Karaman’da İmam Hatip Öğrencileri deist ya da ateist mi oluyor?

Bir iddia, bilimsel araştırmalar ve cevap bekleyen sorular…Son zamanlarda sosyal medyada dikkat çekici bir tartışma yaşanıyor. İmam hatip liselerinde eğitim gören gençlerin deizme ve ateizme yöneldiği, dinî eğitim alan bazı öğrencilerin zamanla inançlarını sorgulamaya, hatta inançlarından uzaklaşmaya başladığı ileri sürülüyor.

Videolar paylaşılıyor, yorumlar yapılıyor, kimi eğitim sistemini suçluyor, kimi aileleri, kimi de sosyal medyayı…Peki, gerçekten böyle bir durum var mı? Daha da önemlisi, Karaman’daki imam hatip liselerinde de benzer bir tablo söz konusu mu?

Bu soruyu sormak bir okulu, öğretmeni veya öğrenciyi suçlamak değildir. Aksine, toplumun önemli bir kesiminin çocuklarını emanet ettiği eğitim kurumlarının nasıl bir sonuç ortaya koyduğunu anlamaya çalışmaktır. Çünkü mesele yalnızca din eğitimi değil; gençlerin düşünce dünyası, aileleriyle ilişkileri, eğitim sistemi ve geleceğimizdir.

İddialar yeni değil! Türkiye’de imam hatip öğrencilerinin deizme yöneldiği tartışmaları yıllardır gündeme geliyor. Ancak burada çok önemli bir ayrım var. Bir öğrencinin dinî konularda soru sorması, bazı dinî uygulamalara mesafeli yaklaşması veya öğretmeninin anlattıklarını eleştirmesi, o öğrencinin ateist ya da deist olduğu anlamına gelmez.

Deizm, genel olarak yaratıcıya inanmakla birlikte vahiy ve kurumsal din anlayışını kabul etmeyen yaklaşımları ifade eder. Ateizm ise tanrı inancının reddi veya yokluğuyla ilişkilidir. Dolayısıyla namaz kılmayan, oruç tutmayan ya da dinî bir konuda şüphe taşıyan her gence deist veya ateist demek bilimsel açıdan da doğru değildir.

Asıl soru şudur:

Gençler inançlarını mı kaybediyor, yoksa kendilerine öğretilenleri sorgulamaya mı başlıyor? Bilimsel araştırmalar ne söylüyor?2025 yılında Türk Din Psikolojisi Dergisi’nde yayımlanan, Servet Yılmaz ve Fatma Nur Özdemir tarafından hazırlanan bir araştırmada Çorum’daki dört imam hatip lisesinden 39 öğrenciyle görüşüldü.

Araştırmanın sonucunda öğrencilerin büyük çoğunluğunun Allah’a, peygamberlere ve ahirete inandığı, ateizm ve deizm kavramlarını bilmelerine rağmen bu görüşleri benimseme eğiliminde olmadıkları görüldü. Ancak araştırma, öğrencilerin dinî inançları ile günlük ibadet alışkanlıkları arasında farklılıklar bulunduğunu da ortaya koydu.

Bu sonuç önemli. Çünkü kamuoyunda ileri sürülen iddialarla öğrencilerin doğrudan ifadeleri her zaman örtüşmeyebiliyor. Elbette 39 öğrencinin görüşleriyle Türkiye’deki bütün imam hatip liseleri hakkında kesin hüküm verilemez.

Öte yandan 2026 yılında yayımlanan, imam hatiplerde gençlerin dindarlığını ve sekülerleşmeyi inceleyen başka bir akademik çalışma, eğitimciler ve uzmanlar arasında farklı görüşler bulunduğunu gösteriyor. Bazı uzmanlar gençlerin dinî kurumlardan uzaklaştığını ve deizm ile ateizme yönelik eğilimlerin arttığını düşünüyor.

Bazıları ise yaşanan değişimin doğrudan inançsızlık değil, gençlerin yaşam tarzlarının ve dinî kurumlarla ilişkilerinin değişmesi olduğunu savunuyor. Yani bilim dünyasında bile mesele tek bir cümleyle açıklanamıyor. Gelelim Karaman’a…Asıl üzerinde durmamız gereken nokta burası.

Karaman’da imam hatip eğitimi üzerine yapılmış dikkat çekici bir araştırma bulunuyor. Osman Aslan ve Faruk Kanger tarafından hazırlanan, 2023 yılında Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanan çalışmada, imam hatip ortaokulundan mezun olduğu hâlde imam hatip lisesini tercih etmeyen 350 öğrenci ve 30 velinin görüşleri incelenmiş.

Araştırmada öğrencilerin imam hatip liselerini tercih etmeme nedenleri arasında üç önemli unsur öne çıkıyor:

Meslek derslerinin üniversite sınavına hazırlığı olumsuz etkileyebileceği düşüncesi. Öğrencilerin kendilerini imam hatip liselerine ait hissetmemesi. Bu okulların akademik başarısına ilişkin olumsuz değerlendirmeler. Şimdi burada durup düşünmek gerekiyor.

İmam hatip ortaokulunda eğitim görmüş bir öğrenci, neden aynı eğitim çizgisindeki liseye devam etmek istemiyor? Bu yalnızca üniversite sınavıyla açıklanabilir mi? Yoksa okul kültürü, öğrencinin beklentileri, ailesinin tercihleri ve dinî eğitim anlayışı da bu kararda etkili mi?2025 yılında Özlem Akyıldırım tarafından hazırlanan ve Karaman il merkezini konu alan bir başka akademik çalışma da imam hatip ortaokulu mezunlarının lise tercihlerini incelemiş.

Bu araştırmada da öğrencilerin okul tercihleri üzerinde akademik beklentilerin, bireysel kararların ve dinî kurumlara yönelik toplumsal algının etkili olduğu belirtiliyor. Burada özellikle altını çizelim: Bu araştırmalar Karaman’daki öğrencilerin deist veya ateist olduğunu göstermiyor.

Ancak Karaman’da imam hatip eğitimine ilişkin sorgulanması gereken meseleler bulunduğunu ortaya koyuyor. Acaba gençler dinî eğitimden mi, din adına yapılanlardan mı uzaklaşıyor? Belki de üzerinde en fazla düşünmemiz gereken soru budur.

Bir tarafta öğrencilere doğruluk, adalet, kul hakkı, merhamet ve ahlak anlatılıyor. Diğer tarafta gençler sosyal medyada, televizyonda ve günlük hayatta bu değerlerle çelişen davranışlarla karşılaşabiliyor. Dinî değerleri savunduğunu söyleyen insanların davranışları, savundukları değerlerle örtüşmediğinde gençler ne düşünüyor?

Bir öğrenci, kendisine anlatılan ahlak anlayışıyla toplumda gördükleri arasında çelişki hissederse bu durumu kime soracak? Öğretmenine mi? Ailesine mi? Yoksa sosyal medyada karşısına çıkan bir videonun yorum bölümüne mi?

Bu soruların cevapları araştırılmadan bütün sorumluluğu sosyal medyaya yüklemek kolaycılık olur. Aynı şekilde bütün sorumluluğu imam hatip okullarına yüklemek de haksızlıktır. Çünkü bir gencin inanç dünyası yalnızca okulda şekillenmez.

Aile, arkadaş çevresi, toplumsal deneyimler, dijital ortam ve bireysel düşünme süreci de etkilidir. Soru soran öğrenci neden korksun? Bence meselenin en hassas taraflarından biri budur. Bir öğrenci öğretmenine, “Allah’ın varlığını nasıl anlayabiliriz?” diye sorabilmeli.“Dinî kaynaklarda neden farklı yorumlar var?” diye sorabilmeli.“Anlatılanlarla yaşananlar neden birbirini tutmuyor?” diye sorabilmeli.

Ve bütün bunları sorarken yargılanmayacağını bilmelidir. Çünkü eğitim yalnızca cevapları ezberletmek değildir. Eğitim, soru sorabilen ve aldığı cevapları değerlendirebilen bireyler yetiştirmektir. Bir öğrencinin şüphesi varsa onu susturmak yerine dinlemek gerekir.

İnançlı olmak da inançsız olmak da bireyin vicdanıyla ilgilidir. Eğitim kurumlarının görevi öğrencileri etiketlemek değil, onlara bilgi, düşünme becerisi ve karşılıklı saygı kazandırmaktır. Karaman’da gerçek tablo nedir?

İşte bu sorunun henüz elimizde kesin bir cevabı yok. Karaman’daki imam hatip liselerinde kaç öğrenci kendisini deist olarak tanımlıyor? Kaçı ateist olduğunu söylüyor? Kaçı inançlı olduğu hâlde dinî uygulamalara mesafeli?

Kaçı yalnızca sorularına cevap arıyor? Bu sorulara ilişkin kamuya açık, güvenilir ve Karaman’daki imam hatip öğrencilerini temsil eden bir araştırma tespit edilebilmiş değil. Öyleyse sosyal medyadaki birkaç videodan hareketle “Karaman’da imam hatip öğrencileri ateist oluyor” demek doğru olmaz.

Ama “Böyle bir sorun kesinlikle yok” demek de araştırma yapılmadan verilebilecek bir hüküm değildir. Buradan Karaman İl Millî Eğitim Müdürlüğüne, üniversitemizin ilgili akademisyenlerine, okul yöneticilerine ve eğitimcilere bir çağrıda bulunmak istiyorum.

Gençlerin inanç, sorgulama ve eğitim deneyimlerini anlamaya yönelik, bilimsel yöntemlerle ve gönüllülük esasına dayanan bir araştırma yapılabilir. Öğrencilerin kimlikleri korunarak, hiçbir çocuk dinî görüşü nedeniyle fişlenmeden, yargılanmadan ve baskı altında bırakılmadan…Böyle bir çalışma hem ailelere hem eğitimcilere hem de topluma önemli bilgiler sunabilir.

Son söz: Mesele çocukların neye inandığından ibaret değil! Bugün sosyal medyada dolaşan videolar üzerinden gençleri tartışıyoruz. Ama acaba gençleri yeterince dinliyor muyuz? Onlara ne düşündüklerini soruyor muyuz? Yoksa onların yerine konuşup, onların adına karar mı veriyoruz?

Bir okulun başarısı yalnızca sınav sonuçlarıyla veya öğrencilerinin dinî uygulamalarıyla ölçülemez. Öğrencilerin kendilerini güvende hissetmesi, özgürce düşünebilmesi, doğru bilgiye ulaşabilmesi ve başkalarının düşüncelerine saygı gösterebilmesi de önemlidir.

Karaman’daki imam hatip liselerinde deizm ve ateizm artıyor mu? Bugün elimizde bu iddiayı doğrulayacak yeterli bilimsel veri yok. Fakat gençlerin eğitim kurumlarıyla ilişkilerini, inançlarını nasıl sorguladıklarını ve yetişkinlerin onlara nasıl karşılık verdiğini araştırmak için yeterince sebebimiz var.

Belki de artık gençlere sürekli neye inanmaları gerektiğini anlatmak yerine, önce ne düşündüklerini dinlemeliyiz.

Çünkü bazen bir nesli anlamanın ilk şartı, ona cevap vermek değil, doğru soruyu sormaktır.

Peki, Karaman’da biz çocuklarımızı gerçekten dinliyor muyuz?