Bedel ödenmediyse'zamanaşımı' sayılmaz: AYM’den 70 yıllık kamulaştırma için emsal karar!

SON MÜHÜR/Cumhur Erkek-Anayasa Mahkemesi (AYM), Malatya Şeker Fabrikası’nın kuruluşu aşamasında 1954 yılında kamulaştırılan bir taşınmaza ilişkin yaklaşık 70 yıl sonra yargıya taşınan uyuşmazlıkta kritik bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, derece mahkemelerinin esaslı ödeme iddialarını ve banka kayıtlarını incelemeksizin davayı doğrudan'10 yıllık hak düşürücü süre' gerekçesiyle reddetmesini Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirdi.

Mülkiyet Uyuşmazlığının Arka Planı

Uyuşmazlığın temeli, Malatya Şeker Fabrikası’nın inşası için 1954 yılında başlatılan kamulaştırma süreçlerine dayanıyor. Temelleri 1954’te atılan ve 1 Ekim 1956’da üretime geçen fabrika için söz konusu taşınmaz kamulaştırılarak idare adına tescil edildi. Arazinin eski maliklerinin mirasçıları, kamulaştırma yapılmasına rağmen murislerine veya kendilerine kanunen ödenmesi gereken kamulaştırma bedelinin hiçbir zaman ulaşmadığını ileri sürerek hukuki süreç başlattı.

Banka Kayıtlarına Rağmen'Süre Aşımı' Reddi

Hak sahipleri, yargılama sürecinde kamulaştırma bedelinin ödenmediğini kanıtlamak amacıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Türkiye İş Bankası’ndan temin ettikleri resmi yazıları dosyaya sundu. Bu belgelerde, idare tarafından hak sahipleri adına herhangi bir ödeme yapıldığına dair kayıt bulunmadığı iddia edildi. Ancak derece mahkemeleri, davacıların sunduğu banka kayıtlarını ve esaslı ödeme iddialarını incelemeksizin, kadastro tespitinin kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıldan fazla süre geçtiğini belirterek davayı hak düşürücü süre nedeniyle reddetti. Kararın kanun yolu incelemesinden geçerek kesinleşmesi üzerine mirasçılar Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulundu.

AYM:'Gerçek Karşılık Ödenmeden Kamulaştırma Tamamlanmaz'

Anayasa Mahkemesi, yaptığı incelemede Anayasa’nın 46. maddesinde düzenlenen kamulaştırma şartlarına ve Anayasa’nın 35. maddesindeki mülkiyet hakkına dikkat çekti. Devletin kamu yararı amacıyla taşınmazları kamulaştırabileceğini belirten AYM, kamulaştırmanın temel şartının taşınmazın gerçek karşılığının peşin ve nakden ödenmesi olduğunu vurguladı. Mahkeme, başvurucuların sunduğu banka belgelerinin dava sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikte olduğuna işaret eden Yüksek Mahkeme, bu deliller araştırılmadan sadece sürenin dolduğu gerekçesiyle davanın reddedilmesinin maliklere aşırı ve orantısız bir külfet yüklediğine karar verdi.

Yargı İçtihatları Açısından Ne Anlama Geliyor?

Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren bu karar, geçmiş yıllarda yapılan ve kamu alacakları ya da bedel ödemeleri tartışmalı olan tüm kamulaştırma davaları için bir emsal niteliği taşıyor. Karara göre,'hak düşürücü süre doldu' gerekçesiyle davaları kapatmadan önce bedelin ödenip ödenmediğine ilişkin delil ve iddiaları açıkça incelemek zorundadır. Kamulaştırma bedelinin ödendiği ispatlanmadığı sürece mülkiyet hakkı kısıtlamaları anayasal güvencelere aykırı sayılabilecektir.