KTÜ'lü Profesör Azerbaycan Krizinin Perde Arkasını Anlattı!''Şuşa Görüşmesinde Kriz Çözülür

Azerbaycan'daki başörtüsü tartışmalarından İsrail ve İran'ın bölgedeki etkisine, Rusya'nın Kafkasya politikasından Türk dünyasındaki diplomatik sorunlara kadar birçok konuda çarpıcı değerlendirmelerde bulunan Üçüncü, iki ülke arasındaki gerilimin kamuoyu önündeki açıklamalarla değil, diplomatik kanallarla çözülmesi gerektiğini vurguladı.

Azerbaycan yönetiminin Türkiye kaynaklı bazı siyasi girişimlerden rahatsızlık duyuyor olabileceğini öne süren Üçüncü, yaşanan krizin arkasında dış güçlerin etkisinin de bulunabileceğini ifade etti. Türkiye'nin Türk dünyasındaki diplomatik ve kültürel faaliyetlerinde eksiklikler bulunduğunu savunan Üçüncü, özellikle İsrail, İran ve Rusya'nın bölgedeki nüfuz mücadelesine dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev arasında Şuşa'da gerçekleşmesi beklenen görüşmenin önemine işaret eden Üçüncü, iki ülkenin karşılıklı güveni yeniden güçlendirmesi gerektiğini söyledi.

Azerbaycan - Türkiye ilişkilerini konuşalım. İki devlet, tek millet anlayışıyla yola çıkan ve hakikaten belki de tarihinden geçmiş dönemden bugüne, yani bir asra aşan bir süredir ilk defa böyle bir birliktelik, böyle bir samimiyet oluşan bir noktada yeni bir ayrılıkla karşı karşıyayız.

Azerbaycan'da başlayan başörtüsü yasağı Türkiye’de toplum kesimlerinde önemli rahatsızlıklar meydana getirdi ve bu bağlamda da Azerbaycan devlet yönetimine karşı eleştiriler yükseldi. Sosyal medya üzerinden, Türk dilini anlayan Azerbaycan Türklerine yönelik de bir dizi yayınlar yapılıyor. Nasıl değerlendiriyorsunuz olayı? Niye bu noktaya geldi? Nasıl geldi?

Kemal Üçüncü: Bahsettiğiniz gibi ortaya çıkış biçimi başörtüsü yasağı olsa da bunun bir sonuç olduğunu ben düşünüyorum ve değerlendiriyorum. Arkada başka meseleler olduğunu değerlendiriyorum. Ben şahsen kıyafet kuşam serbestliğine inanan bir insanım.

Hangi inanç olursa olsun, hangi insan olursa olsun, kıyafet, kuşam davranma, inanma özgürlüğünün bir temel insan hakkı olduğuna, bir anayasal hakkı olduğuna inanıyorum. Ve biz hep böyle baktık. Bunun başka ülkelerdeki farklı uygulamalarını biliyoruz.

Bugün Ortadoğu İslam ülkelerinde Kuzey Afrika'da Avrupa'da dünyanın her yerinde İslam ülkeleri var ve farklı uygulama şekilleri, pratikleri mevcut. Söylediğiniz gibi Azerbaycan'da böyle bir tartışma gündeme geldi. Efendim, daha çok medya üzerinden bir söz atışması meselesi gibi ortaya geldi.

Bu kötü oldu efendim. Türkiye-Azerbaycan ilişkileri iki devlet, herhangi iki devletten ziyade iki kardeş toplumun bir millet iki devlet deyince Oğuz Türkleri'nin ikinci büyük devleti Azerbaycan, işte üçüncüsü Türkmenistan dersek çok önemli.

Bizim Kafkasya'da kesiştiğimiz Hazar ötesine açılacağımız en büyük ortağımız, kapımız. Yani Azerbaycan'la böyle bir şeyin yaşanması, gerçekten de hepimizi üzmüştür. Ama buraya gelirken evet, Azerbaycan'da böyle bir şey basında yansıdı. Başörtüsü tartışmaları falan ama meselenin özünü burada kaçırıyoruz. Ben onu söylüyorum.

Farklı baktığınızı söylediniz. Nedir meselenin özü hocam?

Sosyal medya fenomenleri ya da insanlar Azerbaycan’daki insan hakları ihlallerini eleştiriyor.

Kemal Üçüncü: Ama bu yukarıya da çıktı. İşte Sayın Cumhurbaşkanının danışmanı Oktay Bey'in açıklaması Azerbaycan'da devlet nezdinde bir feveran şeklinde algılandı. Keşke diyorum, bu mesele medyaya aksettirilmeden arkada konuşulsaydı.

Ben aynı şeyi Mısır'la ilgili de söyleyeceğim. Yani Mursi'nin darbeyle uzaklaştırılması, işte Sisi'nin gelmesi. Şimdi baktığımız zaman da bunların ikisi de muhafazakar, farklı siyasal anlayışta insanlar. General Sisi'nin hanımı da çarşaflı, başörtülü bir hanım.

Ben şimdi onu gördüğümde oradaki şeyi daha farklı anlamaya çalıştım. Ne oldu? Bizim medya önündeki bu atışmamız sonuç itibariyle Mısır'ı bizden kopardı, Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki iddialarına bir altlık oluşturdu. Şimdi karşımızda Güney Kıbrıs, Yunanistan, Mısır gibi bizim Libya anlaşmasının karşısında böyle bir blok oluştu.

Sonra Türkiye bunu (haklı olarak çok isabetlidir bence) düzeltmeye çalıştı ama o ilk hareket, onun tortuları hala duruyor, aşılabilmiş değil. Aynı şey Libya'da da oldu. Hafter orada büyük bir güç olarak duruyordu. Güzel bir hamle yaptık, ne yaptık?

NATO müttefikimiz Fransa Çad’dan uçaklarını kaldırdı, bizim üssümüzü bombaladı. Yani böyle bir şey, ama biz Hafter'le şimdi el sıkışınca, orada bambaşka bir tablo oldu. Güzel ve doğru oldu tabii. Yani hızlı refleks gösterdik.

Aynı şey Azerbaycan için söylüyorum. Azerbaycan'da bir önemli sorun İsrail etkisi. Azerbaycan büyük bir tehdit algılıyor. Nereden o? Rusya'dan, hatırlayın uçağı düşürüldü. Gerek Karabağ konusunda, gerekse bu eski yaşadıkları bagaj dolayısıyla Azerbaycan şuur altında Rusya'ya karşı hep bir rezerv var.

Diğer taraftan, nüfusunun yarısı… Azerbaycan Oğuz kökenli olan bir İran var. Güney Azerbaycan dediğimiz bölgeden dolayı derin kaygılar duyuyor ve hep Ermenistan'ı destekliyor. Şimdi bizim burada bu tartışmayı ölçüsüz biçimde, medya önünde yapmamız şuna yol açıyor.

Azerbaycan'ın sevmeyip hazmetmediği Rusya'ya doğru itiyor. Diğer taraftan bizim asla hiç hazzetmediğimiz İran'a doğru bu muhafazakarlaşma, muhafazakarlaştırma veya o söylem orada mollalık rejiminin nüfus kazanmasına sebebiyet veriyor.

Hocam, bir tespiti doğru yapalım. Türkiye Cumhuriyeti devletinden şu ana kadar Azerbaycan'ın Eylül ayında yürürlüğe koyduğu başörtüsü yasağına karşı tek bir kelime çıkmadı. Aksine Azerbaycan'ın bakanlarından Türkiye'ye yönelik çirkin açıklamalar olmasına rağmen Türk hükümetinden, yani hükümet yetkililerinden, (işte eski başbakanın ya da diğerlerinin, yani resmiyette bulunan kişilerin açıklamaları son derece yapıcı olgun) hiçbir eleştiri olmadı.

Ama Cumhurbaşkanı başdanışmanlarından birinin, yani 40 tane başdanışmandan birinin bir açıklaması ki, o bile onun bile istifası alınmış olmasına rağmen Azerbaycan'ın bu işi bir devlet krizine dönüştürmesi, Türkiye ile ipleri koparmak istemesi anlamına gelmiyor mu? Yani Azerbaycan Türkiye ile iplerini niye koparmak istiyor?

Bu haberi kaçırmayın Prof. Dr. Kemal Üçüncü, Mekke İttifakı Değerlendirdi: “Türkiye Bölgede Kilit Ülke Konumunda” Devamını Oku Kemal Üçüncü: İşte bu söylediğinizi esas getirmek istediğim nokta oydu zaten. Yani görünen şey, bu bir başörtüsü tartışması değil.

8 Kasım'da Sayın Cumhurbaşkanı Şuşa ziyaretinde Aliyev'le en üst düzeyde ilk defa bu meseleyi yüz yüze konuşup ve aşma imkanı bulacak. Ben şunu algılıyorum. Azerbaycan'ın güvenlik kaygılarına, özellikle Aliyev yönetiminin böyle kaygıları var, yani iç kamuoyuna dönük, toplumsal desteğe karşı otoriter bir yönetim.

Türkiye'den seviyesini bilmiyorum, konumunu bilmiyorum. Benim arkadaşlardan, bu konuyu iyi bilen insanlardan orada edindiğim intiba, sanki Aliyev yönetiminin zemin kaybetmesini sağlayacak birtakım girişimlerden rahatsız olduklarını işitiyorum.

Yani Türkiye'de birileri Aliyev'e darbe mi yapmak istiyormuş? Öyle bir şey mi var yani? Onu mu ima etmek istiyorsunuz? Ya da öyle bir şey mi duydunuz?

Kemal Üçüncü: Ona yönelik, evet, darbe tam olarak söyleyemeyeyim ama ona zemin kaybettirecek, politik olarak zemin kaybettirecek birtakım ilişkiler ve girişimlerden rahatsız olduğunu söyleyebiliriz.

Hocam böyle bir şey olsa, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın ‘kardeşim’ dediği Aliyev'e, Türkiye'den böyle bir şey olsa buna izin verir mi?

Kemal Üçüncü: Hayır. Sayın Cumhurbaşkanından kaynaklı bir şey değil bu. Hangi seviyede bilmiyorum, en başta vurguladım. Ama karşı tarafta böyle bir kaygı oluşmuştu.

Bu haberi kaçırmayın Prof. Dr. Üçüncü ile beyin fırtınası Devamını Oku Hocam Türkiye'de artık bir AK Parti devleti kurulduğuna inanıyor musunuz? Hemen hemen.

Kemal Üçüncü: Hemen hemen bütün kurumlar elinde aşağı yukarı, evet.

Peki buna rağmen, Tayyip Bey’e rağmen Azerbaycan'da bir operasyon yapmak gibi bir şey olabilir mi?

Kemal Üçüncü: Yani İktidar içi ilişkiler ve çekişmelerden dolayı olabilir. Şimdi Cumhurbaşkanlığından sonraki yapılanmanın ne şekilde olacağına ilişkin derinden bir iktidar mücadelesi olabilir.

Böyle bir şey olsa Sayın Aliyev bunu Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan'a iletse, Cumhurbaşkanı bunu anında, hızlı çözer. Ama Sayın Aliyev gelmedi. O daha büyük bir sorun değil mi? Krizi daha derinleştirmedi mi?

Kemal Üçüncü: Derinleştirdi. Hoş olmadı da iki devlet, iki ülke de zemin kaybetti. Efendim, onu bir başka konu olarak ele alacağız ama Kazakistan'ın yaptığı benzer çıkışlar var. Rusya'nın gözlemci statüsüne alınması, Türkiye'yi bypass ederek Avrupa Birliği ile yeni bir diyalog başlatması gibi.

Güney Kıbrıs'ta büyükelçilik açılması gibi böyle şeyler var. Dolayısıyla Azerbaycan'la biz güçlü durmalıyız burada. Ben, bu dedikodu da olabilir. Bunu söylerken böyle bir şey olmayabilir. Fon krizini konuşuyoruz. Sizde ne kadar tepki duyduğunuzu biliyorum.

Ben de çok tepkiliydim. Gerekli şeylerin alınmasını ama şu yanlış değil, kaçırılan paraların büyük bir bölümü İsviçre'de Roschild bankalarına gitti. Onlar koruma güvencesi verdiler. Ayrıca bu tezgahın döndürülmesi için ihtiyaç duyulan fon yurt dışından aktarılırken bu kanalların kullanıldığını biliyoruz.

Çok büyük bir kredi bu. Türkiye'nin böyle bir parası yok, içte. Bu kanallardan aktarıldı, sonuç itibariyle nemayı bölüştüler. Şimdi bunu biliyoruz. Demek ki İsrail’in Türkiye'nin iç politik çelişkilerine müdahale edebilme yöntem ve araçları var.

Bunu aynı şekilde dış politikada da kullandığını düşünüyorum. Çünkü güçlü bir Türkiye ve Azerbaycan ilişkisi İsrail'i zora sokuyor. Kafkasya'da zora sokuyor, İran'a karşı zora sokuyor. Enerji güvenliğini sıkıntıya sokuyor.

Bu operasyon İsrail'in bir operasyonu olduğunu kabul ediyor musunuz?

Kemal Üçüncü: Olabilir. İsrail kaynaklı olabilir. Ama burada bir şey var, yani başörtüsü krizi olarak tecessüm etmiş olan bu sorun arkasında daha başka diplomatik ve stratejik hamle ve mücadelelerin bir perdesi olarak duruyor. Ben bunu görüyorum.

Hocam siz çok çok iyi bir analizcisiniz. Azerbaycan hükümeti, bugünkü Azerbaycan'ı yöneten Azerbaycan devleti, hatta daha ötesine gidelim. Ortaasya’daki diğer Türk devletlerinin hemen tamamı İslami bir hareketten korktukları bir vakıa, doğru mu?

Doğru. Yani Türkiye'nin bulunduğu demokratik konum itibariyle Türkiye'ye benzemek istemedikleri doğru mu hocam? Türkiye'ye benzemek istemiyorlar değil mi?

Kemal Üçüncü: Türkiye, şöyle, Türkiye'ye benzemek istiyorlar. Aslında Türkiye bir model onlar için. Türkiye bu sentezi yakalamıştır. Soru şu; işte Ortadoğu'daki, İran'daki benzer işte veya Kafkasya'daki cihatçı selefi hareketlerden korkuyorlar.

Türkiye bunları aştı, onlar da aşabilir. Bunun yolu yasaklayarak değil, özgürlüğü vererek gelmektir. Şu tablo daha kötü değil mi?

Kemal Üçüncü: Bu ülkelerdeki sivil toplum, siyasal akıl takdir edersiniz ki Türkiye gibi, efendim kurumsallaşmış veya o vasfa ulaşmamış, çok hızlı refleks gösterip ama acaba elimizden kayıyor mu, gidiyor mu? Korkuyorlar, kaygıları var.

Ama bu onun iç savaşa götürmez mü? Üstelik şia inancı söz konusu. Bizim gibi ehli sünnet değil, daha şiddetli, daha katı şia anlayışı..

Kemal Üçüncü: Evet, işte bakın onu söylemeye çalışıyorum. Türkiye'nin dış diplomatik ve devlet aklı bu konularda öngörerek, önalarak daha ciddi girişimlerde bulunması lazım. Yurtdışı Türkler Başkanlığı, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü bir sürü yüksek bütçeli kurumlarda bunlar.

Bu ülkelerde kurulmuş, bu altyapıyı sağlaması gereken buradaki ehliyetli ve nitelikli bürokratlar ve kadroları olması lazım. Bunu söylüyorum, burada da zaaflarımız var bizim. Sistem bir kişiye odaklı ve Sayın Cumhurbaşkanının karizması etrafında şekillendiği için bakanlıklar veya ilgili genel müdürlükler orada zaman zaman görev zafiyetine de düşebiliyorlar.

Bakın bunu mesele söylüyoruz. Gürcistan'da mesela Türkiye'nin çok daha aktif olması lazım. İran başkonsolosluğu orada Türkler üzerinde çok daha aktif, çok daha kültürel faaliyetler yapabiliyor. Ya bizim bütçemiz daha fazla, imkanımız var.

Bu haberi kaçırmayın Trabzon’la ilgili üç konu Devamını Oku Ama hocam bu devletler Türkiye'ye İran kadar sıcak bakmıyorlar, Türkiye'den rahatsızlar. Türkiye'deki durumdan da rahatsızlar. Mesela Türk devletleri Türkiye'yi Arap dostu bir Türk ülkesi olarak nitelendiriyor.

Onlar mesela diyorlar ki; "Ya biz İsrail'e niye sorun üretelim, İsrail'e biz niye karşı olalım? Örneğin bir Gazze hadisesinde İsrail'i destekliyorlar, ekonomik çıkarları var, artı İsrail silahlı ve güçlü bir devlet. Onlar için daha önemli ama Türkiye oradan bakmıyor, Türkiye daha farklı.

Ama onlar Türkiye'nin bakış açısını kabul etmiyorlar ve diyorlar ki; "Biz niye sizinle aynı tavrı takınalım? Yani siz İsrail'le sorunlusunuz diye bizi arkanızdan bunu sorunlu hale getirmek istiyorsunuz İsrail'le? Biz İsrail'le öyle olmak istemiyoruz. Biz Araplarla bizim işimiz yok. Daha ötesine giderek İslam'a Arap dini diyebiliyorlar.

Kemal Üçüncü: Bunlar kamuoyunda ve halk tabanında efendim, böyle olmasa da olabilir, bürokratik veya eski Sovyet veya komünist formasyondan geçmiş, bakanlar, yöneticiler var, hala var. Burada çok etkin konumdalar. Yani orada öyle bir sosyoloji var.

Yani bir gecede bunlar demokratik prensiplere geçmediler. Ama ben Türkiye'nin ön alıcı bir tavırla, gene bir büyük devlet rolü oynayarak bu sahayı etkin biçimde düzenleyeceğini düşünüyorum.

İnşallah Türkiye'nin yaklaşımını inanırlar. Yoksa hocam, Azerbaycan’da bu olay iç savaşa gidiyor.

Kemal Üçüncü: Yani burada bizim dış politik kadrolarında daha proaktif, daha inisiyatif alması gerektiğini ben düşünüyorum. Gerçekten yani o seviyelerde bunların ikna edilmesi, konuşulması gerekir. Yani burada da ben şeyler, zaaflar görüyorum.

Yani bunu tamam liderler yukarıda konuşacak, planlayacak ama alttan alta da bu temasları güçlendirmemiz lazım. İsrail bu kadar etkinlik orada kurabilirken, biz niye daha pasif kalıyoruz? Bunları da işlememiz lazım.

Azerbaycan Türkiye'yi okuyamıyor. Doğru okuyamıyor yani. Cumhurbaşkanına diyorlar ki bizi eleştiren milletvekillerini at meclisten. Yeniden Refah Partisi genel başkanını cezalandır diyor. Yani böyle bir şey olabilir mi.

Kemal Üçüncü: Demokratik bir ülkede bunların olmayacağını biliyoruz.

En fazla yapabildiği Oktay Saral’ın istifasını alır işte. O kadar yani.

Kemal Üçüncü: Biz devlet olarak resmi politikayı, Türkiye'nin resmi tutumunu bir daha teyit ederek Şuşa'da ben bunun olacağını düşünüyorum. Sayın Cumhurbaşkanı belli güvenceleri ve şeyleri ortaya koyacaktır ve bu yanlış anlamayı telafi edecektir.

Olması da gerekir, inşallah. Yoksa Azerbaycan'ı kaybederiz.

Kemal Üçüncü: Bu bizim hiç arzu etmediğimiz bir şeydir. Dolayısıyla bu meseleleri daha ciddiyetle, bunu da gördük ki burada, efendim biz istemesek de başka ülkeler bizim nüfus alanlarımızda daha etkin faaliyetler yürütüyorlar.

Demek ki bizim daha ön alıp bunları bilinçlendirmemiz, anlatmamız gerekiyor. Bu buradan bu eksikliğimiz ortaya çıkıyor. Türkiye'nin yaşadığı bazı bölgesel kaoslar, iç siyasi krizler, maalesef ki o dışa dönük aksatılmaması gereken vazifelerde aksamalara, neticelere gelebiliyor, sonuç verebiliyor.

Ben yeni bir kurumsal düzenlemenin de bu kapsamda yapılabileceğini, istişare mekanizmalarının kurulacağını düşünüyorum. Yani doğrudan böyle bir şey olduğunda laftan lafa değil de doğrudan taraflar arasında bu meselenin konuşulması gerektiğini biliyorum.

Çünkü Cumhurbaşkanımız da Azerbaycan'daki o yorumlara hiç girmedi. Demek ki, doğrudan söylemesi gereken bir şey var diye düşünüyorum. Ümit ediyor, bekliyoruz. 8 Kasım'da bir şey kalmadı. Orada önemli bir mesele olmazsa Şuşa'da görüşeceğiz, konuşacağız.

İnşallah. Genç Şuşa önemli bir yer. Azerbaycan'ın ve Türkiye'nin o Türk dünyası vizyonu açısından da önemli bir şey olur. Orada teyit edilmesi çok daha güzel olur. Bu sıkıntı kardeşler arasında bile anlaşmazlıklar zaman zaman oluyor.

Önemli olan bunların iyi niyetle, halisane ortaya konularak çıkış yolunun bulunmasıdır, açık, mutlak konuşulabilmesidir.