Merkez Bankası'ndan çarpıcı analiz: Fon krizi reel sektörü nasıl etkiledi?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, tasfiye kapsamına alınan yatırım fonlarının reel sektör üzerindeki etkilerini firma bazında inceledi. Çalışmaya göre yaklaşık 3 bin şirketin bu fonlarda toplam 116 milyar TL yatırımı bulunurken tasfiye süreci özellikle likidite ve işletme sermayesi ihtiyacı açısından yeni bir baskı oluşturdu.

TCMB FON TASFİYELERİNİN REEL SEKTÖRE ETKİSİNİ İNCELEDİ Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, tasfiye kapsamına alınan yatırım fonlarının reel sektör üzerindeki etkilerini inceleyen “Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?” başlıklı çalışmasını yayımladı. Analizde, Sermaye Piyasası Kurulunun 17 Eylül 2026 tarihli kararıyla tasfiye kapsamına alınan fonlarda yatırımı bulunan reel sektör firmalarının mali yapıları, ticari bağlantıları ve kredi davranışları değerlendirildi.

3 BİN ŞİRKETİN 116 MİLYAR TL'LİK YATIRIMI BULUNUYORDU TCMB verilerine göre 15 Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 3 bin reel sektör firmasının tasfiye kapsamındaki fonlarda toplam 116 milyar TL yatırımı bulunuyordu. Bu tutarın 57 milyar TL'sini para piyasası fonları oluştururken kalan bölüm hisse senedi fonları ve diğer fon türlerinde yer aldı.

YATIRIMLARIN YAKLAŞIK YARISI PARA PİYASASI FONLARINDA Veriler, reel sektör şirketlerinin tasfiye kapsamındaki toplam fon yatırımlarının yaklaşık yarısının para piyasası fonlarında toplandığını gösterdi. Firmaların sektörel dağılımında ise belirgin bir yoğunlaşma tespit edilmedi.

FONLARDAKİ ŞİRKETLERİN EKONOMİDEKİ PAYI SINIRLI Çalışmada fon yatırımcısı firmaların Türkiye reel sektörü içindeki ağırlığı da hesaplandı. Bu şirketler toplam aktiflerin yüzde 1,2'sini, istihdamın yüzde 0,6'sını, cironun yüzde 0,9'unu, ihracatın yüzde 1,1'ini ve ticari kredi bakiyesinin yüzde 0,9'unu oluşturuyor.

YÜKSEK MARUZİYETLİ FİRMALARIN PAYI DAHA DA DÜŞÜK TCMB, şirketleri tasfiye kapsamındaki fon yatırımlarının dönen varlıklara oranına göre farklı maruziyet gruplarında değerlendirdi. Yüksek maruziyet grubundaki firmaların toplam istihdam ve ciro içindeki payının yalnızca on binde 3, ticari kredilerdeki payının ise on binde 2 düzeyinde kaldığı görüldü.

TEDARİKÇİLER ÜZERİNDEKİ ETKİ DE ÖLÇÜLDÜ Analizde fon tasfiyelerinin etkisinin yalnızca doğrudan yatırımcı şirketlerle sınırlı kalmayabileceği belirtildi. TCMB, şirketler arası ticaret verilerini kullanarak fon yatırımcısı firmalara mal ve hizmet satan tedarikçilerin de tasfiye sürecinden ne ölçüde etkilenebileceğini inceledi.

TEDARİKÇİLERDE EKONOMİK AĞIRLIK YÜZDE 1,5'E KADAR ÇIKIYOR Toplam satışlarının yüzde 5'inden fazlasını tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlere yapan tedarikçilerin Türkiye ekonomisindeki toplam istihdamın yüzde 1,2'sini oluşturduğu hesaplandı. Bu firmaların toplam ciro içindeki payı ise yüzde 1,5 seviyesinde gerçekleşti.

DÜŞÜK MARUZİYET ÇIKARILINCA ORANLAR GERİLİYOR TCMB, düşük maruziyet grubundaki firmalar analiz dışında bırakıldığında tedarikçiler üzerinden hesaplanan bu oranların belirgin şekilde düştüğünü belirtti. Bu bulgu, fon tasfiyelerinden kaynaklanan ticari zincir etkisinin ekonomi genelinde sınırlı kaldığına işaret etti.

FON KRİZİ ŞİRKETLERİ KREDİYE YÖNELTTİ Çalışmanın dikkat çeken başlıklarından biri şirketlerin kredi kullanımındaki değişim oldu. Fonlarda kalan kaynaklara erişimin zorlaşmasının kısa vadeli yükümlülüklerin karşılanmasını güçleştirebileceği ve işletme sermayesi ihtiyacını artırabileceği belirtildi.

KISA VADELİ TL KREDİLERDE PAY ARTTI Haftalık veriler, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin kullandığı kısa vadeli Türk lirası kredilerin toplam kısa vadeli TL kredi kullanımları içindeki payının yükseldiğini gösterdi. TCMB bu gelişmenin, söz konusu şirketlerin krediye erişiminin devam ettiğine işaret ettiğini değerlendirdi.

1 EKİM DÜZENLEMELERİ DESTEK SAĞLADI Merkez Bankası, 1 Ekim 2026'da makrofinansal istikrarı ve bankaların likidite yönetimini desteklemek amacıyla devreye alınan düzenlemelerin de kredi görünümünü desteklediğini belirtti. Söz konusu adımların, fon tasfiyesi nedeniyle ortaya çıkabilecek kısa vadeli finansman baskılarının sınırlandırılmasına katkı sağladığı değerlendirildi.

TCMB'DEN LİKİDİTE UYARISI Çalışmanın sonuç bölümünde, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketler ile bunların tedarikçilerinin ekonomi içindeki toplam ağırlığının görece sınırlı olduğu vurgulandı. Buna karşın bu durumun şirketlerin karşı karşıya kaldığı likidite sorunlarının önemini ortadan kaldırmadığına dikkat çekildi.

ETKİ SADECE FON YATIRIMLARIYLA SINIRLI DEĞİL TCMB, fon piyasasındaki gelişmelerin reel sektör üzerindeki toplam etkisinin yalnızca şirketlerin doğrudan fon yatırımları üzerinden ölçülemeyeceğini belirtti. Varlık fiyatlarındaki düşüş, finansal koşullardaki sıkılaşma ve güven kaybının da tüketim, yatırım ve üretim kararları üzerinden reel sektöre yansıyabileceği ifade edildi.

FİNANSMANA ERİŞİM KRİTİK BAŞLIK Merkez Bankasına göre bankaların likidite yönetimini destekleyen adımlar ile KOBİ'lerin ve özel sektör tahvili ihraççılarının finansmana erişimini kolaylaştıran düzenlemeler olası risklerin sınırlandırılmasına yardımcı olabilir. Tasfiye sürecinde ilerleme sağlanmasının da firmaların likidite üzerindeki baskısını azaltarak reel sektör üzerindeki etkilerin hafiflemesine katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.