayvanların kulağında küpeler olmazdı. Hayvanların kulaklarına değişik şekillerde en açarlardı (bel yaparlardı). Bir çoban hangi koyunun kime ait olduğunu böylece bilirdi. Hatta ilk defa gördüğü bir koyunun erkek mi dişi mi olduğunu da bilirlerdi.

İçinde bulunduğumuz ekim ayı Koç Katım Ayı’dır. Koç katımını erken yaparsanız erken doğacak kuzuların bakımı zor olacağından atalarımız Yozgat'ın hava durumuna göre bu tarihi seçmişlerdir.

Koç katım tarihinin 2 ay öncesinden koçlar, koyunlardan ayırılır, özel yerlerde beslenir. Bir koç ne kadar semiz, ne kadar güçlü, ne kadar bakımlı olursa ondan doğacak yeni nesil kuzular da o kadar kaliteli ve sağlıklı olurlar.

Koçlar özel olarak hazırlanmış boyalarla rengârenk boyalanır. Bu boyalar ya kök boya ya da kınadan yapılır. Kuyrukları da genelde vişneçürüğü renginde aşı boyasıyla boyanır. Bunun amacı koçların sürü içinde belli olmasıdır.

Koç Katımı; ayrıca yeni bir başlangıcın ve sağlıklı bir neslin tohumlarının atıldığının inancıyla kutlama olarak da düşünülür. Bu bize Orta Asya'dan gelen bir kültür olsa gerek.

Koçların boyunlarına elma, mendil, havlu bağlarlar. Elma; bolluğu bereketi temsil eder. Mendil ve havlu da çobana hediye olarak verilir. İşte yapılan bu işin adı Koç Katımı’dır. Bir eğlence veya şölen niteliği kazanır.

Koç Katımı sırasında birden fazla koçun sürüye katılması, diğer koçlar arasında kıskançlıklara sebep olur. Dişisini kıskananlar vuruşmaya başlarlar.

Koç katım esnasında doğacak kuzunun dişi olması için koçların üzerine kız çocuklarını bindirirler. Bunlar bizim aslımız, özümüz, tarihimiz ve kültürümüzden birer parçadır.

Bugün bu adet, görenek ve geleneklerimiz maalesef unutulmaya yüz tuttu. Yeni neslin bunları bilme imkânı olmadığı gibi ilgi de göstermiyor gençlerimiz.

Çünkü eskisi gibi hayatlarından bir parça değil. Günümüzde, ahırdı, samanlıktı, koyundu, kuzuydu, koç katımıydı bilmelerine de gerek kalmadı.

Televizyonların olmadığı bir dönemde Yozgat'tan İstanbul'a giden bir ailenin ikinci nesil çocukları okulda okurken öğretmeni, “Koyun resmi yapın getirin” diye ödev verir. Çocuklar koyunu bilemezler. İmkânlar bugün ki gibi değil.

Derhal babaannesine müracaat eder, "Babaanne! Bana bir tane koyun resmi yapar mısın?" der.

Bu sadece İstanbul'da değil bugün Yozgat'ımızda da geçerli. İlköğretim çağındaki çocukların birçoğunun dikkatini bile çekmiyor bu konular. Kime ne diyelim?

Ahir Kelam; bugün ne çoban Memili ne Tatar’ın Durak ne de Topal Yaşar kaldı. Bugün allı pullu, boyalı cilalı koç katımlarını özler olduk.