Eski Köye Yeni Uygulamalar

Erdek’in son elli yılını bilecek yaşta, doğma büyüme Erdekli biri olarak, ilgisizlik, liyakatsizlik, ekonomik, ve siyasi çıkarlar uğruna Erdek’in vizyonunun, tabiatının ve temel geçim alanlarının günden güne gerilediğini görüyorum. Bu yazıda anlattıklarımla da yüz yıllar öncesini günümüzle kıyaslamış olmayacağım.

Orta yaşlara kadar Erdek’te yaşamış herkes için, resmedeceğim manzara çok normal olmakla beraber, sadece son yıllarda Erdek’te bulunanlar, sanki yüz yıllar, hatta tarih öncesini dile getiriyormuşum hissini yaşayabilirler. Günümüzde her çeşit atık ve molozun döküldüğü kır yolları, dereler ve dozerlerle köklenen asırlık zeytin ağaçlarıyla kıyasladığımızda, yanı başımızdaki tabiat, geniş, temiz ve engelsizdi.

Tel örgülü beton kazıklara rastlamadan, yollarının, patikalarının kenarlarında mor renkte kır menekşelerinin açtığı zeytin ormanının içinde saatlerce yürüyebilirdiniz. Şimdilerde bin bir emek ve masrafla kurtarmaya çalıştığımız, Marmara Denizinin eşsiz canlıları, ‘Pinaların, doldurduğu, yemyeşil bir halı gibi suyun altında uzanan, yüzlerce canlıyı kucaklayan deniz çayırlarının (Pasidonia ocenica’ların) içi, günümüz yöneticilerinin önünde gururla fotoğraf çektirdiği deniz çöpleri ile dolu değildi.

Su yüzemeyeceğimiz kadar soğuk olsa da, dizlerimize kadar paçaları sıvayıp suda gezindiğimizde, teneke üstünde pişirecek torba dolusu midye toplayabiliyorken; yarın paçalarınızı sıvayıp balık tutmak için üç tane midye toplamayı deneyin. Bulursanız, balık tutmakla uğraşmayıp, bir piyango bileti almaya gidin.

Kirlilik sadece suda ve kırda kalmadı. Rahmetli Naşide Göktürk’e ‘Kalbim Erdek’te’ şarkısını bestelerken ilham veren gökteki parlak yıldızlar ışık kirliliği nedeniyle görünmez oldu. Kuruyan, kurumayan ağaçlara ve yarım bırakılan icraatların üstüne dolanan parlak led’ ışıkları yıldızların ihtişamını Erdek’te böyle yok etti.

O yıllarda ağzımızı dayayarak kana kana içtiğimiz musluk suyunun günümüzde deve tüyü renginde aktığını görenlerin bu suyla ellerini bile yıkamak istemeyişleri çok doğal değil mi? Bahsini ettiğim yıllarda da arkasında aynı askeri üssün bulunduğu Seyitgazi Tepesi, özellikle Hıdrellez zamanı dilek dileyip, tabiatında çitlembik filizi ve çiçek toplayarak eteklerinde piknik yapabileceğiniz ve sair günlerde de günün her saatinde rahatlıkla üstünde dolaşıp Erdek’in en güzel geniş açılı manzara fotoğraflarını çekebileceğiniz bir mesire ve gezi alanıyken, şimdilerde yollarında demir kapılar ve dikenli tellerle sosyal hayattan izole edilmiş durumdadır.

Günlük ve kültürel hayata kapatılan sadece Seyitgazi Tepesi değil elbette. Türkiye’nin tek arkeo-park adası olacağı yönünde ateşli demeçlerle eşelenmeye başlanan Zeytinliada’nın ne iken, neye döndüğünü anlamak için kırk yıl önceki fotoğraflarına bakmanız yeterli olur kanaatindeyim.

Ufak da olsa görmek isteyeceğiniz Erdek’in müzesi de kilitlendi diyemiyorum; çünkü toptan ortadan kaldırıldı. Bu başarı kutlanır! Söz, kilitlemek, tellerle çevirmek, demir kapılarla kapamaktan açılmışken; kıyı kanunu ve sahillerin kullanılması hükmünde Anayasanın (43) ve çeşitli zamanlarda çıkarılan kanun maddelerinin, üstüne basa basa “Kıyıların herkesin eşit ve serbest kullanım alanı ve kamu mülkiyetinde olduğu” genel hükmüne rağmen, Erdek’in en dikkat çekici ören yeri, sözde “arkeo-park” Zeytinliada’ya doğru uzanan en yakın kara uzantısı olan ve 2018 Erdek Belediyesi basımı Kültür ve Turizm Kitabı’nda “Erdek’in Kalbi” başlığı ile tanıtılan liman bölgesinin bir bölümü olan mendirek alanının geçtiğimiz hafta, daha önceden demir çerçevelerle girişi halka kapatılan yat iskelesine ilaveten, yine aynı demir kapılar ve parmaklıklarla, Erdek’in tarihinde hiç olmadık bir biçimde adeta özel bir bölgeye çevrilmiş olmasının gerekçesi; onca hayvan pislikleri, çöpler ve her çeşit kokuya aldırmadan mendireğin ucuna doğru yürümek isteyen turistlerin adadaki “tarihi” mezbeleliği yakından görme olasılığının rahatsızlığı mıdır?

Şayet bu değilse, bir çok sahil güvenlik botunun, bir jandarma ve polis noktası ile aydınlatma direklerinde onlarca kameranın izlediği bir avuç mendirek alanında güvenlik ve hırsızlık kaygısından mıdır onca demir kapılar, ve sınır çizen demir bariyerler? Herkesin kullanım ve gezinti yeri olması gereken bu alanın ille de kilit altına alınmasının gerekçesi, mevzuat saptırması ile, teknik, ekonomik ve siyasal öngörüsüzlüğe ilaveten ihmal ve takipsizlik nedeniyle viraneye dönen balıkçı depoları ve üstündeki garabetin yanında çöplüğe dönen denizi gizlemek midir?

Bu yazının dayanak noktası olarak en başta vurguladığım Erdek’in geçmişe göre bir çok açıdan gerilemesine üzücü, son örnek olarak “manidar rastlantı” 29 Ekim’in hemen ertesi günü “İstikbal Göklerdedir” ilkesiyle GaziMustafa Kemal Atatürk’ün kurumsallaştırdığı Türk Hava Kurumu bürosu 30 Ekim günü, hangi sebepten olursa olsun, kapatılmış olmasıdır. Çocukları uçurtma uçurmaya bile teşvik edemeyenlerin, Cumhuriyet balolarında göbek atanların, Atatürk’ün ölüm yıl dönümünü kahvaltı vesilesi yapanların dikkatine sunarım.10 Kasım 2026’da 88. ölüm yıl dönümünde, tekamülü, aklı, bilimi, erdemi; kısaca, Cumhuriyeti hediye etmiş Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, minnet ve rahmetle anıyoruz. Esen kalın.