Fabrikalarda Kablo ve Bakır Talebi Artarken Hurda Fiyatları Nasıl Etkileniyor?

Elektriği ileten neredeyse her hattın içinde bakır ya da alüminyum iletken bulunuyor ve elektrifikasyon hızlandıkça bu metallere olan talep de artıyor. Fabrikalarda kablo üretimi ve tüketimi büyürken, ömrünü tamamlamış kabloların hurda değeri de daha yakından izleniyor.

Talep artışı hurda tarafına doğrudan yansıyor. Birincil bakır üretimi uzun soluklu maden yatırımlarına bağlı olduğu için arzın kısa sürede artması kolay değil; bu da geri kazanılmış bakırı tedarik zincirinin önemli bir halkası haline getiriyor.

Hurda Hattı'nın kablo türlerine göre ayırdığı güncel hurda kablo fiyatları, Londra Metal Borsası (LME) ve dolar/TL kuruna göre her gün yenileniyor ve bu hareketi yakından gösteriyor.

Bakır, elektriği gümüşten sonra en iyi ileten metal olarak biliniyor ve maliyetiyle iletkenliği arasındaki denge onu kablo üretiminin temel ham maddesi yapıyor. Elektrikli araçlarda içten yanmalı motorlu araçlara kıyasla daha fazla bakır kullanılması, güneş ve rüzgâr santrallerinin şebekeye bağlanması için kilometrelerce hat çekilmesi, trafo merkezlerinin ve dağıtım şebekelerinin yenilenmesi bu talebin başlıca kaynakları arasında yer alıyor.

Türkiye'de de organize sanayi bölgelerindeki yeni fabrikalar, lojistik merkezleri ve konut projeleri kablo tüketimini canlı tutuyor. Bu tablo, bakır fiyatını küresel ölçekte destekleyen unsurlardan biri. Borsadaki fiyat hareketi kısa sürede yurt içindeki hurda bakır ve hurda kablo fiyatlarına yansıyor.

Ancak tek etken talep değil; döviz kuru, küresel stok seviyeleri, sanayi üretimindeki dalgalanmalar ve inşaat faaliyetinin hızı da fiyatı yukarı ya da aşağı yönlendirebiliyor.

Fabrikalar açısından bu durum iki yönlü bir etki yaratıyor. Bir yandan yeni kablo ve bakır ham madde alımının maliyeti artıyor; öte yandan bakım, revizyon ve hat yenileme sırasında çıkan eski kabloların hurda değeri de yükseliyor.

Bu nedenle pek çok işletme, söktüğü kabloyu depo köşesinde bekletmek yerine fiyat hareketini izleyerek değerlendirmeyi tercih ediyor.

Hurda kablo, satıcı açısından tek bir malzeme gibi görünse de alıcı için iki farklı bileşenden oluşuyor: iletken metal ve izolasyon. Fiyatı belirleyen asıl unsur, kablonun toplam ağırlığı içinde bakırın ne kadar yer kapladığı.

Kalın, çok katmanlı izolasyona sahip bir kablo ile kalın iletkenli, ince kılıflı bir kablo aynı ağırlıkta olsa bile içerdikleri bakır miktarı farklı olduğu için farklı fiyatlanıyor.

İzolasyon, geri dönüşüm tesislerinde soyma ya da granülasyon işlemiyle iletkenden ayrılıyor. Bu işlemin maliyeti ve ayrılan plastiğin düşük değeri hurda fiyatına yansıyor. Bu nedenle soyulmuş, temiz bakır her zaman soyulmamış kablodan daha üst bir kategoriden değerlendiriliyor.

Kablonun üzerinde kalmış konnektör, pabuç, demir kelepçe ya da beton parçaları gibi yabancı maddeler de fiyatı düşürüyor. Karışık teslim edilen kablolar ise içlerindeki en düşük kategoriden fiyatlanıyor.

Piyasada en sık karşılaşılan kablo türleri arasında belirgin yapı farkları var. NYA kablo tek damarlı ve tek kat PVC izolasyonlu olduğu için iletken oranı yüksek kablolar arasında yer alıyor; bina içi tesisatta ve pano bağlantılarında yaygın olarak kullanılıyor.

TTR kablo ise çok sayıda ince telden oluşan esnek, çok damarlı bir yapıya sahip; ev aletlerinde, uzatma kablolarında ve seyyar ekipmanlarda görülüyor. NYM kablo, damar izolasyonu, dolgu malzemesi ve dış kılıftan oluşan katmanlı yapısı nedeniyle daha fazla plastik barındırıyor.

Yer altı kabloları daha kalın kılıflara, bazı türlerde de çelik zırha sahip. Ayrıca yer altı ve enerji nakil hatlarında alüminyum iletkenli kablolar da kullanıldığı için iletkenin cinsini doğru belirlemek önem taşıyor. Bakım ve yenileme çalışmalarında çıkan kalın enerji kabloları ile ofis tesisatından çıkan ince kablolar aynı yığına atıldığında, satıcı daha değerli olanın karşılığını alamayabiliyor.

Kabloyu türüne göre ayırmak, tartım ve fiyatlandırmayı hem hızlandırıyor hem de netleştiriyor.

İzolasyonu ateşe vererek bakırı açığa çıkarmak, hâlâ bazı yerlerde başvurulan ancak hem doğaya hem de satıcının cebine ağır zarar veren ilkel bir yoldur. Plastik kaplamalar yanarken etrafa zehirli dumanlar saçar, insan sağlığını tehdit eder ve havayı kirletir.

Ayrıca yüksek alev ısısı bakır telin yüzeyini karartıp yakarak metalin değerini düşürür ve'yanık bakır' sınıfına sokar. Kabloyu yakmadan, soyulmuş veya kılıflı haliyle teslim etmek çok daha kazançlıdır.

Yakılarak elde edilen bakır, piyasada yanık bakır olarak ayrı bir kategoride değerlendiriliyor ve soyma ya da saf bakırın gerisinde kalıyor. Yani yakma işlemi, beklenenin aksine kablonun değerini artırmıyor; harcanan emek ve çevreye verilen zarar düşünüldüğünde beklenen kazancı da sağlamayabiliyor.

Kabloyu olduğu gibi, türüne göre ayırarak satmak hem çevre hem de gelir açısından daha doğru bir tercih oluyor.

Kabloyu soymak isteyen satıcılar için de dikkat edilmesi gereken bir nokta var. İnce kablolarda elle soyma çoğu zaman harcanan emeğe değmeyebiliyor, kalın kablolarda ise uygun bir soyma makinesi olmadan yapılan işlem hem zaman alıyor hem de iş güvenliği açısından risk taşıyor.

Hangi kablonun soyulup hangisinin olduğu gibi teslim edileceğine, güncel kategori fiyatlarına bakarak karar vermek daha mantıklı bir yol oluyor.

Kocaeli'nin İstanbul'a en yakın ilçesi olan Gebze, Türkiye'nin sanayi yoğunluğu yüksek bölgelerinden biri. GOSB olarak bilinen Gebze Organize Sanayi Bölgesi, Güzeller OSB ve Gebze Plastikçiler OSB gibi alanlarda otomotiv yan sanayi, makine, elektrik ve elektronik üretimi bir arada yürüyor.

Komşu Dilovası'ndaki organize sanayi bölgesi, Çayırova ve Darıca ile birlikte düşünüldüğünde, bölgede bakım, hat yenileme ve kapasite artırımı nedeniyle düzenli olarak kablo hurdası çıkıyor. Pelitli, Mollafenari ve Balçık gibi mahallelerde büyüyen konut ve depo yapılaşması da tadilat kaynaklı kablo ve bakır boru hurdasını artırıyor.

Bu yoğunluk nedeniyle bir Gebze hurdacı ile çalışan işletmeler için kabloların türüne göre ayrılması ve tartımın şeffaf yapılması öncelikli konular arasında yer alıyor.

Hurda Hattı, Gebze Organize Sanayi Bölgesi ve civarındaki fabrikalardan çıkan kablo hurdalarını yerinde teslim alır. Nakliye için masraf alınmaz. Küçük miktarlar taşınabilir elektronik baskülde, fabrika yenilemelerinden çıkan yüksek tonajlı sevkiyatlar ise bölgedeki taşıt kantarında tartılır. Tutar netleştiği anda ödeme anında havale veya nakit olarak yapılır.

Bölgedeki işletmeler için alımın düzenli aralıklarla planlanabilmesi de önem taşıyor; böylece kablo makaraları ve sökülen hatlar fabrika sahasında uzun süre yer kaplamıyor.

Enerji dönüşümü sürdükçe bakır ve kablo, metal piyasasının en çok konuşulan kalemleri arasında kalmaya devam edecek gibi görünüyor. Elindeki kabloyu türüne göre ayıran, yakmadan teslim eden ve fiyat hareketini izleyen satıcı, bu talebin karşılığını daha net görüyor.