10 ayda 116 tutuklunun tahliyesi engellendi: ‘Tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalı’

Türksat: 4A Frekans: 12457,5 Sembol: 30000 Polarizasyon: V(Dikey) FEC: 2/3

ÖHD’li Elif Taşdöğen son 10 ayda 116 tutuklunun tahliyesini engelleyen İdare ve Gözlem Kurullarını değerlendirdi. Taşdöğen “İnfaz mevzuatı barış ve demokratikleşme perspektifiyle yeniden ele alınmalı, tutsakların tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalıdır” dedi.

Haber Merkezi Yayınlanma: 10 Kasım 2026 09:40 Türkiye’deki cezaevlerinde 434 bin 337 tutuklu ve hükümlü bulunurken, cezaevlerinin toplam kapasitesi 304 bin 184 kişiyle sınırlı. Ancak tutuklu, hükümlü sayısı gün geçtikçe artmaya devam ediyor.

Ağustos ve Eylül ayında, 817 kişi cezaevine girdi. Bu kapasite beraberinde tedaviye erişim, sağlıklı beslenme gibi pek çok sorunu getiriyor.

Öte yandan siyasi tutukluların ile diğer tutuklu ve hükümlülerin Cezaevi İdare ve Gözlem Kurulları tarafından “keyfi” gerekçelerle engellenmesi de bu sorunları ortaya çıkaran başka bir neden olarak önümüzde duruyor. Bu kurullar, hukukçular tarafından “ikinci bir mahkeme” olarak tanımlanırken kurullar tahliye engellemelerine dair “çok kitap okuma”, “az kitap okuma”, “spor yapmama”, “suyu fazla kullanma” ve benzeri gerekçeleri öne sürüyor.

Cezaevi İdare ve Gözlem Kurulları; kurum müdürü (kurul başkanı), gözlem ve sınıflandırmadan sorumlu ikinci müdür, idare memuru, cezaevi tabibi, psikiyatrist, psikolog, sosyal çalışmacı, öğretmen, infaz ve koruma baş memuru ile teknik personelden oluşuyor.

İdare ve Gözlem Kurullarının görevi ise infaz süreleri tamamlanan ve denetimli serbestlik hakkı bulunan tutuklu ve hükümlüleri çağırarak, onların durumunu değerlendiriyor. Siyasi tutukluların tahliyesini engellemeye yönelik kararlarıyla bilinen İdare ve Gözlem Kurulları, siyasi tutuklulara “Pişman mısın”, “Neden örgüt koğuşundan ayrılıp bağımsız koğuşa geçmiyorsun”, “Neden kitap okuyorsun” gibi sorular sorularak, tutukluların cevaplarına göre tahliye edip edilmeme şeklinde kararını açıklıyor.

İnsan Hakları Derneği (İHD) Hapishane Komisyonu’nun raporlarına göre, Türkiye cezaevlerinde 2021-2024 yılları arasında en az 501, 2025 yılında en az 342 tutsağın tahliyesi ertelendi. Yine Özgürlük İçin Hukukçular Derneği’nin (ÖHD) 2026’nın ilk 10 ayındaki verilerine göre en az 116 tutuklunun tahliyesinin ertelendiği kaydedildi.

İdare ve Gözlem Kurulları ve devam eden çözüm sürecinin cezaevlerine yansımasına ilişkin ÖHD üyesi Elif Taşdöğen, değerlendirmelerde bulundu.

Tek kişilik hücrede ‘örgütsel hareket’ gerekçesi

Yetersiz gerekçelerle çok sayıda tutsağın tahliyesinin ertelendiğini vurgulayan Elif Taşdöğen, “Her değerlendirme somut, kişiselleştirilmiş, nesnel ve denetlenebilir verilere dayanmalıdır. Özellikle siyasi mahpuslardan ideolojik olarak pişmanlık beklenmesi, infazın hukuki niteliğini aşarak düşünce ve vicdan özgürlüğüne müdahaleye dönüştüğünü, siyasi düşüncelerini değiştirmemesi veya düşüncelerinden vazgeçtiğini beyan etmemesinin tahliye aleyhine yorumlanmasını son süreçlerde çok daha fazla görmekteyiz.

Mesela 29 yıldır hapishanede bulunan Mehmet Sait Yıldırım’ın, tek kişilik hücrede olmasına rağmen ‘örgütsel hareket ettiği’ ve ‘düşünce yapısının değişmediği’ yönündeki değerlendirmelerle tahliyesinin ertelendiğine tanıklık ettik ne yazık ki” dedi.

İdare ve Gözlem Kurulu’nun yeni bir cezalandırma sistemine döndüğünü, infaz süresinin mahkeme kararı ve kanunlara dayanmasını gerektiğinin altını çizen Elif Taşdöğen, yaşanan hak ihlallerine değinerek, 7 Kasım’da hayatını kaybeden hasta tutuklu Tuncer Sağlam’ı işaret etti. Elif Taşdöğen, “Tuncer Sağlam’ın tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirmesi, hapishanelerde hasta mahpusların yaşam hakkı ve sağlık hizmetlerine erişimi konusundaki sorunları bir kez daha gündeme getirmiştir.

Tedavi hakkına erişimde yaşanan engeller ve sağlık durumunun gerektirdiği koşulların sağlanmaması, mahpuslar açısından telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabilmektedir. Hiç kimse cezaevinde hastalığıyla, tedaviye erişememekle ve yaşam hakkı mücadelesiyle baş başa bırakılmamalıdır” diye belirtti.

‘Tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalı’

Çözüm süreci yalnızca siyasi aktörler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Elif Taşdöğen, “Sürecin toplumsal karşılık bulabilmesi için hapishanelerinde yaşanan hak ihlallerinin de ortadan kaldırılması gerekir” dedi.

Elif Taşdöğen, sözlerini şöyle sürdürdü: “Demokratikleşmenin tartışıldığı bir dönemde, hapishanelerde mahpusların düşüncelerinden dolayı tahliyelerinin engellenmesi ciddi bir çelişkidir. Bununla ilgili olarak; barış sürecinin hapishanelere yansıması için öncelikle infaz hukukundaki ayrımcı ve keyfi uygulamalar sonlandırılmalı, İdare ve Gözlem Kurullarının yetkileri yeniden düzenlenmeli, infazda eşitlik ilkesi güvence altına alınmalı, infaz mevzuatı barış ve demokratikleşme perspektifiyle yeniden ele alınmalı, tutsakların tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalıdır.

On yıllardır hapishanelerde bulunan, yaşamlarının önemli bir bölümünü dört duvar arasında geçiren insanların tahliye süreçleri, siyasi düşüncelerini değiştirip değiştirmediklerine göre belirlenemez. Barış, yalnızca dışarıda konuşulan bir kavram olmamalıdır.

Barışın en önemli göstergelerinden biri, insanların haklarının güvence altına alınması ve özgürlüklerine kavuşmalarının önündeki keyfi engellerin kaldırılmasıdır.”

DEM Parti ve ÖHD’den Ege’deki cezaevlerine ziyaret

Öte yandan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) milletvekilleri Newroz Uysal Aslan, Burcugül Çubuk, Onur Düşünmez, Vezir Parlak, İbrahim Akın, Ömer Faruk Hülakü ile Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) üyelerinden oluşan heyet, İzmir’de 6, Bodrum’da 1 olmak üzere 7 cezaevinde tutuklularla görüşme gerçekleştirdi. Heyet, 26-29 Ekim arasında gerçekleştirdiği görüşmelerde, cezaevlerinde yaşanan birçok hak ihlali ve keyfi uygulamaları not etti.

Heyette yer alan DEM Parti İzmir milletvekilleri Burcugül Çubuk ve İbrahim Akın, yapılan ziyaretlere ve cezaevlerinin durumuna dair konuştu.

‘Sağlığa erişim hakkı zindanlarda ciddi boyutta engelleniyor’

İzmir’de Buca F1, F2 ve Yüksek Güvenlikli Cezaevi, Aliağa’da ise Kadın, T1, T2 ve T4 Tipi cezaevlerinde ziyaretler gerçekleştirdiklerini aktaran Burcugül Çubuk, Bodrum’da da S Tipi cezaevinde görüşmeler yaptıklarını söyledi. ÖHD ile birlikte gerçekleştirdikleri ziyaretlerde toplamda 193 tutsağın sorunlarını dinlediklerini ifade eden Burcugül Çubuk, “Sağlığa erişim hakkı zindanlarda ciddi boyutta engelleniyor, ciddi kısıtlamalar var.

Birincil neden olarak sevklerin zamanında yapılmamasını söyleyebiliriz. Yazılan revir ve hastane dilekçeleri oldukça geç işleme konuluyor. Birçok yerde bunun gerekçesi olarak sağlık sisteminin aksaması ya da jandarmanın götürmemesi gösteriliyor.

Ama bu sorunun yoğun yaşandığı yerlerde idarelerin de gereken sorumluluğu yerine getirmediğini görüyoruz. Örneğin idarelerin düzenli takip ve acil kod gerektiren durumlara rutin işlemler gibi yaklaştığını görüyoruz. Ayrıca Sağlık Bakanlığı’nın hapishanelere yönelik tutumunda da bir sorun olduğunu ifade edebiliriz” diye belirtti.

Cezaevlerinde en çok görülen hastalıklardan bahseden Burcugül Çubuk, “İşitme, görme ve konuşma sorunlarının yanı sıra kalp, damar ve tansiyon hastalıkları sıklıkla görülüyor. Ayrıca koğuşlardaki kapasite yetersizliğinden dolayı oturarak uyuma gibi sebeplerden iskelet ve kemik rahatsızlıkları da çok sık karşılaşılan rahatsızlıklar arasında” dedi.

Şakran Kapalı Kadın cezaevinde tutulan Esmer Ayaz’ın vertigo ve birçok rahatsızlığın bulunduğunu söyleyen Burcugül Çubuk, hastaneye ambulansla götürülmesi gerekirken dayatılan tekli ring nedeniyle tutsağın sağlığa erişim hakkından yararlanamadığını aktardı. Yine sağlığa erişim konusunda hak ihlali yaşayan Bodrum S Tipi’nde tutulan Sait Toraman ve Suphi İsmail’in durumu hakkında da konuşan Burcugül Çubuk, “Ampüte olan Rojavalı Suphi İsmail’in raporunda aylardır ‘Eksikler var’ denilerek protezi verilmiyor.

Bir önceki protezi kullanılamaz hale gelmiş ve yeni bir proteze ihtiyacı var. Yine Antep düğün saldırılarında hem kardeşlerini hem de bacağını kaybetmiş Sait Toraman kendi başına yaşamını idame ettiremediği halde tek başına tutuluyor.

Ayrı olarak da Mehmet Sait Yıldırım, iki kez cezaevinde kalamaz raporu verilmesine rağmen tahliye edilmiyor ve infazı erteleniyor. PKK davasından olan tutsaklara karşı jandarma keyfi tutumlar sergiliyor. Hastane sevklerinde kelepçeli muayeneden çifte kelepçeye kadar dayatmalar yapılıyor” ifadelerini kullandı.

Tutukluların ailelerine yakın yerlere nakil taleplerinin de reddedildiğini aktaran Burcugül Çubuk, kitaplara ve mektuplara yönelik engellemelerin olduğunu söyledi. Burcugül Çubuk, herhangi bir yasağı olmayan yayınların farklı cezaevlerinde keyfi tutumlarla bazılarında alındığını bazılarında ise alınmadığını belirtti.

Şakran Cezaevi’nin koğuşlarında kapasitenin üstünde tutuklunun tutulduğunu kaydeden İbrahim Akın, söz konusu sorunun siyasi koğuşlardan çok adli koğuşlarda görüldüğünü ifade etti. Bu durumu “İnsanlık dramı” olarak nitelendiren Akın, cezaevlerinde temel insan hakları bakımından hiç kimseye ayrım gözetilmeden eşit hakların sağlanması gerektiğini belirtti.

3 kişinin kalması gereken koğuşlarda kapasitenin kat kat fazlası tutuklunun tutulduğunu ve lavabo ihtiyacı için bile sıraların oluştuğunu kaydeden Akın, “Tutsaklar, nefes alamaz hale geldiklerini söylediler. Buna tanıklık eden siyasi mahpus arkadaşlarımız bunları bize aktardı.

Şakran Cezaevi, Türkiye’de özel bir cezaevi haline getirilmiş. Cezaevinde kimlik dayatması yapılıyor. Başka bir cezaevinde böyle bir uygulama yok. Bu kimlik dayatmasına bağlı olarak da şu anda orada açlık grevi var. Adalet Bakanı, resmi görüşmeler sırasında ‘Bizim böyle bir uygulamamız yok’ diyor. Ama bu durumları sıklıkla birçok yerde gördük” diye belirtti.

‘Siyasi tercih var ve bu çok net gözüküyor’

Görüştükleri siyasi tutukluların kendi rahatsızlık ve şikâyetlerinden çok genel bir çözüm talep ettiğini dile getiren Akın, cezaevlerinde büyük bir sistemsel sorunun olduğunu kaydetti. İbrahim Akın, şöyle devam etti: “Siyasi tercih var ve bu çok net gözüküyor.

Buradan Adalet Bakanlığı’na sesleniyoruz; Adalet falan yaymıyorsunuz. Tam tersine adaletsizliği fiilen uyguluyorsunuz. Adalet Bakanlığı yetkilileri, bir an önce cezaevindeki bu durumu görsünler ve ona göre davransınlar. Çünkü sözlerle pratik arasındaki bu ayrım ciddi güvensizlik yaratıyor.

Hem sürece dair güvensizlik yaratırken hem de bizim açımızdan sürdürülebilir bir pratik olmadığını da ifade etmekte fayda var. Bu ülkede demokrasi ve adalet olacaksa önce buradan başlamak lazım. Acilen sağlık problemleri ciddi olan arkadaşlarımızın bırakılması lazım. İnfaz yakmaların da durdurulması şart.”

İlke TV'yi, Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin İlke TV’nin özel haberlerini ve güncel gelişmeleri anında takip etmek için tıklayarak WhatsApp kanalımıza abone olabilirsiniz.