Aşkın ve direnişin ortak dili: Ahmed Şamlu | Metin Turan

Kimi şairlerde aşk, dünyadan uzaklaşmanın; bazılarında ise dünyaya yeniden bağlanmanın yoludur. Ahmed Şamlu, ikinci yolu seçenlerden. Onun şiirinde sevgilinin yüzü, insanın yeryüzündeki varlığını anlamlandıran, karanlık karşısında yaşama isteğini besleyen aydınlıktır.

Cavit Mukaddes’in Türkçesiyle yayımlanan Ey Aşk, Ey Aşk! Mavi Yüzün Görünmüyor, bu aydınlığın arayışını, ölümün, baskının ve yalnızlığın gölgeleri arasından okura ulaştırıyor. Kırmızı Kedi Yayınları’nın Mart 2026’da sunduğu, seçki, Şamlu’nun şiir dünyasına farklı yönlerden yaklaşma olanağı veriyor.

Şamlu’yu anlamak, modern İran şiirinin geçirdiği dönüşümü de düşünmeyi gerektirir. Güçlü bir klasik şiir birikiminin içinde yenilik, yalnızca dizelerin görünüşünü değiştirmekle gerçekleşemez. Şairin konuştuğu yer, seslendiği insan ve gündelik yaşamla kurduğu ilişki de değişir.

Nima Yuşic’in açtığı yol, bu bakımdan belirleyicidir. Geleneksel ölçüyü tümüyle bırakmadan dize uzunluklarını ve uyak düzenini esneten Nima’nın ardından Şamlu, aruzun bağlayıcılığından daha da uzaklaşarak “şi‘r-i sepîd”, yani beyaz şiirin öncü seslerinden olur. Böylece modern Fars şiirinde yenileşme, kendi içinde de farklı arayışlara ayrılır.

Bu dönüşümün Şamlu’daki karşılığı, şiirin sesini sözcüklerin ilişkilerinden üretmektir. Ölçünün yerini yinelemeler, duraklar, seslenişler ve imgeler arasındaki gerilim alır. Seçkideki “Ölüm – Ben”, bu anlayışın belirgin örneklerinden biridir.

Zamanın ağır dalgalarını duyuran yinelenişler, ardından gelen karşıtlıklarla birlikte şiirin akışını kurar. Yağmurla hançer, düşle karanlık, aşk ile ölüm aynı şiir içinde karşılaşır. Dize uzunluklarının değişmesi, söyleyişin hızlanıp yavaşlaması ve sözcüklerin sayfaya dağılışı, okuru şiirin duygusal devinimine katılmaya çağırır.

Burada modern İran şiirine ilişkin önemli bir özellik de görünür: Yenilik, geçmişle ilişkinin kesilmesi anlamına gelmez. Şamlu’nun halk diline ve kültürüne yönelik ilgisi, Kitâb-ı Kûçe adlı kapsamlı derleme çalışmasında da karşılık bulur.

Onun şiirini okurken gündelik söyleyişin yakınlığıyla eski anlatıların görkemini birlikte duyarız. “Ayağa Kalkmak”ta Eyüp ve Hızır’ın çağrılması, kültürel belleğin güncel bir başkaldırıya katılmasını sağlar. Sabır, dayanma ve yeniden yeşerme düşünceleri, şiirin insanı harekete geçiren sesine dönüşür.

“Ayağa Kalkmak”ın sorgusuzca idam edilenlere adanmış olması, Şamlu’nun şiirindeki toplumsal sorumluluğu somutlaştırır. Ancak şiirin gücü, salt adandığı olayın öneminden kaynaklanmaz, tan yerinin ağlaması, donukluğun dipsiz kuyusu ve toprağa yayılan yeşillik, acıyı duyulur bir yaşantıya dönüştürür.

İnsan bedeninin gülümseme olanağıyla parçalama şiddeti arasındaki karşıtlık ise zulmün, insanın kendi olanaklarını nasıl tersine çevirdiğini gösterir. Şamlu, okurdan bir görüşe katılmanın ötesinde, başkasının acısıyla yüzleşmesini ister.

Aşk da aynı insani sorumluluğun içinden doğar. Şamlu’nun yaşamında ve şiirinde Ayda’nın belirleyici yeri, sevginin yaratıcı gücünü derinleştirir. Seçkide aşkın yakınlığı ile toplumsal yaralanma birbirini dışlamaz. Sevgiliye yönelen söz, insanın incinebilirliğini görünürleştirir; o incinebilirlik, başkalarının yaşamına karşı duyarlılığı da besler.

Bu nedenle kitabın başlığındaki sesleniş, hem bir özlemi hem de sevginin yüzünü örten karanlığa ilişkin bir kaygıyı taşıyor gibi okunabilir.

“Sis”, bu birlikteliği çarpıcı biçimde kurar. Köyün ışığını gizleyen, çevreyi suskunluğa gömen sis, sevgililerin buluşmasını sağlayabilecek bir örtüdür aynı zamanda. Görünmezlik hem baskıyı düşündürür hem de geçici bir korunma olanağı sunar.

Şiirin etkisi, bu ikili anlamı açık bir açıklamaya bağlamadan yaşatmasındadır. Doğa görüntüsü, insanların korkuları ve arzularıyla iç içe geçer. “Ölü Doğa” ise Şamlu’nun az sözcükle kurabildiği yoğunluğu gösterir. Masadaki kâğıtlar, kitap, unutulmuş çay fincanı ve sigara külü, sıradan bir iç mekânı oluşturur.

Sonunda beliren yasak düşünce, bütün bu durgun nesneleri başka bir ışık altında görmemizi sağlar. Baskı, burada evin ve zihnin içine kadar sokulmuştur. Modern şiirin gündelik ayrıntıya açılması, Şamlu’da böylesine güçlü bir tanıklık kazanır.

Ey Aşk, Ey Aşk! Mavi Yüzün Görünmüyor, okuru hem bir şairin özgün dünyasına hem de modern İran şiirinin dil ve insan arayışına yaklaştırıyor. Seçkinin değeri, Şamlu’nun yüksek sesli çağrılarıyla sessiz, yoğun şiirlerini birlikte duyurmasında.

Bu şiirlerde aşk, yaşama bağlanmanın; şiir ise insanın onurunu, belleğini ve düş kurma gücünü korumanın yollarından biri olarak beliriyor.

Kategoriler Yazı Ferdinand von Schirach ilk çocuk kitabı İskender ile cesaret, adalet ve eşitlik üzerine eşsiz bir hikâye anlatıyor Yalnızlık, Bağlar ve Umut Etmek | Müjde Bayındır Bilgin Portekiz Notları 7 | Irmak Erkan Değişen dünyanın insan zihnindeki yolculuğu | Burak Soyer Sadece müzikle ilgilenenler için değil, sistemi de eleştirenler için: Balarıları ve Uzaktaki Gök Gür... Sahi Biz Kimiz?(!) | Aynur Kulak Sözün ardı/önü 23: Celo, gönül avcısı | Feridun Andaç Yorum yapın Yanıtı iptal et Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.