ABD'de sosyal medya şirketlerine yönelik yeni dava: Meta ve Snap yargılanacak

ABD'de sosyal medyanın genç kullanıcılar üzerindeki olası zararlarına ilişkin bir başka kritik davada jüri seçiminin çarşamba günü Los Angeles'ta başlaması bekleniyor. Davada Meta'nın yanı sıra ilk kez Snap de sanık olarak yer alıyor.

Son yıllarda ABD'de yerel, eyalet ve federal mahkemelerde, ayrıca Fransa, İtalya, Danimarka ve Hollanda'daki mahkemelerde binlerce dava açıldı. Davalarda sosyal medya şirketlerinin ve platformlarının çocuklar ile ergenler üzerindeki olası zararlarına ilişkin iddialar gündeme getirildi.

Sosyal medya platformları, algoritmalarının yol açtığı tehlikelere ilişkin dünya genelinde artan tepkilerle karşı karşıya. Avustralya ve Avrupa'daki sosyal medya yasaklarından Avrupa Komisyonu'nun AB Çocuk Yasası (EU Kids Act) önerisine kadar uzanan girişimler, çevrim içi ortamda çocukların korunmasına yönelik sorumluluğun yalnızca ebeveynlere yüklenmemesini, platformların da sorumluluk üstlenmesini amaçlıyor.

Bu girişimler arasında 15 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanımının yasaklanması da bulunuyor. ABD'de ve diğer ülkelerde açılan davalar da benzer bir etki yaratıyor. Bu süreçler, şirketleri platformlarını ve özelliklerini daha güvenli hâle getirmek için kapsamlı değişiklikler yapmaya zorluyor.

Meta ve YouTube, bu yıl mart ayında görülen ilk ABD davasını kaybetti. Jüri, iki şirketi KGM baş harfleriyle tanınan genç bir kullanıcının zarar görmesinden birlikte sorumlu tuttu ve teknoloji şirketlerine toplam 6 milyon dolar (5,4 milyon euro) tazminat cezası ödemelerini kararlaştırdı.

Meta, kararın ardından yaptığı açıklamada hükme “saygı çerçevesinde katılmadıklarını” bildirdi. Snap ve TikTok ise dava başlamadan önce KGM ile uzlaşmaya vardı. Aylar sonra Snap, TikTok ve YouTube, ağustos ayında görülmesi planlanan başka bir davada da uzlaşmaya gitti.

RKC baş harfleriyle tanınan davacı, daha sonra Meta'ya yönelik kalan iddialarından vazgeçti. Böylece Instagram ve Facebook'un sahibi Meta, uzlaşma anlaşması yapmadan yargılanmaktan kurtuldu. Yeni davada daha önce sanık olarak gösterilen TikTok ve YouTube da SJ ve KDB baş harfleriyle tanınan davacılarla duruşmalar başlamadan önce uzlaşma anlaşmalarına vardı.

Davacıların avukatları bu bilgiyi paylaştı. Avukatların açıklamasına göre Meta, davacılardan SJ ile uzlaşırken KDB ile anlaşmaya varamadı. Kaliforniya eyalet mahkemesinden bir hâkim, iki davanın tek bir yargılama kapsamında birleştirilmesine karar verdi.4 Kasım'da açılış beyanlarının başlamasından önce yeni bir uzlaşma sağlanmaması hâlinde dava, Meta ve Snap'in sanık olarak yer aldığı bir süreç şeklinde devam edecek.

Kasım ayının ortalarından itibaren Meta Üst Yöneticisi (CEO) Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri ve Snap CEO'su Evan Spiegel'in de aralarında bulunduğu önemli isimlerin tanık olarak ifade vermesi bekleniyor. Bu ayın başlarında New Mexico'da bir hâkim, şirketin kullanıcıları verilerinin nasıl kullanıldığı konusunda yanılttığına hükmedilmesinin ardından Meta'ya 25 milyar dolar (22,5 milyar euro) ödeme yükümlülüğü getirdi.

Dava, Cambridge Analytica skandalıyla bağlantılı olarak yürütüldü. New Mexico'da daha önce görülen bir başka davada jüri, sosyal medya devini çocuklara verilen zararlardan sorumlu bulmuş ve toplam 942 milyon dolar (846,7 milyon euro) ceza ödemesine hükmetmişti.

Meta, ağustos ayında Kaliforniya'da görülen bir davanın başlamasından birkaç gün sonra 52 eyalet başsavcısıyla uzlaşmaya vardı. Şirket, 18 milyar doları (16,1 milyar euro) aşan tutarda ceza ödemeyi ve Instagram ile Facebook'u genç kullanıcılar açısından daha güvenli hâle getirecek değişiklikler yapmayı kabul etti.

Uzlaşmanın bir bölümü, YouTube ve TikTok'un da kendi platformlarında günlük ekran süresini sınırlandırmak gibi benzer değişiklikler yapmasına bağlıydı.'Bağımlılık yapıcı ve sorunlu'Dünyanın dört bir yanında düzenleyiciler, gençlerin sosyal medya kullanımını sınırlamaya ya da tamamen yasaklamaya çalışırken, ABD'deki davalar sosyal medya şirketlerinin bağımlılık yapıcı tasarım anlayışı ve aldatıcı uygulamalarına ilişkin iddialara odaklanıyor. Mahkeme dosyalarına göre, kasım ayında Los Angeles'taki iki davacının – SJ ve KDB'nin – avukatları, müvekkillerinin 13 ve 15 yaşlarında sosyal medya kullanmaya başladıklarında “bağımlılık yapıcı ve sorunlu” uygulamalara maruz kaldıklarını savunacak.

Illinois'te yaşayan ergen SJ'nin, Snap'in geliştirdiği Snapchat'i kompulsif biçimde kullanmaya başladığı ve bunun ardından ruh sağlığı sorunları, yeme bozukluğu ve kendine zarar verme davranışları geliştirdiği iddia ediliyor. Mississippi'li 18 yaşındaki KDB'nin de Meta ve Snap ürünlerini benzer şekilde zorlayıcı bir biçimde kullanmaya yöneldiği, bunun da ruhsal ve fiziksel sağlığında bozulmaya yol açtığı öne sürülüyor.

Meta bu tür iddiaları daha önce reddetmişti.“Asılsız davalara karşı kendimizi savunmaktan vazgeçmeyeceğiz” diyen şirket, temmuz ayında AFP'ye konuşmuştu. Snap ise Snapchat'in, öncelikle mesajlaşma platformu olmasına vurgu yaparak, uygulamasının Meta'nın Instagram ve Facebook'undan farklı olduğunu savunmayı planlıyor.

Bir Snap sözcüsü açıklamasında, “Kanıtların, topluluğumuzu her şeyin önünde tuttuğumuzu ve bu iddiaların davacıların Snapchat deneyimlerini ve platformumuzun nasıl tasarlandığını temelden çarpıttığını göstereceğine inanıyoruz,” dedi. Sosyal medyanın zararları küresel bir kaygıABD sınırlarının dışında, sosyal medya şirketleri özellikle Avrupa'da ciddi bir hukuki baskıyla karşı karşıya.

Fransa son iki yılda TikTok'a karşı açılan tam üç davaya sahne oldu. Kasım 2024'te yedi aile, TikTok'un gençleri zararlı içeriklere maruz bıraktığını iddia eden ortak bir dava açtı. Dava, bu yıl mayıs ayında bir sivil dosyadan ceza dosyasına dönüştü ve davaya taraf aile sayısı 7'den 16'ya çıktı.

Bu davaların öncesinde, Marie adlı 15 yaşındaki bir kız çocuğunun annesi, 2023'te TikTok'a karşı bireysel bir suç duyurusunda bulunmuş ve bu şikayet sonraki adımlar için zemin hazırlamıştı. Davanın avukatları dosyayı Avrupa Komisyonu'nun dikkatine sundu.

Komisyon, bunun ardından TikTok'un, çocukları çevrimiçi ortamda korumak için öngörülen güvenlik ve hesap standartlarını karşılamayarak AB'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) olarak bilinen çevrimiçi kurallarını ihlal ettiğine hükmetti. Bu arada İtalya'da, Ekim 2025'te İtalyan Ebeveynler Hareketi (MOIGE) ve aileler, 14 yaş altı için daha sıkı yaş doğrulaması, algoritmanın işleyişine dair daha fazla şeffaflık ve sonsuz kaydırma gibi karanlık desen özellikleri talep eden bir toplu dava açtı.

İlk duruşma bu yıl mayıs ayında Milano'da yapıldı. Meta ve TikTok, İtalyan mahkemelerinin şirketlerin kurumsal davranışlarıyla ilgili hüküm verme yetkisi olmadığı gerekçesiyle dosyanın reddini talep etti. Ancak savcılık avukatları, şirketlerin algoritmalarının bağımlılık yapıcı ve avcı doğasının ve platformların çocuklar için oluşturduğu risklerin farkında olduklarını gösteren yeni deliller sundu.

Eylül ayında İtalya, yapay zekâ ve öngörücü profillemeye ilişkin sivil ve kurumsal ceza sorumluluğunu açıkça tanımlayan yeni bir yasal çerçeveyi yürürlüğe koydu. Son duruşma 19 Kasım'da yapılacak ve yargıçların platformların uygulamaları hakkında karar vermesi bekleniyor.

Davacıların kazanması halinde, şirketler üçüncü taraflarca sertifikalandırılmış yaş doğrulama sistemleri kullanmak, davacıların “avcı” olarak tanımladığı özellikleri kaldırmak ve örneğin dopamin odaklı tasarımlarla ilgili sağlık uyarıları yayınlamak zorunda kalabilir. Avrupa düzeyinde Avrupa Komisyonu, bir süredir sosyal medya platformlarını mercek altında tutuyor.

Bu yıl şubat ayında Komisyon, TikTok'un tasarımının zorlayıcı kullanım göstergeleri, ekran süresi ve ebeveyn kontrollerine ilişkin kaygılar nedeniyle DSA'yı ihlal ediyor olabileceği sonucuna vardı. Komisyon, mart ayında Snapchat hakkında benzer bir soruşturma başlattı ve henüz nihai kararını açıklamadı.

Komisyon, nisan ve temmuz aylarında açıkladığı ayrı bulgularda, Meta'nın 13 yaş altındaki çocukları hizmetlerine erişmekten korumak için yeterli adım atmayarak ve sonsuz kaydırma ile otomatik oynatma gibi bağımlılık yapıcı tasarım özellikleri kullanarak DSA'yı ihlal ettiğini tespit etti ve bu özellikleri platformlarından kaldırmasını talep etti. Komisyon, temmuz ayında yayımladığı başka bir kararında, TikTok'un kamuya açık hesap ayarları üzerinden çocukların mahremiyeti ve güvenliğini yeterince koruyamadığını belirledi.