1825’te Kayda Geçen Bir Vaka Nasıl Tourette Sendromunun Tarihine Girdi?
- Jean-Gaspard Itard’ın 1825’te yayımladığı Dampierre vakası, 1885’te dokuz vakalık Tourette serisine girdi
- İstemsiz hareket ve seslerin aynı klinik tabloda ele alınmasına tarihsel bir dayanak oldu
Jean-Gaspard Itard’ın 1825’te yayımladığı Dampierre vakası, 60 yıl sonra Georges Gilles de la Tourette’in hastalık tanımına temel oluşturan çalışmasında ilk gözlem olarak yer aldı. Çocukluktan beri istemsiz hareketler ve sözlü çıkışlar yaşayan bir kadına ilişkin kayıt, başka hastaların bulgularıyla birlikte değerlendirilerek Tourette sendromunun tarihindeki yerini aldı.
Buradaki 1825 tarihi, belirtilerin başladığı yılı değil, Itard’ın gözlemini yayımladığı yılı gösteriyor. İki yayın arasındaki 60 yıl da kesintisiz bir klinik izlem süresi anlamına gelmiyor.
Itard’ın kaydında hareketler ve sesler birlikteydi
Itard, Archives générales de médecine dergisinde yayımladığı çalışmasında istemsiz hareketlere ilişkin gözlemlerini aktardı. Madame D. olarak tanıttığı hastanın öyküsünde çocuklukta başlayan kasılmalar, yüz hareketleri ve daha sonra ortaya çıkan istemsiz sesler bulunuyordu.
Konuşmaların arasına giren sözlü çıkışlar, hastanın sosyal yaşamını da etkiliyordu. Itard, bu sırada kadının zihinsel yetilerinin korunduğunu belirtiyor; söylediği bazı sözlerin kendi isteği ve davranışlarıyla uyuşmadığına dikkat çekiyordu.
Bu kayıt bugün Tourette sendromunun erken klinik betimlemeleri arasında değerlendiriliyor. Bununla birlikte, 1825’te bugünkü adı ve ölçütleriyle bir Tourette tanısı konulduğunu söylemek tarihsel açıdan doğru olmaz.
Vaka, aradaki yıllarda da tartışıldı
Dampierre gözlemi 1885’e kadar unutulmuş değildi. Roth 1850’de, Sandras ise 1851’de kaydı yeniden aktarmıştı. Belirtiler, dönemin farklı hastalık sınıflandırmaları içinde açıklanmaya çalışılıyordu.
1885’te değişen, eski bir gözlemin başka vakalarla karşılaştırılarak ayrı bir klinik tablonun örneği olarak ele alınmasıydı.
Dokuz vakalık çalışmada ilk sıraya yerleşti
Paris’teki Salpêtrière Hastanesinde Jean-Martin Charcot’nun yanında çalışan Gilles de la Tourette, 1885’te Archives de neurologie dergisinde yayımladığı çalışmada toplam dokuz vakayı değerlendirdi. Itard’ın Dampierre gözlemini bu çalışmanın başına yerleştirdi.
Bu seri, dokuz hastanın da Gilles de la Tourette tarafından ilk kez görülüp izlendiği bir araştırma değildi. Önceden yayımlanmış hasta kayıtları da klinik değerlendirmeye dahil edilmişti. Dampierre vakasının önemi, bu tarihsel karşılaştırmada yatıyordu.
Çalışmanın başlığında hareket koordinasyonundaki bozulmanın yanında ekolali ve koprolali ifadeleri bulunuyordu. Ekolali başkasının sözlerini tekrarlamayı, koprolali ise istemsiz biçimde küfürlü veya toplumsal açıdan uygunsuz sözler söylemeyi ifade ediyor.
Tourette sendromu yalnızca istemsiz küfür değildir
Dampierre’in sözlü çıkışları tarihsel anlatılarda dikkat çekse de bu özellik, Tourette sendromu olan herkes için geçerli değil. Günümüzde sendrom, hareket ve ses tikleriyle seyreden nörogelişimsel bir bozukluk olarak ele alınıyor.
Tikler ani ve tekrarlayan hareketler ya da seslerdir. Göz kırpma ve omuz silkme hareket tiklerine; boğaz temizleme ve mırıldanma ise ses tiklerine örnek olabilir. Bazı kişiler tiklerini kısa süreliğine baskılayabilse de bu, belirtilerin isteyerek yapıldığı anlamına gelmez.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre koprolali, Tourette sendromu olan kişilerin çoğunda görülmez ve tanı için gerekli değildir. Bu nedenle Dampierre’in öyküsü, sendromun tanınmasına katkı sağlayan bir hasta kaydı olarak değerlendirilmeli; bütün hastaları temsil eden bir davranış kalıbına dönüştürülmemelidir.
KAYNAKLAR
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Tourette Syndrome. 5 Ağustos 2026.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Sağlık · Bölge: Çanakkale/Bayramiç
Yayın: 16 Kasım 2026 09:25 · Kaynak: tibbiyebulteni.com