Habermetrik
← Ana Sayfa
17 Kasım 2026 07:00
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

mardin sokaklarının altında tarih, üzerinde hayat: abbaralar!

mardin sokaklarının altında tarih, üzerinde hayat: abbaralar!
Görsel kaynağı: mardinhaber.com.tr
⏱️ 5 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Mardin’in tarihi sokaklarında yürüyenler, kimi zaman bir evin altından geçerek başka bir sokağa ulaşabiliyor
  • İlk bakışta tüneli andıran, üst kısmında evlerin ve yaşam alanlarının bulunduğu bu taş geçitler, kentin en dikkat çekici mimari unsurlarından biri olan abbaraları oluşturuyor

Mardin’in dar sokaklarını birbirine bağlayan, kimi zaman bir evin altından geçen tarihi abbaralar, yüzyıllardır kentin mimari kimliğini yaşatıyor. Coğrafi şartların ve şehirleşme ihtiyacının şekillendirdiği bu özgün yapılar, yalnızca birer geçit değil; Mardin’in geçmişini, yaşam kültürünü ve taş işçiliğini günümüze taşıyan önemli miraslar arasında yer alıyor.

Mardin’in tarihi sokaklarında yürüyenler, kimi zaman bir evin altından geçerek başka bir sokağa ulaşabiliyor. İlk bakışta tüneli andıran, üst kısmında evlerin ve yaşam alanlarının bulunduğu bu taş geçitler, kentin en dikkat çekici mimari unsurlarından biri olan abbaraları oluşturuyor.

Eski Mardin’in kendine özgü şehir dokusunun önemli parçalarından olan abbaralar, geçmişte insanların günlük yaşamını kolaylaştırırken bugün yerli ve yabancı turistlerin de ilgisini çekiyor.

Mardin’in kayalık bir yamaca kurulu olması, eğimli arazi yapısı ve sınırlı yapılaşma alanları, kentin mimarisinin şekillenmesinde belirleyici rol oynadı. Özellikle eski yerleşim bölgesinde evlerin birbirine yakın inşa edilmesi, sokakların dar ve farklı yüksekliklerde şekillenmesi, kendine özgü mimari çözümleri beraberinde getirdi.

Bu ihtiyaçlar doğrultusunda ortaya çıkan abbaralar, sokakların kesintiye uğramadan devam etmesini sağlayan, üstü kapalı taş geçitler olarak inşa edildi. Bir evin veya yapı grubunun altından geçirilen bu yollar sayesinde hem üst bölümde yeni yaşam alanları oluşturuldu hem de alt kısımdaki sokakların ulaşım işlevi korundu.

Böylece Mardin’de aynı yapının üst bölümü özel yaşam alanı olarak kullanılırken alt bölümü kamusal geçiş alanı olarak değerlendirildi.

Yalnızca Bir Geçit Değil, Günlük Yaşamın Bir Parçası

Abbaralar geçmişte yalnızca bir sokaktan diğerine ulaşmak amacıyla kullanılmadı. Özellikle yaz aylarında güneşin yakıcı etkisinden korunmak, kış aylarında ise yağmurdan sığınmak için doğal bir gölgelik ve korunaklı alan oluşturdu.

Taş duvarların ve kapalı geçitlerin sağladığı gölge, Mardin’in sıcak ve kurak ikliminde sokak yaşamını kolaylaştıran önemli unsurlardan biri oldu. Bazı abbaralar insanların dinlenebildiği, bekleyebildiği ve buluşabildiği ortak alanlar olarak da değerlendirildi.

Mardin’in geleneksel mimarisi üzerine yapılan akademik araştırmalarda da abbaraların, güneşten ve yağıştan koruyan kamusal alanlar oluşturduğu, kentin sokak dokusuna çeşitlilik kazandırdığı belirtiliyor.

Abbara kelimesinin kökeni Arapça “abbar” sözcüğüyle ilişkilendiriliyor. Bir yerden başka bir yere geçmek ve aşmak anlamlarıyla açıklanan kelime, yapının temel işlevini de yansıtıyor. Bölgenin farklı şehirlerinde benzer mimari yapılar farklı isimlerle anılıyor.

Mardin’de abbara olarak bilinen bu geçitler, Şanlıurfa’da kabaltı, Siirt’te sabat, Siverek’te ise kantarma adıyla tanınıyor. İsimleri değişse de bu yapıların ortak özelliği, sokakların üzerinde yapılaşmaya imkân verirken alt bölümde geçiş alanını korumaları.

Mardin abbaralarının en dikkat çekici özelliklerinden biri de geleneksel taş işçiliği. Bölgeden çıkarılan kalker taşları kullanılarak inşa edilen bu yapılarda kemer ve tonoz sistemleri öne çıkıyor. Arazinin eğimine, sokakların genişliğine ve üst bölümde bulunan yapıların özelliklerine göre farklı biçimlerde inşa edilen abbaralar, mimari açıdan birbirinden ayrılıyor.

Bazıları yalnızca bir evin altından geçerken bazıları daha geniş yapı gruplarının altında yer alıyor. Üst bölümdeki yapıların ağırlığını taşıyan duvarlar ve kemer sistemleri, dönemin taş ustalığını ve mimari bilgisini de ortaya koyuyor.

Mardin abbaralarının hangi tarihte yapılmaya başlandığına ilişkin bütün yapıları kapsayan kesin bir başlangıç tarihi bulunmuyor. Çünkü abbaralar tek bir dönemde, ortak bir proje kapsamında inşa edilmiş yapılar değil. Kentin gelişimi ve ihtiyaçları doğrultusunda farklı zamanlarda oluşturulmuş mimari unsurlar olarak değerlendiriliyor.

Mardin’in tarihsel yerleşim geçmişi oldukça eskiye uzansa da bugün görülen abbaraların tamamını aynı döneme tarihlendirmek doğru değil. Bu konuda önemli akademik çalışmalardan biri, Doç. Dr. Zekai Erdal’ın 2020 yılında yayımlanan “Mardin Abbaraları” adlı kitabı.

Eserde abbaraların mimari özellikleri, kökenleri ve kent dokusu içerisindeki yerleri ele alınıyor. Ayrıca Zekai Erdal ve Şerif Tümer’in 2018 yılında yayımlanan çalışması da Mardin abbaralarının mimari ve kültürel önemine ışık tutuyor.

Eski Mardin’de 50’den Fazla Abbara Bulunuyor

Akademik araştırmalarda Eski Mardin’de 50’den fazla abbaranın bulunduğu belirtiliyor. Savurkapı başta olmak üzere Teker, Şehidiye, Medrese ve Gül mahallelerinin tarihi sokaklarında bu özgün mimari örneklere rastlanıyor. Her biri bulunduğu sokağın ve çevresindeki yapıların özelliklerine göre şekillenen abbaralar, Mardin’in geleneksel şehir planlamasının önemli parçaları arasında yer alıyor.

Günümüzde yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çeken abbaralar, Mardin’in fotoğraf ve kültür turizminde de önemli bir yere sahip. Taş kemerlerin arasından süzülen ışık, dar geçitlerin oluşturduğu gölge ve üst üste yükselen tarihi yapılar, kentin kendine özgü mimari atmosferini ortaya çıkarıyor.

Abbaralar, yalnızca geçmişte kullanılan ulaşım yolları olarak değil, aynı zamanda insanların yaşadıkları coğrafyaya nasıl uyum sağladıklarını gösteren mimari örnekler olarak da önem taşıyor. Bir evin üstünden hayatın devam ettiği, altından ise sokakların birbirine bağlandığı bu yapılar, Mardin’in mimari zekâsını, taş ustalığını ve geleneksel yaşam kültürünü günümüze taşıyor.

Bugün Eski Mardin’in sokaklarında her bir abbaranın altından geçerken aslında kentin yüzyıllar içerisinde şekillenen şehircilik anlayışına tanıklık ediliyor. Mardin’in taşlara işlenen tarihinin sessiz tanıkları olan abbaralar, korunarak gelecek kuşaklara aktarılması gereken kültürel miraslar arasında varlığını sürdürüyor.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: mardinhaber.com.tr
Haber metni ve görseller mardinhaber.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Trafik
Yayın: 17 Kasım 2026 07:00 · Kaynak: mardinhaber.com.tr
Kaynağı Oku ↗