Edremit Körfezi’nde Sıfır Atık: Zeytin Posasından Enerji ve Sabun Üretimi

Balıkesir’in Edremit Körfezi’nde 13 milyon zeytin ağacından elde edilen ürünler, geleneksel yöntemlerin ötesine geçerek modern tesislerde "sıfır atık" prensibiyle işleniyor. Bölgedeki zeytin hasadının ardından fabrikalarda sıkım işlemi yapıldıktan sonra geriye kalan ve "pirina" olarak adlandırılan zeytin hamuru, ekonomiye dev bir katma değer sağlıyor.

PİRİNADAN EKONOMİYE BÜYÜK KATKI Zeytinyağı elde edildikten sonra ortaya çıkan pirina, yüksek teknolojiye sahip tesislerde bantlar aracılığıyla yaklaşık 1000 derece ısıda dönen silindir fırınlarda kurutuluyor. Kurutma işleminin ardından "hekzen" adı verilen kimyasallarla damıtılan posadan, rafine edilerek yemeklik yağa dönüştürülen veya sabun yapımında kullanılan yağ elde ediliyor.

Yağı tamamen arındırılmış olan posa ise, preslenerek enerji santrallerinde, sobalarda ve kaloriferlerde yakıt olarak değerlendiriliyor. Elde edilen bu ürünler, sadece iç piyasada tüketilmekle kalmıyor; Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada başta olmak üzere birçok dünya ülkesine ihraç ediliyor.

Tesislerdeki süreçlerin verimliliği ise dikkat çekici seviyelerde. Yapılan hesaplamalara göre 100 kilogram pirinadan, yaklaşık 2 kilogram ham pirina yağı ve 7-8 kilogram biyokütle elde ediliyor.

ZEYTİN ÇEVRECİ BİR ÜRÜNDÜR Balıkesir Üniversitesi Edremit Meslek Yüksekokulu Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Mücahit Kıvrak, zeytinin hiçbir parçasının zayi olmadığına dikkat çekiyor. Dr. Kıvrak, zeytinin çevreci kimliğini şu sözlerle ifade ediyor:

Balıkesir Üniversitesi Edremit Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Dr. Mücahit Kıvrak: "Zeytin çevreci bir üründür. Çevreci ürün olmasının en önemli sebebi zeytinin yağını ayrı, meyvesini ayrı, yapraklarını ayrı ve posasını da ayrı değerlendiriyoruz.

Yağı ayrı, sofralığı ayrı değerdir; yaprağından ve pirinasından da farklı alanlarda yararlanırız." Dr. Kıvrak ayrıca, tesislerde hekzan maddesiyle yağı alınan pirinanın, gübre ve yakıt sanayisine ciddi katkılar sağladığını, hatta karasuyun dahi doğru yöntemlerle değerlendirilebileceğinin altını çiziyor.

Bölgedeki işleme süreçleri hakkında detay veren bir pirina tesisi müdürü olan Keskin Aral ise üretim aşamalarını şöyle özetliyor:

Pirinina işleme tesisi müdürü Keskin Aral: "Yüzde 70-80 nemle gelen 100 kilogram pirinadan yaklaşık 2 kilogram ham pirina yağı ve 7-8 kilogram biyokütle elde ediyoruz. Yağları asit derecelerine göre ayırıyoruz. Uygun olanlar rafinasyon işlemine alınarak yemeklik ve kızartmalık yağ haline getiriliyor." ÜRETİM SÜRECİNDE YÜKSEK STANDARTLAR Edremit Körfezi’ndeki tesislerde, dekantörlerden geçen pirinanın nem oranı yüzde 50-55 seviyesine getiriliyor.

Ardından kurutma ocaklarında nem oranı yüzde 7-8’e düşürülen pirina, ekstraksiyon sistemlerinde 7-8 saat boyunca işleme tabi tutuluyor. Bu sayede, yüksek asitli yağlar sabun sanayisine kazandırılırken, kaliteli yağlar mutfaklara giriyor.

Bölgenin tarımsal ekonomisi için kritik bir rol oynayan bu "sıfır atık" hareketi, sürdürülebilir enerji ve üretim konusunda türkiyedeki diğer bölgelere de ilham kaynağı olmaya devam ediyor. Çalışmaların önümüzdeki dönemde daha da genişletilmesi planlanıyor, zira zeytin ağacının her damlası ülkenin kalkınması için hayati önem taşıyor.