Savaş emtia piyasasını ikiye böldü

EVRİM KÜÇÜK

Dünya emtia piyasaları, aynı anda birden fazla arz şokunun etkisi altında. Ortadoğu’daki savaş petrol ve doğalgaz tedarikini zorlarken, Karadeniz’deki sevkiyat sorunları tarım ürünlerinde riskleri artırıyor. Güvenli liman arayışı değerli metalleri desteklerken, yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve veri merkezlerine yapılan yatırımlar bazı sanayi metallerine güçlü talep yaratıyor.

Dünya Bankası’nın ekim ayı Emtia Piyasaları Görünümü raporu, bu tabloyla küresel emtia fiyatlarının 2026’da yüzde 23,1 artacağını, 2027’de ise yüzde 7 gerileyeceğini öngörüyor.

Dünya Bankası Baş Ekonomist Yardımcısı Ayhan Köse, emtia piyasalarının aynı anda birçok büyük şokla karşı karşıya olduğunu vurguluyor. Yüksek enerji maliyetleri ve ticaret aksamaları enflasyonu beslerken, gıda güvensizliğini ve büyüme üzerindeki baskıyı artırıyor.

Banka, Ortadoğu’daki çatışmanın tırmanması ve Rus petrol altyapısındaki hasarın sürmesi halinde fiyatların tahminleri aşabileceği uyarısında bulunuyor.

Diğer yandan 2027’de beklenen genel düşüş de risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Şiddetli El Niño, tahıl sevkiyatlarında yeni aksamalar ve yüksek üretim maliyetleri gıda fiyatlarını yukarıda tutabilir. Olumsuz senaryoda Brent petrolün 2027 ortalaması 105 dolara çıkabilir; gıda emtiaları da temel tahminlerin yüzde 12 üzerine yükselebilir.

Böyle bir tablo, özellikle düşük gelirli ülkelerde enflasyon ve yoksulluk baskısını yeniden artırabilir.

Gıda emtialarında bu yıl yüzde 10 artış bekleniyor

Karadeniz'deki sevkiyat aksamaları, El Niño ve yüksek gübre ile akaryakıt maliyetleri nedeniyle gıda emtialarında bu yıl 2026'da yüzde 10,3, 2027'de yüzde 7,2 artış bekleniyor. İki yıldaki toplam yükseliş yaklaşık yüzde 18'e ulaşabilir.

Gübre tarafına bakıldığında ise üre fiyatlarındaki artışın etkisiyle 2026'da yüzde 14,3 yükseliş bekleniyor. Fiyatların 2027'de yeniden 2025 seviyelerine dönmesi öngörülüyor. Dünya Bankası verilerine göre tahıl fiyatları 2026'nın üçüncü çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yüzde 9, yıllık bazda yüzde 25 yükseldi.

Buğday fiyatları çeyreklik yüzde 13 artışla üç buçuk yılın zirvesine çıkarken yıllık artış yüzde 40'a ulaştı. Başlıca ihracatçı ülkelerdeki kuraklık ve Karadeniz'de tahıl taşımacılığı yapan gemi ve limanlara yönelik saldırılar arz endişelerini artırdı.

Ukrayna'nın ağustos ayındaki buğday ihracatı yıllık bazda yaklaşık yüzde 70 gerilerken, Tuna Nehri'ndeki düşük su seviyesi alternatif sevkiyat güzergâhını da kısıtladı. Mısır fiyatları ABD'deki hava koşullarına ilişkin kaygılar ve Karadeniz'deki sevkiyat aksaklıklarıyla çeyreklik yüzde 8, yıllık yüzde 18 yükselerek üç yılın en yüksek seviyesine çıktı.

Güney ve Güneydoğu Asya'da El Niño kaynaklı hava koşulları endişeleriyle pirinç fiyatları da çeyreklik yüzde 6, yıllık yüzde 24 arttı.

Sanayi metallerinde rekorların ardından düzeltme

Dünya Bankası, sanayi metallerinde arz kesintileri ve enerji dönüşümünden kaynaklanan güçlü talep sayesinde 2026'da yüzde 24,5'lik fiyat artışı öngörüyor. Ancak arzın toparlanması ve talepteki farklılaşma nedeniyle metal fiyatlarının 2027'de yüzde 3,3 gerilemesi bekleniyor.

ALÜMİNYUM: Körfez'de üretim kaybı endişelerinin hafiflemesi sonrasında üçüncü çeyrekte fiyatlar önceki üç aya göre yüzde 0 geri çekildi. 2026'da ton başına ortalama 3.250 dolarla rekor seviyeye çıkması ve yıllık yüzde 24 artması bekleniyor.

Körfez üretiminin toparlanması ve Afrika ile Asya'daki yeni kapasiteyle 2027'de yüzde 5, 2028'de yüzde 3 düşüş öngörülüyor.

BAKIR: Fiyatlar yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 6 yükseldi ve ekim ayında değer artışını sürdürdü. 2026'da yüzde 33 artışla rekor yıllık ortalamaya ulaşması bekleniyor. Şebeke yatırımları, veri merkezleri ve elektrikli araç talebi desteği korurken fiyatların 2027'de yüzde 2, 2028'de yüzde 4 gerilemesi öngörülüyor.

KALAY: Temmuz-eylül döneminde arz endişeleriyle yüzde 4 yükselen fiyatlarda 2026 genelinde yüzde 50 artışla rekor yıllık ortalama bekleniyor. Arzın toparlanmasıyla 2027 ve 2028'de yüzde 12'şer düşüş tahmin ediliyor.

ÇİNKO: Fiyatlar yılın üçüncü çeyreğinde önceki çeyreğe oranla yüzde 11 artış kaydetti. 2026'da yıllık bazda yüzde 22 artışın ardından 2027'de yüzde 11, 2028'de yüzde 10 gerileme bekleniyor.

NİKEL: Yılın üçüncü çeyreğinde fiyatlar yüzde 9 geriledi. Ancak yılın ilk döneminde arz kaygılarının tetiklediği fiyat artışlarının etkisiyle 2026'da ortalama fiyatta yüzde 13 artış öngörülürken 2027'de fiyatların yatay kalması, 2028'de yüzde 1 yükselmesi bekleniyor.

KURŞUN: Yılın üçüncü çeyreğinde fiyatlar envanter artışı ve baskılanan talep nedeniyle yüzde 5 geriledi. 2026'da ortalama yüzde 3 düşüşün ardından 2027 ve 2028'de yüzde 1'er artış tahmin ediliyor.

DEMİR CEVHERİ: Çin'de çelik ve konut talebindeki zayıflıkla fiyatlar yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 7 geriledikten sonra ekim ayında da zayıf seyrini sürdürdü. 2026'da ortalama yüzde 2, 2027 ve 2028'de yüzde 3'er düşüş bekleniyor.

Değerli metallerde güvenli liman desteği

Jeopolitik ve politika belirsizliklerinin güvenli liman talebini canlı tutmasıyla değerli metal fiyatlarının 2026'da yüzde 39,9 artması bekleniyor. 2027'de yüzde 8,3'lük düşüş öngörülse de fiyatların 2015-2019 ortalamasının üç katından fazla kalacağı tahmin ediliyor.

ALTIN: 2026'da yüzde 33,6 yükselişin ardından 2027'de yüzde 7,6 düşüş bekleniyor. Yıl içinde rekor seviyelere ulaşan fiyatlar, üçüncü çeyrekte yüzde 5 geriledi ve ekimde de zayıflamayı sürdürdü. Bu görünüm, önceki dönemdeki güçlü rallinin ardından kâr satışlarının ve fiyat düzeltmesinin öne çıktığına işaret ediyor.

Buna karşın jeopolitik riskler ve politika belirsizlikleri, altının güvenli liman özelliğini desteklemeyi sürdürüyor.

GÜMÜŞ: 2026'da yüzde 75,9 artışın ardından 2027'de yüzde 11,4 gerileme öngörülüyor. Gümüş fiyatları, yılın başındaki rekor rallinin ardından üçüncü çeyrekte yüzde 14 düştü ve ekimde de hafif geriledi. Gelecek yılki düşüş tahmini ise bu hızlı kazançların ardından piyasanın daha dengeli bir seyre geçebileceğine işaret ediyor.

PLATİN: 2026'da yüzde 53 artışla rekor yıllık ortalama beklenirken, fiyatların 2027'de yüzde 10, 2028'de yüzde 8 düşeceği tahmin ediliyor. Buna rağmen 2026 için öngörülen artış, platin fiyatlarının yılı güçlü bir yükselişle kapatabileceğini gösteriyor.

Enerjide 2022'den bu yana en sert yükseliş

Dünya Bankası, küresel enerji fiyatlarının üç yıllık düşüşün ardından 2026'da yüzde 32 artarak Rusya'nın Ukrayna'yı işgal ettiği 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıkmasını bekliyor. 2027'de ise arzın toparlanmasıyla enerji fiyatlarında yüzde 11,5 gerileme öngörülüyor.

BRENT PETROL: 2025'teki 69 dolar ortalamasından 2026'da 91 dolara yükselmesi bekleniyor. Dördüncü çeyrekte ortalama fiyatın 100 dolara yaklaşacağı, 2027'de 79 dolara ve 2028'de 70 dolara gerileyeceği tahmin ediliyor. Olumsuz senaryoda 2027 ortalaması 105 dolara çıkabilir.

DOĞALGAZ: Dünya Bankası, Avrupa doğalgazında 2025'teki 12 dolar/MMBtu ortalamasının 2026'da 19 dolara çıkmasını, 2027'de 17,5 dolara gerilemesini; Japonya LNG fiyatının ise 12 dolardan 20 dolara yükseldikten sonra 18 dolara inmesini öngörüyor.