Karabağ Zaferi’nden sonra yeni dönem: Ankara-Bakü hattı neden bu kadar önemli? Verilen mesajın perde arkasında ne var?

Karabağ Zaferi’nin 6’ncı yıl dönümünde Şuşa’da bir araya gelen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki sarsılmaz kardeşlik ve müttefiklik ilişkisine dikkat çekti. İki liderin kol kola verdiği görüntüler ve ortak basın toplantısında dile getirdiği birlik mesajları, Ankara-Bakü hattındaki stratejik ortaklığın önemini bir kez daha ortaya koydu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Kardeşliğimizi zayıflatmak isteyenler dün olduğu gibi bugün de yarın da emellerine asla ulaşamayacaktır” derken, Aliyev de “Birliğimiz ve kardeşliğimiz sarsılmazdır” mesajını verdi. İki liderin verdiği bu mesajlar, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin yalnızca siyasi söylemlerle sınırlı kalmadığını, tarihî bağlar ve ortak stratejik hedefler üzerine inşa edildiğini bir kez daha gösterdi.

Karabağ Zaferi’nin ardından Türkiye ve Azerbaycan’ı bekleyen asıl sorumluluk ne? İki ülkenin omuz omuza verdiği mücadele, Güney Kafkasya’nın geleceğini ve Türk dünyasının bölgesel konumunu nasıl etkileyecek? TÜRKİYE-AZERBAYCAN İTTİFAKI AVRASYA’NIN GELECEĞİNDE ÖNEMLİ KONUMDAErdoğan ve Aliyev’in Karabağ Zaferi’nin yıl dönümünde verdiği birlik ve dayanışma mesajları, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin stratejik boyutunu bir kez daha gündeme taşıdı.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki bağların yalnızca devletler arası çıkar ilişkisiyle açıklanamayacağını belirten Uluslararası İlişkiler Uzmanı Buğra Bekir Işılak, iki ülkenin ortak tarih, kültür ve kader üzerinden birbirine bağlandığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:“Bazı devletler çıkarları gereği müttefik olur, bazı milletler ise tarihleriyle, kültürleriyle ve kaderleriyle birbirine bağlanır. Türkiye ile Azerbaycan, bu iki özelliği bir arada taşıyan ender örneklerden biridir.

8 Kasım Karabağ Zaferi’nin altıncı yıl dönümü, Azerbaycan’ın tarihî zaferini ve Ankara-Bakü ittifakının değiştirdiği bölgesel güç dengelerini hatırlatıyor. Bugün bu ittifak, enerji hatları ve ticaret koridorlarıyla Avrasya’nın geleceğinde önemli bir konuma sahiptir.” ‘BİR MİLLET, İKİ DEVLET’ ANLAYIŞI MÜTTEFİKLİĞİN TEMELİNİ OLUŞTURUYORTürkiye-Azerbaycan ilişkilerinin tarihsel gelişimine değinen Buğra Bekir Işılak, iki ülke arasındaki kardeşliğin ortak tarih, dil ve kültür temelinde şekillendiğini belirtti.

Türkiye’nin Azerbaycan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olmasının ve sonrasında imzalanan anlaşmaların ilişkilerin kurumsallaşmasındaki rolüne dikkat çeken Işılak, değerlendirmesinde şu sözlere yer verdi:“Türkiye-Azerbaycan kardeşliğinin kökleri ortak tarih, dil ve kültüre uzanıyor. Haydar Aliyev’in ‘Bir millet, iki devlet’ sözüyle tarif ettiği bu ilişki, Erdoğan’ın ifadesiyle tarihin türlü imtihanlarından geçti.

İlham Aliyev, dünyada birbirine bu kadar bağlı başka iki halk ve devlet bulunmadığını söylerken bu tarihî yakınlığı ‘büyük servetimiz’ diye niteledi ve korunması gerektiğini vurguladı. Türkiye’nin 9 Kasım 1991’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olması, bu bağın dış politikadaki karşılığıydı.

1992’de diplomatik ilişkilerin kurulması ve 2010’da Stratejik Ortaklık ve Karşılıklı Yardım Anlaşması’nın imzalanmasıyla ilişkiler kurumsallaştı. Aliyev’in Şuşa’da altını çizdiği gibi, iki ülke zaten daha öncesinde de müttefikti.

15 Haziran 2021’de imzalanan Şuşa Beyannamesi, var olan bu müttefikliği resmî bir çerçeveye kavuşturdu.” KARABAĞ ZAFERİ’NDE TÜRKİYE’NİN DESTEĞİ BELİRLEYİCİ OLDUBuğra Bekir Işılak, Türkiye-Azerbaycan müttefikliğinin en önemli sınavlarından birinin Karabağ’da verildiğini belirterek, 2020 yılındaki 44 günlük Vatan Muharebesi’nin Güney Kafkasya’daki güç dengeleri açısından tarihî bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Savunma sanayii alanındaki iş birliğinin ve Türkiye’nin siyasi desteğinin Azerbaycan açısından önemine değinen Işılak, şu değerlendirmeyi yaptı:-- Bu müttefikliğin en önemli sınavlarından bir tanesi Karabağ’da verildi.

Azerbaycan’ın 2020’deki 44 günlük Vatan Muharebesi’nde kazandığı zafer, yaklaşık otuz yıllık işgalin sona erdirilmesinde tarihî bir dönüm noktası oldu. Bayraktar TB2 SİHA’larının öne çıktığı savunma sanayii iş birliği Azerbaycan’ın sahadaki kapasitesini güçlendirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın savaşın ilk saatlerindeki açıklamaları ve telefon görüşmeleri ise Ankara’nın desteğini sonuç henüz belli değilken dünyaya duyurdu. -- Türkiye, bu iki alandaki katkısıyla Güney Kafkasya’daki yeni güç dengesinin başlıca aktörlerinden biriydi. Aliyev’in Şuşa’da Türkiye’nin Erdoğan liderliğinde büyük bir güç hâline geldiğini ve uluslararası meselelerde söz sahibi olduğunu vurgulaması bu açıdan anlamlıydı.

10 Aralık 2020’de Bakü’deki Zafer Geçidi’nde iki ülke askerlerinin omuz omuza yürümesi de bu dayanışmayı görünür kıldı. DEPREMDEKİ DAYANIŞMA KARDEŞLİĞİN SOMUT GÖSTERGESİ OLDUTürkiye ile Azerbaycan arasındaki dayanışmanın farklı alanlarda da kendisini gösterdiğini belirten Buğra Bekir Işılak, Azerbaycan’ın Kıbrıs Türk halkıyla ilişkileri ve 6 Şubat depremlerinin ardından Türkiye’ye gönderdiği arama kurtarma ekibinin önemini vurguladı.

Işılak, iki ülke arasındaki karşılıklı desteğin yalnızca siyasi ve askerî gelişmelerle sınırlı olmadığını belirterek şöyle konuştu:“Aliyev’in Erdoğan’ı havalimanında bizzat karşılaması, son dönemdeki tartışmaların ardından Bakü’nün ziyarete verdiği önemi gösterdi. Bu dayanışma karşılıklı.

Azerbaycan’ın Kıbrıs Türk halkıyla ilişkileri ve KKTC’nin Türk Devletleri Teşkilatına gözlemci olarak katılmasına verdiği destek, ortak millî hassasiyetleri ortaya koyuyor. 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Azerbaycan’dan gelen 725 kişilik yardım ve arama kurtarma ekibi ise Erdoğan’ın Şuşa’da yinelediği sevinci ve kederi paylaşma anlayışının somut bir örneği.” ENERJİ VE TİCARET PROJELERİ STRATEJİK BAĞI GÜÇLENDİRİYORTürkiye ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ilişkilerin stratejik karşılıklı bağımlılığa dönüştüğünü belirten Buğra Bekir Işılak, ticaret hacmi ve yatırımların iki ülkenin uzun vadeli çıkarlarını birbirine bağladığını kaydetti.

Bakü-Tiflis-Ceyhan, Bakü-Tiflis-Erzurum ve TANAP gibi enerji projelerinin yanı sıra Bakü-Tiflis-Kars demir yolu ve Orta Koridor’un bölgesel önemine dikkat çekti. Işılak, ekonomik ilişkiler ve enerji iş birliğine ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:-- Ekonomik veriler, bu ilişkinin nasıl stratejik bir karşılıklı bağımlılığa dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Dışişleri Bakanlığı verilerine göre 2025’te ikili ticaret hacmi 7,08 milyar dolara ulaştı. Türkiye’nin Azerbaycan’daki yatırımları 17,9 milyar dolar, Azerbaycan’ın Türkiye’deki yatırımları yaklaşık 21 milyar dolar düzeyinde.

Yaklaşık 39 milyar dolarlık karşılıklı yatırım, iki ülkenin uzun vadeli çıkarlarını birbirine bağlıyor.-- Bakü-Tiflis-Ceyhan, Bakü-Tiflis-Erzurum ve 1.811 kilometrelik TANAP, Hazar kaynaklarını Türkiye üzerinden dış pazarlara taşıyor. TANAP’ın yıllık 16 milyar metreküplük başlangıç kapasitesinin 31 milyara çıkarılması hedefleniyor.

Bakü-Tiflis-Kars demir yolu ve Orta Koridor da Asya-Avrupa ticaretine alternatif bir güzergâh sunarak iki ülkenin bölgesel ulaşım kararlarındaki ağırlığını artırıyor. Azerbaycan, Türkiye için Kafkasya ve Orta Asya’ya açılan stratejik bir ortak.

Türkiye ise Azerbaycan’ın güvenliği ve küresel pazarlara erişimi için başlıca dayanaklardan biri. ANKARA-BAKÜ HATTINDAKİ İŞ BİRLİĞİ TÜRK DÜNYASINI DA ETKİLİYORTürkiye ve Azerbaycan arasındaki ortaklığın Türk Devletleri Teşkilatı üzerinden daha geniş bir coğrafyada etkisini gösterdiğini de belirten Buğra Bekir Işılak, iki ülke arasındaki ilişkilerin bölgesel bütünleşme açısından da önem taşıdığını ifade etti.

Ankara-Bakü ilişkilerinde yaşanabilecek olası bir çatlağın enerji ve ulaşım projelerinden Türk dünyasının bütünleşmesine kadar birçok alanda sonuç doğurabileceğine dikkat çeken Işılak, şu değerlendirmede bulundu:-- Ankara ile Bakü’nün öncü rol üstlendiği Türk Devletleri Teşkilatı, bu ortaklığın bölgesel etkisini genişletiyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye’nin teşkilat üyesi ülkelerle ticareti, 2002’de 871 milyon dolardan 2025’te 16,9 milyar dolara yükseldi.

Ankara-Bakü hattındaki bir çatlak, enerji ve ulaşım projelerinde eşgüdümü zorlaştırabilir, iki ülkenin pazarlık gücünü azaltabilir ve Türk dünyasının bütünleşmesini yavaşlatabilir. Böyle bir durumda üçüncü aktörlerin Ankara ve Bakü ile ayrı ayrı pazarlık yürütme alanı genişler. -- Aliyev’in kimsenin iki ülkenin arasına girmesine izin vermeyeceklerini söylemesi ve Erdoğan’ın kardeşliği zayıflatmak isteyenlerin dün olduğu gibi bugün ve yarın da emellerine ulaşamayacağını vurgulaması bu yüzden önem taşıyor.

İsrail dâhil bölgesel ve küresel aktörlerin farklı çıkarlar izlediği bu ortamda müttefikliğin asıl ölçüsü, Ankara ile Bakü’nün görüş ayrılıklarını doğrudan ele alıp ortak çıkarlarını koruyabilmesidir. ‘ASIL MESELE ASKERÎ KAZANIMLARI KALICI BARIŞA DÖNÜŞTÜRMEK’Karabağ Zaferi’nin altıncı yıl dönümünde Türkiye ve Azerbaycan’ın önündeki temel sorumluluğun askerî kazanımları kalıcı barışa, ekonomik kalkınmaya ve bölgesel bütünleşmeye dönüştürmek olduğunu vurgulayan Işılak, iki ülkenin ortak hareket etmesinin Güney Kafkasya’nın geleceği açısından önem taşıdığını belirtti.

Şuşa’da kazanılan zaferin Ankara ve Bakü’nün birlikte hareket ettiğinde bölgesel dengeleri değiştirebildiğini gösterdiğini kaydeden Işılak, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:“Karabağ Zaferi’nin altıncı yılında asıl mesele, askerî kazanımları kalıcı barışa, ekonomik kalkınmaya ve bölgesel bütünleşmeye dönüştürmektir. Şuşa’daki zafer, Ankara ile Bakü birlikte hareket ettiğinde bölgesel dengelerin değişebildiğini gösterdi.

Bugün iki başkentin önündeki sorumluluk, bu ortak iradeyi Güney Kafkasya’da barışın dayanağı ve Türk dünyasının geleceğini şekillendiren kalıcı bir stratejik güç hâline getirmektir.”