Karadeniz ölüyor!

Her yıl 31 Ekim’de kutlanan Uluslararası Karadeniz Günü, 2026’da Karadeniz Stratejik Eylem Planı’nın 30’uncu yıl dönümüne denk geldi. Dünya Bankası ve Karadeniz Komisyonu’nun yayımladığı raporlar plastik kirliliği, atık sular, tarımsal faaliyetler ve biyolojik çeşitlilik kaybının deniz ekosistemi üzerindeki baskısını ortaya koyuyor.

ONLARCA YIL GEÇTİ

SONUÇ YOK!

Karadeniz’in korunması için 21 Nisan 1992’de imzalanan Bükreş Sözleşmesi ve 31 Ekim 1996’da İstanbul’da kabul edilen Karadeniz Stratejik Eylem Planı’nın üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen çevre sorunları devam ediyor. Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Rusya ve Gürcistan’ın taraf olduğu anlaşmalar, deniz kirliliğinin önlenmesi ve ekosistemin korunmasını hedefliyor.

Ancak Avrupa Çevre Ajansı’nın 2024 yılında yayımladığı kıyı çöpü değerlendirmesinde Karadeniz, incelenen Avrupa deniz bölgeleri arasında en yüksek kirlilik düzeyine sahip alan olarak öne çıktı. Avrupa genelindeki kıyı araştırmalarında kaydedilen yaklaşık 1,5 milyon çöp parçasının yüzde 86’sının plastik olması, tehdidin boyutlarını gösterdi.

ENDÜSTRİYEL VE EVSEL DARBE: Karadeniz kıyılarındaki yerleşim alanları büyüdü, ekonomik faaliyetlerin arttı. Yeterince arıtılmadan çevreye bırakılan evsel ve endüstriyel atık sular, Karadeniz’i kirletmeye devam ediyor.

KOMİSYONDAN RESMİ BELGELER

Uluslararası Karadeniz Günü, bölge ülkelerinin ortak deniz ekosisteminin korunmasına yönelik sorumluluklarını yeniden gündeme getiriyor. Karadeniz’in korunmasına yönelik çalışmalar yürüten Karadeniz Komisyonu, deniz ekosisteminin çeşitli çevresel baskılarla karşı karşıya bulunduğunu belirtiyor.

Komisyonun resmi belgelerinde öne çıkan temel sorunlar arasında karasal kaynaklı kirlilik, aşırı besin maddesi birikimi, kimyasal kirleticiler, deniz canlılarının yaşam alanlarının bozulması ve istilacı türler bulunuyor.

TARIM, KENTLEŞME VE SANAYİ

Dünya Bankası’nın Karadeniz’in çevresel durumuna ilişkin değerlendirmelerinde de tarım, kentleşme, turizm ve sanayi faaliyetlerinden kaynaklanan kirlilik baskısına dikkat çekiliyor. Denizlerdeki plastik atıklar, Karadeniz’in karşı karşıya olduğu çevresel sorunların önemli bir bölümünü oluşturuyor.

Kıyılara bırakılan ambalajlar, tek kullanımlık plastik ürünler ve çeşitli atıklar zaman içerisinde deniz ortamına taşınabiliyor. Plastik malzemeler çevresel etkilerle daha küçük parçalara ayrılarak mikroplastik kirliliğine katkıda bulunabiliyor. Bu durum deniz canlıları ve kıyı ekosistemleri açısından risk oluşturuyor.

NEHİRLERİN TAŞIDIĞI KİRLİLİK

Dünya Bankası’nın Karadeniz’e ilişkin çalışmalarında, plastik kirliliğinin ekolojik etkilerinin yanında balıkçılık ve turizm faaliyetleri açısından da ekonomik sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor.

Karadeniz’deki önemli çevresel sorunlardan biri de nehirlerle denize ulaşan fazla miktardaki azot ve fosfor gibi besin maddeleri. Tarımsal gübrelerden ve çeşitli atık sulardan kaynaklanabilen bu maddeler, belirli koşullarda alglerin aşırı çoğalmasına neden olabiliyor.

Ötrofikasyon olarak adlandırılan süreçte, aşırı çoğalan alglerin ayrışması suyun oksijen dengesini olumsuz etkileyebiliyor.

YETERSİZ ARITILAN ATIK SULAR

Karadeniz kıyılarındaki yerleşim alanlarının büyümesi ve ekonomik faaliyetlerin artması, atık su yönetiminin önemini yükseltiyor. Yeterince arıtılmadan çevreye bırakılan evsel ve endüstriyel atık sular, su kalitesini olumsuz etkileyebiliyor.

Karadeniz Komisyonu’nun belgelerinde, yetersiz arıtılan atık suların mikrobiyolojik kirlenmeye neden olabileceği ve insan sağlığı açısından tehlike oluşturabileceği vurgulanıyor. Bu nedenle atık su arıtma tesislerinin etkin çalışması, sanayi kaynaklı deşarjların denetlenmesi ve nehir havzalarının korunması önem taşıyor.

BALIKÇILIK DA TEHDİT ALTINDA

Karadeniz’in biyolojik çeşitliliği; kirlilik, aşırı avcılık, yaşam alanı kaybı ve istilacı türler gibi çeşitli nedenlerle baskı altında bulunuyor. Karadeniz Komisyonu, deniz ekosisteminin korunması için balık stoklarının sürdürülebilir yönetimini ve doğal yaşam alanlarının korunmasını temel hedefler arasında gösteriyor.

Deniz canlılarının yaşam döngüsünün sürdürülebilmesi, yalnızca çevresel açıdan değil, balıkçılıkla geçinen kıyı topluluklarının geleceği bakımından da önem taşıyor. Bu nedenle avcılık faaliyetlerinin bilimsel verilere dayalı yönetilmesi ve deniz ekosisteminin düzenli izlenmesi gerekiyor.

KARADENİZ İÇİN NELER YAPILMALI

Karadeniz Stratejik Eylem Planı ve uluslararası çevre koruma çalışmalarında öne çıkan çözümler arasında şu adımlar yer alıyor:

Evsel ve endüstriyel atık suların etkin biçimde arıtılması.

Plastik atıkların denize ulaşmasının önlenmesi.

Tarımsal gübre ve kimyasal kullanımının çevresel etkilerinin azaltılması.

Nehir havzalarında kirlilik kontrolünün güçlendirilmesi.

Sürdürülebilir balıkçılık uygulamalarının yaygınlaştırılması.

Kıyı habitatlarının ve hassas ekosistemlerin korunması.

Deniz kirliliğinin düzenli olarak izlenmesi.

Karadeniz’e kıyısı bulunan ülkeler arasında ortak çevre politikalarının geliştirilmesi.

Uluslararası Karadeniz Günü, plastik kullanımının azaltılmasından atık su yönetimine, sürdürülebilir balıkçılıktan biyolojik çeşitliliğin korunmasına kadar birçok konuda ortak sorumluluk alınmasının önemini hatırlatıyor.