Gözler Çin'deki üçlü zirvede: Yeni dünya Yalta kalıbına sığmıyor
- Xi, Putin ve Trump'ı 1945 Yalta'sına benzetilen kritik zirvede buluşturacak görüşmeye saatler kaldı
- İkinci Dünya Savaşı sonrasına nazaran çok farklı bir atmosferde toplanacak üç lider, nükleer dengeden mevcut savaşlara kadar ayrışan önceliklerle masaya oturuyor
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu (APEC) Liderler Toplantısı bugün başlıyor. Perşembe günü de devam edecek görüşmelere Çin'in Shenzhen kenti ev sahipliği yapıyor. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rus mevkidaşı Vladimir Putin arasında 19 Kasım'da yapılacak üçlü zirve ise tüm dünyanın dikkatini APEC'e çeviren başlıca neden olarak öne çıkıyor.
APEC, Çin, ABD ve Rusya'nın da aralarında bulunduğu 19 ülke ve iki idari bölgeden (Hong Kong ve Tayvan) oluşan 21 ekonomik topluluğu bir araya getiriyor. Ancak bu yılki organizasyonda gözler Xi-Putin-Trump arasındaki üçlü zirveye çevrilmiş durumda.
TRUMP'IN'ÜÇLÜ STRATEJİK DENGE' DAYATMASI Görüşmenin ana gündem maddesinin nükleer silah kontrolü ve stratejik denge olması bekleniyor. Ayrıca Batı Asya'daki durum, İran ve Ukrayna savaşları, küresel pazarları doğrudan etkileyen çip ihracat kısıtlamaları ile yapay zekâ alanındaki rekabet gibi konular da masaya gelecek.
Şubat 2026'da Rusya ile ABD arasındaki son büyük stratejik anlaşma Yeni START'ın süresinin dolmasıyla dünya Soğuk Savaş'tan beri ilk kez büyük güçler arasında nükleer silahları bağlayıcı biçimde sınırlayan bir mekanizmadan yoksun kaldı. Washington, Moskova'nın 2025 yılı boyunca Yeni START'ı uzatma taleplerini geri çevirdi ve yeni dünya düzenini gerekçe göstererek anlaşmaya Pekin'in de dahil edilmesi gerektiğini savundu.
PEKİN: AYNI LİGDE DEĞİLİZTrump'ın APEC'te peşinde olduğu anlaşma, Çin'in de nükleer silahları sınırlama mekanizmasına dahil edilmesini öngörüyor. Ancak Pekin “üçlü denge” taleplerine şimdiye kadar yeşil ışık yakmadı. Çin, nükleer silah konusunda ABD ve Rusya ile aynı ligde olmadığını vurguluyor ve bunun için haklı nedenleri var.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI)'nün 2026 verilerine göre üç ülkenin nükleer başlık sayıları şöyle:- Rusya: 5 bin 420 toplam / 1796 konuşlu- ABD: 5 bin 42 toplam / 1770 konuşlu- Çin: 620 toplam / 34 konuşluPekin Yeni START'ın sona erdiği süreçte Washington'un “üçlü denge” dayatmalarına karşı şu yanıtları vermişti:- Çin’i stratejik silahları sınırlandırma görüşmelerine katılmaya zorlamak adaletsiz ve mantıksız. Çin’in nükleer cephaneliği, ABD ve Rusya’nınkilerle niceliksel olarak karşılaştırılamayacak düzeyde sınırlı.- Gerçek bir müzakere sürecinden önce ABD kendi nükleer stoklarını kayda değer ölçüde azaltmalı.- ABD'nin Çin'e yönelik “hızlı nükleer büyüme” suçlamaları küresel stratejik istikrarı baltalayan alışıldık bir taktiktir.
ZİRVEDE ORTAK PROGRAM YOKMasanın ana gündemi nükleer meselenin kilidini açmak hiç de kolay görünmezken, üçlü görüşmenin İkinci Dünya Savaşı'nın galip devletlerinin liderleri Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill ve Josef Stalin'i 1945'te bir araya getiren Yalta Zirvesi'ne dönüşüp dönüşmeyeceği de tartışılıyor.
Shenzhen Zirvesi'nde küresel kararlar alınacağı yönünde endişeler dile getirilirken Xi-Putin-Trump buluşması sadece şeklen Yalta'ya benziyor. Tarihi ve siyasi dinamikler 1945 dünyasına göre çok daha farklı biçimde işliyor.1945'te müttefiklerin ortak bir düşmanı, geniş topraklarda konuşlanmış orduları ve savaş sonrası düzene ilişkin belirli hedefleri vardı.
Bugün ise böyle bir ortak programdan söz edilemiyor. En başta Rusya ve Çin, ABD üstünlüğünün yerini birden fazla güç merkezinin aldığı çok kutuplu bir dünya düzenini savunuyor. FARKLI ÖNCELİKLER VE KÜRESEL GÜNEYYalta'dakinin aksine masadaki üç lider farklı önceliklerle Shenzhen'e geliyor.
Trump nükleer anlaşmaya ve İran Savaşı'na yoğunlaşacak. Tahran'ın geçen hafta Trump'ın Putin'den arabuluculuk istediğini açıklaması ve Çin'in İran'ın en büyük ticaret ortağı olması, Washington'u çatışmaların seyrini değiştirecek ortak bir zemin aramaya itiyor.
Moskova açısından ise ana mesele Ukrayna. Beyaz Saray daha önce konunun masaya gelmeyeceğini duyursa da Trump'ın dün yaptığı aksi yöndeki açıklamanın ardından Putin savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi ve Avrupa'da yeni bir güvenlik düzeni kurulması başlıklarını gündeme getirecek.
Çin, ABD ve Rusya ile dünyayı paylaşan bir "süper güç kulübü" görüntüsü vermekten özellikle kaçınıyor. Çok kutuplu dünya vurgusunu bozacak bir Yalta kurgusunu reddeden Pekin'in masaya daha çok küresel ticarete ve kalkınmaya dayalı öneriler getirmesi bekleniyor.
Kremlin'in de “diğer ülkelerin kaderine biz karar vermeyeceğiz." diyerek Shenzhen-Yalta karşılaştırmalarını reddettiğini belirtmek gerek.1945 Yalta'sında galipler dünyayı kendi aralarında nüfuz alanlarına bölmüştü. Bugün ise Hindistan, Brezilya ile Afrika ve Batı Asya’daki etkili güçler, yani Küresel Güney hesaba katılmadan atılacak hiçbir adımın kalıcı bir uluslararası uzlaşma üretmesi mümkün görünmüyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Siyaset
Yayın: 17 Kasım 2026 13:02 · Kaynak: aydinlik.com.tr