Ah, bu bahtsız semtler Ah!

Bir yıl önceydi, İkiçeşmelik semtine İstanbul’dan ressam Dilşad Atasoy gelmiş ve bu semte yerleşmişti.

Bir sanatçının İzmir’in orta yerinde, o güzelim eski yapılarının nerdeyse yıkılmaya yüz tutmuş bir semtine yerleşmesi bana ilginç gelmiş, ben de bunu gazetedeki köşemde yazmıştım.

Merak bu ya, o günden bu yana ne oldu, değişen ne diye geçen gün yeniden Dilşad Hanım’ın yolunu tuttum.

Semtte neler olmuştu, değişen bir şey var mıydı, merakım bunaydı.

O yazıda söylemiştim, biz İzmirliler için şehrin merkezinde kalmış bu semtler öylesine gözden düşmüş ki dönüp oralara bakmıyoruz bile.

Hatta doğrusunu söyleyelim, çoğumuz uzaktan bakarak algıda bulunuyor, bu semtleri güvenilmez buluyoruz.

Peki, gerçek bu muydu?

Dilşad Hanım’ı dinlediğimde meseleye bizim gibi bakmadığını gördüm.

Onun için güvenlik sorunu abartıldığı kadar değildi.

Her yerde ne kadar sorun varsa bura da o kadar vardı.

Güvenlik böyle de ya diğerleri?

O yazıyı yazdığımdan beri doğrusu semtin fiziki durumunda bir değişiklik olmamıştı; en ufak bir iyileşme, birkaç binanın restore edilmesini geçmeyen bir değişimi de gördüğümü söyleyemem.

Semtin ön yüzünde, yani İkiçeşmelik Caddesi’ne bakan kısmında eski ev eşyalarının satıldığı spotçu dükkânları yıllardan beridir varlığını sürdürüyor. Hemen iç kısımda ise yıkılmasına ramak kalmış binalar, bakımsız eski köşklerin yanına eğreti olduğu her hâlinden belli betonarme kaçak yapılar mantar gibi çoğalmış.

Cumbalı eski İzmir evleri tek tük aralarda görülüyor ama çoğunun cumbası çökmüş, duvarları sıvasız, ferforjeleri pas içinde.

Aslında bu merkezi semtler kendi kaderlerini yaşıyor.

Basmane, Ballıkuyu, Alsancak, Köprü’nün bir bölümü, Halilrıfatpaşa…

İkiçeşmelik…

Bunlar vakti zamanında kentin en prestijli ve havalı semtleriymiş.

Şehrin ileri gelenleri buralarda otururmuş.

Ancak kentin değişimi, göçlerle değişen nüfus yapısı ve buna bağlı başka sosyolojik gerçekler bu semtlerin o eski görkemini yerle bir etmiş.

Önce eski sahipler buraları terk etmiş.

Bu insanlar şehrin daha çok banliyölerindeki lüks konutlara taşınmış.

Boş kalıp bakımsız hâle gelen bu yerlere bu kez şehrin kenar mahallerinden insanlar akın etti.

Böylece bu semtler, o eski ihtişamını kaybederek kent biliminde çöküntü diye tabir edilen kavramla karşı karşıya kaldı.

O eski cazibe ve prestij bu semtlerin şimdi çok uzağında.

Binalar eskidi, bakımsız hâle geldi.

Bakın Basmane’ye, İkiçeşmelik semtine, Kadifekale’ye…bütün bunları görürsünüz.

Peki, hiç mi kurtuluşu yok bu semtlerin?

İstanbul’un Balat semtine uğrayanlar; şık kafeleri, antika eşya dükkânları vb. ile çehresi değişen semte insanların akın akın geldiğini, eski ihtişamlı günlerin geri döndüğünü görecektir.

Keza Ankara’da Kale etrafındaki semt de böyle; o da planlı bir çabayla sevimli bir hâle gelmiş, o çöküntü halinden şimdi eser yok!

Dolayısıyla, İkiçeşmelik semtinin de böyle olmaması için bir neden yok gibi.

Yeter ki belediyeler, kamu otoritesi birlikte işe el atsın, ortak bir çabayla yola koyulsun!

Tabii Dilşad Atasoy gibi sanatçı arkadaşlarımızın bireysel çabalarını da unutmamak gerekiyor. Onlara da bu şehrin bir teşekkür borcu olmalı.

Hazır İkiçeşmelik semtine uğramışken ayaklarım beni Damlacık’a doğru götürdü.

2021 olsa gerekti. Ustam Lütfü Dağtaş’la İzmir’in semtlerini Dokuzeylül gazetesi için yazarken bu semte çok uğradığımızı anımsıyorum.

Şimdi rahmetli olan muhtar İbrahim Bey bizi gezdirmiş, hasar görmüş evleri anlatmıştı. Dağtaş Ustam elbette bütün bu hasar görmüş evlerin fotoğrafını çekmişti. Bu hem tarihe not düşmek içindi hem de ileride bir sergi olma düşüncesi vardı hocada.

Sonra da bu semtte doğmuş Metin Oktay’ın vaktiyle top oynadığı kulübe gitmiştik.

Kulüpteki insanlar için Metin Oktay övünç kaynağıydı.

Onunla hemşeri olmak hepsini mutlu ediyordu.

Ve bu durumdan elbette övgüyle söz ediyorlardı.

Hoca, Metin Oktay’ın semtteki izini, semtin sevimli, daracık sokaklarını, Körfez’i gören pazaryerine yakın olan kısmı da fotoğrafladı, onları da kadrajına aldı.

O sıralar yıl 2022 imiş.

O günden bu yana yıllar geçmiş.

Değişen ne dersiniz?

Çok şey değişmemiş.

Sokaklar olduğu gibi duruyor.

Hasar görmüş evlerden birkaçı Valilik makamınca restore ediliyor.

Bu iyi bir şey.

Ancak semtin kırık dökük hâlini bu üç beş evin restore edilmesi kurtarır mı? Sanmıyorum.

Hâlbuki, bu semtin hemen üst başında yani Eşrefpaşa Pazaryerinde Roma Yolu denen antik bir kalıntı var.

Kocaman kesme taşlarla uzun bir yolun olduğu bu kalıntının MÖ 1. yüzyılda yapıldığı söyleniyor.

Başka bir şey; buraya yakın İsmet İnönü’nün doğduğu ev var.

Oradan yürüdüğünüzde beş dakika içinde kendinizi Konak Meydanı’nda buluyorsunuz.

Görüldüğü gibi dört tarafı tarihi kalıntı ve anlamlı binalarla dolu bir semt.

Elden geçse, binalar restore edilebilse, şık bir semt çıkacak ortaya.

Ama olmuyor, restore edilmiyor değil ama on bina içinde diyelim iki adet.

Peki, bununla o semt ayağa kalkar mı?

Elbette bu yetersiz, dokunun topyekûn değişmesi gerek.

İşte, o zaman semtin kaderi değişmiş olacaktır.

Yakın zamanda bu dediğimiz şeyler olur mu?

Görünen, iktidarın bu vizyonunun olmadığı, belediyelerin de buna güçlerinin yetmediği.

Damlacık semtinden -Fikret Otyam ustanın deyişiyle- vurun kendinizi Kemeraltı’na, beş altı dakika içinde oradasınız.

Ben de öyle yaptım, etrafı seyrede seyrede vardım Kemeraltı’na.

Sergi Kitabevi’nin önünde demli bir çay içmeden olmazdı.

Sonra da yakın zamanda sahaflar çarşısına dönüşen yere uğramak vardı.

Uğradım da.

Sahaflar birkaç yıl önce bir dükkânla başlamıştı.

Şimdi dört-beş dükkâna çıkmış.

Umalım bu sayı çoğalsın. Yanına antika eşya satılan yerler de eklensin.

Her neyse sonunda sahafların olduğu yere vardım.

Onlarca eski kitap; kimi okunmuş, kimisi de el değmemiş.

Kitapları karıştırırken Çetin Altan ustanın Bir Uçtan Bir Uca1 adlı gezi kitabını aldım.

Kitapta tarih yok ama herhalde 60’lı yıllar olmalı.

Öbürü de Aslı Erdoğan’ın Bir Delinin Güncesi2 kitabı.

Ha bu arada Eskiiz Galeri’deki sergiyi de gezdiğimi söylemeliyim.

Sergi, yabancı sanatçıların tablolarından oluşuyor.

Romanya, Ukrayna ve dünyanın diğer ülkelerinden sanatçıların tabloları vardı.

Ben, en çok Saat Kulesi’ni yağlıboya tabloya dönüştüren Ukraynalı Rada Rudakova’nın eserini beğendim.

Tabii bu diğerlerini beğenmediğim anlamına gelmiyor; bütün tablolar ilginçti benim için.

Bu arada Orhan Beşikçi dostumuzla karşılaştığımı da not düşmeliyim.

Beşikçi ile eski günleri yâd etmeden duramadık hâliyle.

Bir Semt Bir Kulüp etkinliğinde onu Altınordu Kulübü ile ilgili konuşturmuş, Basmane’nin görkemli günlerinde bu kulübün de iyi bir takım olduğu gerçeğini Hoca bize anlatmıştı. Sporla semtin ilişkisi bir aşk ilişkisi gibiydi, semt ekonomik ve sosyal açıdan iyiyse kulüp de iyi, ligde puanları alıyordu; eğer semt itibar kaybedip ekonomik ve sosyal açıdan gerileme eğilimine giriyorsa kulüp de baş aşağı gitmeye başlıyordu.

Kısacası bu etkinliğin içinde ekonomi, sosyal yan gibi bir dizi toplumsal dinamik vardı.

Bu etkinliği daha sonra anısı güzel Okan Yüksel’le genişletmiş, Alsancak-Altay; Göztepe-Güzelyalı; İzmirspor-Bahçelievler gibi, semtlerle anılan takımları bu yönleriyle ele almıştık.

Ya işte böyle bir gezi ve onun bende bıraktıkları…

1 Bir Uçtan Bir Uca, Çetin Altan, gezi, Dönem Yayınları, Ocak 1965, 158s.

2 Bir Delinin Güncesi, Aslı Erdoğan, deneme, Everest Yayınları, Ekim 2017, 166s.