Gençlik Parkı yapılmadan önce o bölgede ne vardı?

Gençlik Parkı bugün Ulus ile Sıhhiye arasında, Ankara Garı’nın hemen karşısında kentin en tanınmış kamusal alanlarından biri. Ancak yaklaşık bir asır önce aynı noktaya gelen bir Ankaralının karşılaşacağı manzara oldukça farklıydı.

Parkın bulunduğu arazi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında İncesu Deresi’nin taşkın alanında kalan, su biriken ve bataklık niteliği taşıyan geniş bir bölgeydi. Akademik kaynaklarda yaklaşık 28 hektarlık bu alanın bataklık olduğu belirtiliyor.

Ankara Büyükşehir Belediyesinin kent tarihi çalışmalarında da Gençlik Parkı’nın bulunduğu yer açık biçimde Ankara’nın bataklık bölgelerinden biri olarak tanımlanıyor. Ancak “Gençlik Parkı’nın yerinde yalnızca bataklık vardı” demek de eksik kalıyor.

Belediye kaynaklarına göre arazinin bir bölümünde, park kurulmadan önce “Ay-yıldız” adı verilen bir futbol sahası bulunuyordu. Dolayısıyla bölge tamamen kullanılmayan bir boşluk değildi; ancak bugünkü yoğun kent merkezinden oldukça farklı bir arazi karakterine sahipti.

İSTASYON İLE ŞEHİR ARASINDAKİ SORUNLU ARAZİGençlik Parkı’nın bulunduğu noktanın önemi, Ankara Garı ile eski şehir merkezi arasındaki konumundan kaynaklanıyordu. Ankara Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı Bir Zamanlar Ankara kitabında bölge, eski kaynaklarda “istasyonla şehir arasındaki bataklık arazi” şeklinde tarif ediliyor.

Aynı kaynak, bataklığın yalnızca görüntü açısından değil halk sağlığı bakımından da sorun oluşturduğunu; bölgede üreyen sivrisineklerin yaz aylarında Ankara’da ciddi rahatsızlık yarattığını aktarıyor. Bu konum yeni başkent açısından ayrıca dikkat çekiciydi.

Demiryoluyla Ankara’ya gelen bir kişi gar binasından çıktıktan sonra kentin merkezine ilerlerken bu alanın yanından geçiyordu. Başkent olarak yeniden şekillendirilen Ankara’da istasyon ile şehir merkezi arasındaki böyle geniş bir taşkın ve bataklık alanının dönüştürülmesi, şehir planlamasının önemli meselelerinden biri haline geldi.

İNCESU DERESİ NEDEN ÖNEMLİ?Gençlik Parkı’nın eski arazi yapısının arkasında Ankara’nın bugün büyük ölçüde görünmez hale gelen su sistemi bulunuyordu. Akademik çalışmalarda park alanı İncesu Deresi’nin taşkın sahası olarak tanımlanıyor.

Bu nedenle yağış ve su akışıyla bağlantılı olarak bölgede nemli ve bataklık karakterli alanlar oluşuyordu. Başka bir ifadeyle bugünkü büyük yapay havuzun bulunduğu çevre, park kurulmadan önce de suyla ilişkiliydi; fakat bu su düzenlenmiş bir rekreasyon alanından değil doğal drenaj ve taşkın koşullarından kaynaklanıyordu.

Park projesiyle bu durum tersine çevrildi. Sorun olarak görülen su ve bataklık karakteri, planlı bir peyzaj içinde göl ve yeşil alan unsuruna dönüştürüldü. JANSEN BURAYI BÜYÜK YEŞİL SİSTEMİN PARÇASI OLARAK DÜŞÜNDÜAnkara’nın imarı için hazırlanan Hermann Jansen Planı 1929’da kabul edildi ve 1930’lu yıllarda uygulanmaya başladı.

Jansen’in Ankara için düşündüğü sistem yalnızca konutlar ve yollar üzerine kurulu değildi; geniş parkların, spor alanlarının ve yeşil koridorların da yeni başkentin önemli parçaları olması öngörülüyordu. Gençlik Parkı da bu yaklaşımın en büyük projelerinden biri oldu.

Araştırmalara göre Jansen tarafından tasarlanan park başlangıçta yaklaşık 260 dekar büyüklüğünde planlanmıştı. Dönemin Ankara nüfusu göz önüne alındığında bu, oldukça büyük ölçekli bir kent parkı anlamına geliyordu. Üstelik parkın yaklaşık 35 dekarlık büyük bir havuza sahip olması planlanmıştı.

Bozkır iklimiyle özdeşleşen yeni başkente büyük bir su yüzeyi ve yoğun yeşil doku kazandırılması, projenin temel özellikleri arasındaydı. JANSEN TASARLADI, UYGULAMA PROJESİ DEĞİŞTİGençlik Parkı sıklıkla yalnızca Hermann Jansen’in eseri olarak anılıyor.

Ancak uygulama süreci bundan biraz daha karmaşık. Ankara Büyükşehir Belediyesi kaynaklarına göre ilk tasarım Jansen tarafından hazırlandı; daha sonra park Theo Leveau tarafından yeniden tasarlandı ve uygulama projeleri Bayındırlık Bakanlığı tarafından hazırlandı.

Akademik araştırmalar da 1936’da Bayındırlık Bakanlığının Jansen’in projesi yerine kurum bünyesinde çalışan şehirci ve peyzaj mimarı Leveau’nun projesini uygulamaya karar verdiğini belirtiyor. İki tasarımın ana yaklaşımı benzer olmakla birlikte geometrik düzenlemelerde ve göl tasarımında farklılıklar bulunuyordu.

İNŞAAT 1936’DA BAŞLADIPark projesi 1936’da uygulama aşamasına geçti. Ankara Büyükşehir Belediyesinin tarih çalışmasına göre parkın inşaatında çay bahçeleri, açık hava halk tiyatrosu ve çocuk bahçesi gibi alanların oluşturulmasına başlandı.

Çalışmaların tamamlanması ise yıllar sürdü. Ekonomik koşullar ve İkinci Dünya Savaşı döneminin etkileri nedeniyle inşaat programı uzadı. Gençlik Parkı 19 Mayıs 1943’te törenle hizmete açıldı. Böylece birkaç yıl önce bataklık olarak tarif edilen bir alan; gölü, yürüyüş yolları, ağaçları, eğlence ve spor alanlarıyla başkentin büyük kent parklarından birine dönüştü.

PARKTAN ÖNCE FUTBOL SAHASI DA VARDIGençlik Parkı tarihinin dikkat çekici ayrıntılarından biri ise Ay-yıldız futbol sahası. Ankara Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı Cumhuriyet ve Başkent Ankara çalışması, park kurulmadan önce arazinin bir bölümünde bu isimle anılan futbol sahasının bulunduğunu kaydediyor.

Bu bilgi, bölgenin park öncesi tarihini yalnızca “bataklık alan” olarak anlatmanın neden eksik olduğunu gösteriyor. Alan büyük ölçüde İncesu Deresi'nin taşkın etkisine açık, bataklık karakterli bir araziydi; ancak bazı bölümleri spor gibi farklı amaçlarla da kullanılıyordu.

BATAKLIK YOK EDİLDİ, SU PARKIN MERKEZİNE KONULDUGençlik Parkı’nın dönüşümündeki en ilginç noktalardan biri de burada ortaya çıkıyor. Park projesinin hedeflerinden biri sağlıksız ve düzensiz bataklık alanını ortadan kaldırmaktı.

Fakat bunu yaparken sudan tamamen vazgeçilmedi. Tam tersine, parkın merkezine büyük bir yapay göl yerleştirildi. Başka bir ifadeyle eski taşkın sahasının kontrolsüz suyu kurutulup düzenlenirken, su bu kez kent yaşamının estetik ve rekreasyon amaçlı bir parçası olarak yeniden üretildi.

Daha önce sivrisinek ve taşkınla ilişkilendirilen bölge birkaç yıl içinde kayıkların dolaştığı, insanların yürüdüğü ve çay bahçelerinde vakit geçirdiği bir kent parkına dönüştü. Sonraki yıllarda lunapark, gazinolar ve minyatür tren de.

Lunapark 1951’de, TCDD tarafından kurulan minyatür tren sistemi ise 1957’de hizmete girdi.