Mardin Göllü’de Hasat Zamanı: Mezrona Üzümü Şifaya Dönüşüyor

Mardin’in Ömerli ilçesine bağlı Göllü (Golî) Mahallesi, sonbahar aylarıyla birlikte geleneksel üzüm işleme mesaisine ev sahipliği yapıyor. Yüzyıllardır sürdürülen bu kadim gelenek, bölge halkı için sadece bir kış hazırlığı değil, aynı zamanda aile ekonomisini ayakta tutan önemli bir geçim kapısı olma özelliğini taşıyor.

Eylül ayında başlayıp Kasım ayına kadar devam eden hasat döneminde, bağlardan toplanan üzümler büyük bir emekle işlenerek sofralara taşınıyor. Üretim sürecinin merkezinde, bölgeye özgü Mezrona üzümü yer alıyor. Sabahın erken saatlerinde, genellikle sabah 08.00 sularında bağlara giden mahalle sakinleri, akşam saatlerine kadar süren yoğun bir çalışmayla üzümleri topluyor.

Hasat sırasında dışarıdan işçi tutmak yerine komşuluk dayanışmasını ön plana çıkaran köylüler, imece usulüyle ürünlerini topluyor. Toplanan üzümler makinelerle sıkılarak şıra haline getiriliyor ve ardından geleneksel yöntemlerle, odun ateşinde kaynatılmak üzere dev kazanlara alınıyor.

Pekmez yapımı, sabır ve ustalık gerektiren meşakkatli bir süreçten oluşuyor. Mazıdağı’ndan getirilen özel kil toprağıyla arındırılan üzüm şırası, yaklaşık iki saatlik ilk kaynatma aşamasının ardından dinlendiriliyor. Daha sonra demir leğenlere aktarılan karışım, ateşin şiddetine göre 4 ila 6 saat arasında kaynatılarak kıvam alıyor.

Elde edilen pekmez, kan yapıcı özelliği ve kış aylarında vücudu sıcak tutan yapısıyla bölge halkının vazgeçilmez gıdası olarak öne çıkıyor. Üzüm şırasından üretilen diğer lezzetler olan pestil ve cevizli sucuk ise ayrı bir hazırlık süreci gerektiriyor.

İplere dizilen cevizler, un ve üzüm şırasının karışımıyla elde edilen özel kıvamlı karışıma defalarca batırılarak kurumaya bırakılıyor. Damlarda 2-3 gün boyunca güneşte bekletilen bu ürünler, hem besleyici değerleri hem de lezzetleriyle dikkat çekiyor.

Mahalle sakinleri, bu ürünlerin özellikle yumurta veya yoğurtla tüketilmesinin bölge kültüründe yaygın olduğunu ifade ediyor. Bölgede 200 yıllık bir geçmişe sahip olduğu belirtilen bu üretim geleneği, nesilden nesile aktarılarak yaşatılıyor.

Mahalledeki hanelerin yaklaşık yarısının geçimini bu uğraştan sağladığı ifade edilirken, üreticiler Mezrona üzümünün serinletici ve yakıcı olmayan özelliğinin pekmezin kalitesini doğrudan etkilediğini vurguluyor. Modern yöntemlere rağmen odun ateşinden ve geleneksel tekniklerden vazgeçmeyen Göllü sakinleri, hem kendi ihtiyaçlarını karşılıyor hem de ürettikleri ürünleri satarak aile bütçelerine katkı sağlıyor.

Sonuç olarak, Göllü Mahallesi'nde yürütülen bu faaliyet, bölgenin tarımsal kimliğini ve kültürel dokusunu yansıtan bir model oluşturuyor. Hasat döneminin sona ermesiyle birlikte kışlık stoklarını tamamlayan üreticiler, dedelerinden miras kalan bu yöntemi sürdürerek hem yerel ekonomiyi destekliyor hem de asırlık bir lezzet kültürünün kaybolmasını engelliyor.