Tartışmalı COP31 başladı: İzmir’i neler bekliyor? İklim krizinin kent üzerindeki etkileri açıklandı

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştiriliyor. Zirvede iklim krizine karşı ülkelerin atacağı adımlar ele alınırken Türkiye'nin hedefleri de gündeme alınacak.

İzmir için hazırlanan iklim risk analizleri ise sıcaklıkların 5 dereceye kadar artabileceğini ve sıcak hava dalgalarının 90 güne ulaşabileceğini ortaya koyuyor.

İklim değişikliğiyle mücadelede ülkelerin ortak kararlar aldığı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın 31’incisi (COP31), Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da başladı. 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilecek tartışmalı zirvede sera gazı emisyonlarının azaltılması, temiz enerjiye geçiş, iklim finansmanı, tarım ve gıda güvenliği ile iklim değişikliğine uyum konuları ele alınacak.

Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşecek zirvede iklim politikalarının yanı sıra kentlerin iklim çeşitliliğine karşı hazırlıklarını da gündeme alıyor. Sıcak hava dalgaları, kuraklık, aşırı yağışlar, orman yangınları ve deniz seviyesindeki yükselme riskiyle de karşı karşıya olan İzmir için iklim değişikliğiyle uyum çalışmaları önem taşıyor.

İngilizce “Conference of the Parties” ifadesinin kısaltması olan ve Türkçeye “Taraflar Konferansı” olarak çevrilen COP toplantıları, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf ülkeleri buluşturuyor. 1992 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, insan faaliyetlerinin iklim sistemi üzerindeki olumsuz etkilerini sınırlandırmak amacıyla hazırlandı.

Sözleşmenin yürürlüğe girmesinin ardından ülkeler, iklim değişikliğiyle mücadelede izlenecek politikaları değerlendirmek üzere her yıl toplanmaya başladı. İlk COP toplantısı 1995 yılında Almanya’nın Berlin kentinde düzenlendi.

Konferanslarda ülkelerin sera gazı salımlarını azaltma hedefleri, iklim değişikliğinin etkilerine karşı alınacak önlemler ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak finansman desteği görüşülüyor. Toplantıların en önemli sonuçları arasında 1997’de kabul edilen Kyoto Protokolü ve 2015’te kabul edilen Paris Anlaşması bulunuyor.

Paris Anlaşması ile küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme göre 2 derecenin oldukça altında tutulması ve 1,5 dereceyle sınırlandırılması için çaba gösterilmesi hedeflendi. Ülkelerden sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik ulusal hedefler belirlemeleri ve bu hedefleri belirli aralıklarla güncellemeleri istendi.

COP31'in ana gündeminde iklim değişikliğiyle mücadele için belirlenen hedeflerin uygulanması yer alıyor. Türkiye'nin “Uygulama COP'u” yaklaşımıyla yürüttüğü başkanlık sürecinde temiz enerjiye geçiş, sıfır atık, metan emisyonlarının azaltılması, dirençli şehirler ve iklim finansmanı öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.

Zirvede enerji ve ulaşım sektörlerinde fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve sanayide düşük karbonlu üretim modellerinin yaygınlaştırılması ele alınacak. Tarım ve gıda güvenliği kapsamında ise kuraklık, aşırı hava olayları ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkileri değerlendirilecek.

İklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan ülkelerin finansman ihtiyacı da müzakerelerin önemli başlıklarından biri olacak. Gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlaması, afet risklerini azaltması ve temiz enerji yatırımlarını gerçekleştirmesi için uluslararası kaynakların nasıl artırılacağı görüşülecek.

COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye, aynı zamanda iklim politikalarını uluslararası kamuoyuna sunacağı bir süreçten geçiyor. Zirvenin başkanlığını Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum yürütürken, Avustralya İklim ve Enerji Bakanı Chris Bowen resmî müzakerelerin başkanlığını üstleniyor.

Türkiye'nin uzun vadeli hedefi, 2053 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşmak. Ülkenin 2025 yılında Birleşmiş Milletler'e sunduğu İkinci Ulusal Katkı Beyanı'nda ise 2035 yılı için sera gazı emisyonlarının 643 milyon ton karbondioksit eşdeğeri seviyesini aşmaması hedefi yer aldı.

Aynı beyanda, referans senaryoya kıyasla 466 milyon tonluk emisyon azaltımı taahhüt edildi.

Türkiye'nin iklim politikaları açısından bir diğer önemli gelişme de İklim Kanunu oldu. Türkiye'nin ilk İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025'te yürürlüğe girdi. Kanunla emisyon ticaret sistemi ve sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik düzenlemeler için yasal çerçeve oluşturuldu.

COP31'de ele alınacak iklim değişikliğine uyum ve dirençli şehirler başlıkları, İzmir'in karşı karşıya olduğu risklerle doğrudan bağlantılı. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin paydaşları arasında yer aldığı Avrupa Birliği destekli “İklime Hazır İzmir: Direnç Stratejisinin Geliştirilmesi” (CRIZ-ERS) projesinde kentin iklim riskleri il ve ilçe ölçeğinde incelendi.

19 Haziran 2026'da sonuçları paylaşılan çalışmada, farklı iklim senaryolarına göre İzmir'de sıcaklıkların 2-3 derece, olumsuz senaryolarda ise 4-5 derece artabileceği belirtildi. Aşırı yağışların yüzde 40'a kadar yükselmesi, sıcak hava dalgalarının bazı senaryolarda 90 güne ulaşması da çalışmada öne çıkan bulgular arasında yer aldı.

Projede İzmir genelinde sıcak hava dalgaları, tarımsal kuraklık, taşkınlar, deniz seviyesindeki yükselme ve orman yangınları incelendi. Konak ilçesinde ise sıcak hava dalgaları, taşkınlar ve deniz seviyesindeki yükselme öncelikli risk alanları olarak belirlendi.

İzmir için hazırlanan iklim projeksiyonlarında öne çıkan riskler arasında sıcak hava dalgalarının süresinin uzaması da bulunuyor. Çalışmada kullanılan modellere göre sıcak hava dalgalarının süresi farklı senaryolarda 20 ila 60 gün arasında değişirken, bazı olumsuz senaryolarda 90 güne kadar çıkabiliyor.

Uzun süren sıcak hava dalgaları özellikle yaşlılar, çocuklar ve kronik hastalığı bulunan kişiler açısından sağlık risklerini artırıyor. Sıcaklık artışı aynı zamanda enerji tüketimini ve su ihtiyacını yükseltiyor. Yoğun yapılaşmanın bulunduğu bölgelerde beton ve asfalt yüzeylerin ısıyı tutması da sıcaklıkların daha fazla hissedilmesine neden olabiliyor.

İklim değişikliğiyle birlikte İzmir'de toplam yağış miktarının azalması, buna karşılık yağışların daha kısa sürede ve daha yoğun gerçekleşmesi bekleniyor. Bu durum tarımsal kuraklık riskini artırırken ani yağışlarda taşkın ve su baskınlarına da yol açabiliyor.

Tarımsal üretimin önemli merkezlerinden biri olan İzmir'de kuraklık, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve sulama ihtiyacını daha önemli hale getiriyor. Özellikle tarım alanlarında su tasarrufu sağlayan yöntemlerin yaygınlaştırılması ve su kaynaklarının korunması önem taşıyor.

Aşırı yağışlarda ise kent altyapısının kapasitesi, dere yataklarının durumu ve yapılaşma biçimi belirleyici oluyor. CRIZ-ERS çalışmasında Konak ilçesinin taşkın riski açısından öncelikli bölgeler arasında gösterilmesi de kent merkezindeki altyapı ve planlama çalışmalarının önemini ortaya koyuyor.

İzmir'in kıyı bölgelerini ilgilendiren riskler arasında deniz seviyesindeki yükselme de yer alıyor. CRIZ-ERS projesi kapsamında İzmir Körfezi'ndeki yaklaşık 25 yıllık gelgit istasyonu verilerinin incelendiği çalışmada, deniz seviyesindeki yükselmenin farklı senaryolarda değişebileceği belirtildi.

Projeksiyonlara göre deniz seviyesindeki yükselme iyimser senaryoda yaklaşık 60 santimetre, olumsuz senaryoda ise 80 santimetre civarında hesaplandı. Deniz seviyesindeki yükselme ile fırtına kabarmasının birlikte değerlendirildiği en kötü senaryoda, yüzyıl sonuna doğru su seviyesinin yaklaşık 1,7 metreye ulaşabileceği öngörüldü.

İzmir Büyükşehir Belediyesi, güncellediği Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı ile kentin 2050 yılına kadar iklim nötr olmasını hedefliyor. Belediye meclisinde onaylanan plan sera gazı emisyonlarının azaltılması, enerji dönüşümü, iklim değişikliğine uyum ve enerji yoksulluğuyla mücadele başlıklarını kapsıyor.

İzmir'in iklim risklerine ilişkin analizler, kentin yalnızca emisyonları azaltmaya yönelik değil, sıcaklık artışı, kuraklık, taşkın ve kıyı risklerine karşı uyum çalışmalarına da ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Antalya'da 20 Kasım'a kadar sürecek COP31'de iklim finansmanı, temiz enerji ve dirençli şehirler konusunda yapılacak görüşmeler, Türkiye'nin ve İzmir'in iklim politikalarının önümüzdeki dönemdeki gündemini oluşturacak.

COP31, iklim değişikliğiyle mücadele hedeflerinin yanı sıra sponsorları ve şirketlerin zirvedeki rolleri nedeniyle de tartışma konusu oldu. Limak Holding, IC Holding, Rönesans Holding ve Sinpaş Holding'in “iklim destekçisi”, Cengiz Holding'in ise “uygulama ortağı” olarak açıklanması, çevre örgütlerinin tepkisine eden oldu.

Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP), söz konusu şirketlerin doğa tahribatı, kömür madenciliği ve çevresel etkileriyle gündeme gelen faaliyetlerine dikkat çekerek COP31'in bir “yeşil aklama” platformuna dönüşebileceğini savundu. Şirketlerin iklim zirvesinde destekçi olarak yer almasının, çevreye verilen zararların sponsorluk yoluyla gölgelenmesine yol açabileceğini belirten çevre örgütleri, sponsorluk seçimlerinin şeffaf kriterlerle yapılmasını ve bu şirketlerin zirvedeki statülerinin kaldırılmasını talep etti.

COP31'e yönelik eleştiriler kapsamında, çevre örgütleri, ekoloji hareketleri, sendikalar ve çeşitli sivil toplum kuruluşları tarafından Halkların İklim Zirvesi (HİZ) de düzenleniyor. İklim Adaleti Koalisyonu, Ekoloji Birliği ve Türkiye Çevre Platformu öncülüğünde oluşturulan oluşum, 14-18 Kasım tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştirilecek.

Halkların İklim Zirvesi'nde fosil yakıtlardan çıkış, iklim adaleti, doğa ve yaşam alanlarının korunması, yerel toplulukların karar alma süreçlerine katılımı ve iklim krizinden en fazla etkilenen kesimlerin talepleri gündeme alınacak.