Diyarbakırlı dünya dehasının bilinmeyen dramı: 28 yıl vatansız kaldı

Diyarbakır'ın Lice ilçesinde 1925 yılında dünyaya gelen ve tıp literatüründe mikroskobik beyin cerrahisinin öncüsü kabul edilen Prof. Dr. Gazi Yaşargil, dünya çapındaki başarılarına rağmen hayatının büyük bir bölümünde ağır bir bürokratik mağduriyet yaşadı.

1940'ların sonunda Avrupa'ya giden ve İsviçre'nin Zürih kentinde akademik çalışmalarına başlayan Yaşargil, 1960 darbesi sonrası yürürlüğe giren düzenlemeler kapsamında askerlik görevini yerine getirmediği gerekçesiyle Türk vatandaşlığından çıkarıldı. Henüz 35 yaşındayken vatansız kalan ünlü bilim insanı, mesleki faaliyetlerini sürdürebilmek için uzun yıllar boyunca mültecilere tanınan 'Nansen Pasaportu' ile seyahat etmek zorunda kaldı.

Tıp dünyasındaki kritik ameliyatlarını ve uluslararası kongre katılımlarını aksatmamak adına zorunlu olarak İsviçre vatandaşlığına geçen Yaşargil, öz vatanının kimliğinden mahrum bırakılmanın hüzünlü sürecini 28 yıl boyunca yaşadı. Yaşargil'in bu zorlu dönemi, dönemin Başbakanı Turgut Özal'ın devreye girmesiyle nihayete erdi.

Özal'ın özel girişimleri neticesinde 63 yaşındayken yeniden Türk vatandaşlığına kabul edilen Yaşargil, doğduğu topraklara olan bağlılığını her fırsatta dile getirdi. İlerleyen yıllarda Türkiye'deki genç nörocerrahlara tecrübelerini aktaran bilim insanı, köklerini her zaman onurla sahiplendi.

Yaşam öyküsü, doğumundan itibaren sıra dışı bir mücadeleye sahne oldu. 1925 yılında Lice'de, ailesinin bölgedeki bir isyan sırasında esir tutulduğu zorlu koşullar altında dünyaya gelen Yaşargil, annesinin yaşadığı travma nedeniyle sütü kesilince, bölgedeki Kürt kadınların sütüyle hayata tutundu.

Bu mucizevi başlangıcı her zaman minnetle anan Yaşargil, kendisini süt bakımından Kürt halkıyla bağdaştırdığını ifade etmişti. Geçtiğimiz yıl 10 Haziran'da İsviçre'nin Stäfa kasabasında 99 yaşında vefat eden Prof. Dr. Gazi Yaşargil'in ismi, bugün doğduğu şehir olan Diyarbakır'da yaşatılıyor.

Kentin en büyük sağlık merkezlerinden biri olan Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi, onun tıp tarihindeki eşsiz mirasını ve vatan sevgisini gelecek nesillere taşımaya devam ediyor.