Küresel fosil yakıt emisyonları 2026'da düşecek, CO2 toplamı hâlâ artıyor

Fosil yakıtlardan kaynaklanan küresel karbon emisyonlarının 2026'da düşmesi bekleniyor. Yenilenebilir enerjilerin genişlemesinin hızlanması ve İran savaşının tetiklediği enerji krizi arka plandayken, yüzde 0,4'lük bir gerileme öngörülüyor.

Paris Anlaşması hedeflerine yönelik ilerlemeyi ölçen 2026 Küresel Karbon Bütçesi'ne göre, petrol kaynaklı emisyonların yüzde 1,9 azalması bekleniyor. "Fosil kaynaklı CO2 emisyonlarındaki düşüş cesaret verici, ancak kısmen jeopolitik şoklar tarafından yönlendirilen bir azalma sürdürülebilir bir iklim çözümü değil," uyarısında bulunuyor çalışmayı yöneten Exeter Üniversitesi Küresel Karbon Bütçesi Ofisi direktörü Profesör Pierre Friedlingstein.

Ancak fosil yakıt kaynaklı karbondaki bu düşüş, arazi kullanımındaki değişikliklerden, örneğin ormansızlaşmadan kaynaklanan emisyonlardaki artışla dengeleniyor ve toplam CO2 emisyonlarını 2025'teki 42,8 milyar tondan bu yıl için öngörülen 43,3 milyar tona çıkarıyor. Friedlingstein, küresel emisyonların zirve yapması ve kalıcı bir düşüşe girmesi için yenilenebilir enerjilerin ve elektrifikasyonun daha da hızlanması gerektiğini söylüyor, bunun için küresel emisyonların zirveye çıkması gerektiğini vurguluyor.

Elektrifikasyonun bu haftaki COP31 iklim görüşmelerinin merkezinde yer almasıyla, dünya liderlerinin bu hedefle uyumlu yeni taahhütlerde bulunmaya hazırlanması bekleniyor. "Bu COP'ta ülkeler bir tercih ile karşı karşıya: elektrik mi, şok mu," dedi BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell 9 Kasım'daki açılış konuşmasında.

"Verimli elektroteknoloji ve temiz enerji, gezegeni ısıtan kirliliğe ve devam eden fosil yakıt maliyet krizinin ortasında hane halkı giderlerindeki artışa karşı hayati bir tedavi."Ancak uzmanlar ilerlemenin hâlâ çok yavaş olduğunu söylüyor. Rapora göre kalan "karbon bütçesi" yani ısınmanın sanayi öncesi seviyelerin 1,5°C üzerine çıkmadan önce salınabilecek CO2 miktarı, artık 150 milyar ton ve mevcut hızda dört yıldan daha az emisyona karşılık geliyor.2026'da fosil emisyonlarında en büyük düşüşü hangi ülkeler bekliyor?

AB, büyük salıcılar arasında yüzde 1,5 ile en keskin düşüşü yaşamaya hazırlanıyor. Bunu yüzde 1,3'lük düşüşle, geçen yıl yüksek gaz fiyatları ve soğuk hava nedeniyle artan kömür emisyonlarındaki gerilemenin etkisiyle ABD izliyor.

Japonya'nın emisyonlarının ise yüzde 1 düşmesi öngörülüyor. Çin'de 2026'da yüzde 0,9'luk bir düşüş bekleniyor; bunda petrol emisyonlarındaki sert düşüş ve yenilenebilir elektrik üretimindeki güçlü büyüme etkili. Ülke küresel fosil emisyonlarının yüzde 32'sini üretirken, aynı zamanda yenilenebilir enerjiyi devreye alma ile yeniden ormanlandırma ve yeni ormanlar dikme alanlarında da dünya liderleri arasında yer alıyor.

Yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlar sayesinde kaçınılan küresel emisyonların yarısı Çin'de gerçekleşiyor. Hindistan ise eğilimi tersine çeviriyor; emisyonlarının yüzde 4,4 artması bekleniyor, bu da son on yıldaki ortalama yıllık yüzde 3,5'lik büyümenin üzerinde.

Dünyanın geri kalanında ise yüzde 0,7'lik bir düşüş öngörülüyor; bunun başlıca nedeni daha yüksek petrol fiyatları ve arz kısıtları. Rapor, karbonsuzlaşmanın ekonomik büyümeden vazgeçmek anlamına gelmediğinin altını çiziyor: 2025'te 59 ülke, ekonomileri büyürken COVID-19 öncesine göre daha az emisyon saldı.

Temiz teknoloji, artan enerji talebinden kaynaklanan emisyonları telafi edebilir mi? Bu yıl küresel enerji talebindeki artışın üçte ikisi rapora göre güneş, rüzgar ve elektrikli araçlarla karşılanıyor. Yazarların eşlik eden bir analizine göre, bugünden 2028 sonuna kadar yeni talebin neden olduğu emisyonların yüzde 64 ile 79'u yeni güneş ve rüzgar enerjisi ile elektrikli araçlar sayesinde telafi edilecek.

Güneş ve rüzgar, 2010'da sadece 0,28 milyar ton iken, 2025'te 4,1 milyar ton karbon emisyonunu azaltmaya yardımcı oldu. Bu rakamın bu yıl 4,6 milyar tona ulaşması bekleniyor. Elektrikli araçlar ise daha yavaş ilerliyor. 2025'te küresel araç filosunun yalnızca yaklaşık yüzde 10'u elektrikliydi; hibritler hariç tutulduğunda bu oran yüzde 6'ya düşüyor, çünkü araç stoğunun yenilenmesi zaman alıyor.

"Emisyonlardaki bir yıllık düşüş, yapısal değişim tarafından yönlendirilmedikçe bir zirve değildir," diyor rapor ekibinde yer alan CICERO Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi araştırma profesörü Glen Peters. Temiz teknolojilerin onlarca ülkede emisyonları aşağı çektiğini, ancak bunun küresel bir zirveyi kesinleştirmek için yeterli olmadığını söylüyor.

COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye, BM görüşmelerinde "35-by-35" başlıklı hedefine ağırlık verecek; ülkelerden küresel enerji talebinin elektrikle karşılanan payını, yaklaşık yüzde 20'den yüzde 35'e, 2035'e kadar kolektif olarak yükseltmelerini isteyecek. Eleştirmenler, bu hedefin anlamlı olabilmesi için temiz enerjiyle karşılanması gerektiğini savunuyor.

Fosil yakıt emisyonlarında zirve değil, geçici bir düşüşManzara, aynı raporun fosil yakıt emisyonlarının tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktığını, yüzde 1,1 arttığını ve petrol, gaz ile kömürün tamamının yükseldiğini tespit ettiği geçen yıldan farklı görünüyor. Bu yıl düşüşün arkasında petrol var.

Petrol kaynaklı emisyonların yüzde 1,9, doğal gazın yüzde 0,3 azalması beklenirken, kömür emisyonlarının yüzde 0,6 artacağı tahmin ediliyor, bu da İran çatışmasından kaynaklanan enerji şokuna kısa vadeli bir yanıt olarak görülüyor, bir dönüm noktası olarak değil. Arazi kullanımı kaynaklı emisyonlar ters yönde hareket ediyor.

Güneydoğu Asya'da turbalık yangınları ve orman bozulmasının, El Niño'nun başlamasıyla bağlantılı olarak artması nedeniyle bu emisyonların 5,1 milyar tona yükselmesi bekleniyor. Raporda, güçlü 2026 El Niño olayının gelecek yıl karasal karbon yutağı üzerinde önemli bir etki yaratmasının beklendiği de belirtiliyor.

Karbon giderimi de henüz aradaki farkı kapatmıyor. Yeniden ormanlandırma ve ağaçlandırma, kalıcı ormansızlaşmadan kaynaklanan emisyonların yaklaşık yarısını telafi ediyor, ancak rapora göre yeni karbondioksit giderme yöntemleri şu anda yıllık fosil emisyonlarının 30 dakikadan az bir kısmını dengelemiş durumda.

Buna rağmen yazarlar, temiz teknolojilerin yayılımı hızlanmaya devam ederse "küresel CO2 emisyonlarında kalıcı bir zirve ve düşüşün birkaç yıl uzağımızda olabileceğini" söylüyor.