Şehrin Sesinde Bu Hafta; Doğal Olmayan İnsanoğlu Afeti – Çöplerimiz

İnsanoğlu olarak doğaya hükmetmeye çalışmaktan vazgeçemiyoruz. Dağları deliyor, denizleri dolduruyor, ormanları kesiyor, tüketiyoruz…Ardından geride bıraktıklarımıza ise, arkamızı döndüğümüzde, görmezden gelip, görmüyorsam görünmüyordur, hatta sen de bakma geride bırak, önüne bak diyebilen bir cüretle yaklaşıyoruz.

Sonra da doğanın dengesi bozuldu, gökler inledi, yağmur dinmek bilmedi, sokaklar sellere kapılıp gitti “neden böyle” diye şuursuzca sorguluyoruz.

Doğa mı bize bunu yaptı, biz mi doğaya yaptık? Depremi, seli, heyelanı doğal afet olarak tanımlıyoruz. Peki ya her gün ürettiğimiz, tükettiğimiz ve ardından sorumluluğunu üzerimizden attığımız çöpler? Bunlar hangi afet kategorisinde değerlendirilmeli? Bana göre bunun adı, insan eliyle yaratılan doğal olmayan insanoğlu afetidir!

Bir çöp attıktan sonra sizin için orada bitmiş olan ömrünün aslında ne kadar uzun olduğunun farkında mıyız? İnanın bizim konforumuzdan çok daha uzun!

Sabah aldığımız kahvenin plastik bardağı, marketten aldığımız ürünün ambalajı, birkaç dakika içinde tükettiğimiz bir gofretin paketi, bir kez giyip vazgeçtiğimiz kıyafet... Tüketim alışkanlıklarımızın geride bıraktığı atıkların doğada ne kadar uzun süre kaldığını çoğu zaman hesaba katmadan, geride bırakıp yolumuza devam ediyoruz. Oysa çöp kutusu bir son değil, başka bir yolculuğun başlangıcı.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2024 yılı atık istatistiklerine göre belediyelerde kişi başına günlük ortalama 1,09 kilogram atık toplanıyor. Ülke genelinde toplanan belediye atığı ise 32,3 milyon tonu aşıyor.

Bir insanın günde 1 kilogramdan biraz fazla atık üretmesi kulağa küçük gelebilir. Ancak bunu milyonlarla, yıllarla ve gelecek kuşaklarla çarptığımızda karşımıza devasa bir çevre sorunu çıkıyor. Üstelik mesele yalnızca çöp miktarı değil; o çöpün nasıl toplandığı, ayrıştırıldığı, geri kazanıldığı ve bertaraf edildiği.

Bir başka ifadeyle, temiz şehir yalnızca yerde çöp olmayan şehir değildir. Temiz şehir, ürettiği atığın hesabını verebilen şehirdir. Son günlerde Ordu'nun bilindik bir mahallesinde yaklaşık 300 kamyon atığın yakılarak toprağa gömüldüğü yönündeki iddialar ve bu konuda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün incelemesi ile idari yaptırım uygulandığına ilişkin yerel basına yansıyan haberler, konunun ne kadar ciddi olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

Bu iddiaların tüm ayrıntılarının, yapılan işlemlerin ve çevresel etkilerinin yetkili kurumlarca şeffaf biçimde açıklanması gerekiyor. Hangi atık, nerede, hangi yöntemle bertaraf edildi? Toprak ve yeraltı suyu açısından gerekli incelemeler yapıldı mı?

Kamuoyunun bu sorulara açık ve belgeli yanıtlar alması en doğal hakkı. Toprağın altına saklanan her atık, aslında geleceğin üzerine bırakılan bir sorumluluktur. Bir mahallede toprağın altına ne gömüldüğünü sorgularken, aslında hepimizin ortak geleceğine ne gömdüğümüzü de düşünmeliyiz. Peki, bu sorunun çözümünde bize düşen ne?

Çöpümüzü değil, alışkanlıklarımızı değiştirelim! Öncelikle tüketim alışkanlıklarımızı yeniden gözden geçirmek zorundayız. İhtiyacımız olmayanı satın almamak. Tek kullanımlık plastiklerden mümkün olduğunca uzaklaşmak. Alışverişte yeniden kullanılabilir çanta ve ambalajları tercih etmek.

Kâğıt, plastik, cam ve metal atıkları kaynağında ayrıştırmak. Organik atıkları kompost yoluyla yeniden toprağa kazandırmak. Kullanılabilir eşyaları atmak yerine onarmak, paylaşmak ve yeniden değerlendirmek. Bunlar küçük adımlar gibi görünebilir.

Ancak milyonlarca insanın aynı alışkanlıkları değiştirmesi, büyük bir dönüşümün başlangıcıdır.

Geleceğe ne bırakıyoruz? Sahip olduğumuz doğal zenginlikler de doğal olmayan insanoğlunun afetine dönüşmekte. Çöpü üreten biziz. Onu azaltacak olan da biziz. Denetleyecek, sorgulayacak ve şeffaflık talep edecek olan da biziz.

Yeni nesillere sizin geleceğinizi toprağa gömdük dememek adına bu hafta kendimize küçük ama önemli bir soru soralım:

Elimdeki çöpü attığımda, geleceğin vebalini de üzerinden atabiliyor muyum?

Gülçin Gürsoy gulcingursoy77@gmail.