HABAŞ raporu: Kazalar arttı, denetimler ne sağladı?

İzmir Aliağa'da patlama meydana gelen fabrika HABAŞ kaza artışlarına karşı önlem aldığını, Bakanlık denetim yaptığını söylüyor. Peki patlama nasıl yaşandı?

Google'da DW'yi tercih edin HABAŞ'ta meydana gelen patlamada 17 kişi hayatını kaybetti Fotoğraf: Kadir Özen/DHA Reklam İzmir Aliağa'daki HABAŞ demir çelik fabrikasında meydana gelen patlama ve ardından çıkan yangında 17 işçi öldü. Şirketin kendi raporu, kayıp günlük kazaların 2025'te yüzde 56 arttığını, taşeronlarda iki katını aştığını gösteriyor.

Ancak HABAŞ, tesisin düzenli denetimlerden geçtiğini iddia ediyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da önceki denetimlerde ciddi sorun bulunmadığını söylüyor.

Peki kaza artışına karşı ne yapıldı, 17 işçi nasıl öldü?

9 Kasım'daki patlamayla ilgili Menemen Cumhuriyet Başsavcılığının görevlendirdiği dört savcı olay yerini inceledi. Savcılar idari binada ifade almaya başlarken bilirkişiler patlama alanını inceledi. İlk tespitlerin ardından altı şüpheli gözaltına alındı.

Yetkililerden farklı açıklamalar geldi. HABAŞ, yazılı açıklamasında olayı "elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışmaları sırasında" meydana gelen "kaza" olarak nitelendirdi.

İzmir Valiliğinin ilk açıklamasında, sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi üzerinde duruldu. Vali Süleyman Elban ise kazan değişimi sırasında tavan vincinin düşmesiyle malzemelerin ark ocağına düştüğünü söyledi. O sırada üretim olmadığını belirtti.

Işıkhan da ilk incelemelere göre bakım sırasında düşen malzemenin doğal gaz ve oksijen borularını kopardığını açıkladı.

Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Sendikası (DGD-SEN) Örgütlenme Uzmanı Tuğçe Kızıldemir, DW Türkçe'ye patlamadan iki saat sonra fabrikanın önüne gittiklerini ve ailelerle görüştüklerini anlatıyor. "İşçi aileleri çok üzgün ve öfkeli.

Daha 5 gün önce orada bir iş cinayeti olmuş. Herhangi bir denetim görmemiş orası" diyor. Vince bağlı parçanın kopup doğal gaz borusuna çarpması yönündeki bilgiyi aktaran Kızıldemir, "Çeliği bile eritecek bir sıcaklık açığa çıkıyor" diyor.

DW Türkçe'ye konuşan Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) İzmir Şube Başkanı Firdevs Avşar ise olayın nedenine ilişkin birçok iddianın dolaştığını söylüyor. Avşar, 9 Kasım saat 11.30 sıralarında vincin ana bağlantılarından kopup gaz borularına çarparak patlamaya neden olduğunun konuşulduğunu aktarıyor.

Bilirkişilerin olay yerine gittiğini belirten Avşar, içerideki her şeyin yanması nedeniyle keşif yapılamadığı yönünde tutanak tutulduğunu söylüyor.

HABAŞ'ı " iş cinayetleriyle ünlü bir yer " olarak nitelendiren Avşar, "Genelde de ailelerle tazminat ödeyip dosyaları kapatma yolu izlendiği için geçmişte birçok vaka adliyeye yansımamış" diyor.

HABAŞ'ın Aliağa demir-çelik işletmesi ve ilgili birimleri kapsayan 2025 Sürdürülebilirlik Raporu'nun "Çeliğin Ötesinde İnsan" bölümünde şirket çalışanlarının kayıp günlü kazaları 2024'ten 2025'e 109'dan 146'ya çıkıyor. Artış yaklaşık yüzde 34. Taşeron çalışanlarında sayı 38'den 83'e çıkarak yaklaşık yüzde 118 artıyor.

Toplam sayı 147'den 229'a çıkıyor. Bunlar, yaralanan çalışanın olayın ardından ilk iş gününde işbaşı yapamadığı kazalar.

Şirketin raporuna göre firma çalışanları için bildirilen çalışma süresi 2025'te yüzde 3 düşerken kazalar artıyor. Ancak önceki yıllarda taşeronların bu süreye dahil olup olmadığı raporda açıklanmıyor.

2025'te bir milyon çalışma saati başına kayıp günlü kaza sayısı şirket çalışanlarında 22, taşeronlarda 39,34. Taşeronlarda sıklık yaklaşık 1,8 kat yüksek.

Şirket, raporda rutin ve rutin olmayan işlerde risk değerlendirmesi yaptığını, basınç riskine karşı 2025'te çelikhanenin kumanda odalarını taşıdığını açıkladı.

Bir yükleme vincinin fren ve aktarma sisteminin yenilendiği, tozdan kaynaklanan fren arızalarının giderildiği de anlatıldı. Bu çalışmaların son patlamanın yaşandığı alan ve ekipmanla ilişkisi henüz bilinmiyor.

Rapora göre HABAŞ'ta iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri 2024'te 65 bin 700 saatken 2025'te 8697 saate geriledi. Bu alanda yaklaşık yüzde 87 düşüş kaydedildi.

Şirket, aynı yıl 4363 kişi-eğitim gerçekleştirildiğini, temel güvenlik eğitimi alan taşeron çalışanlarının sayısının 269'dan 615'e yükseldiğini belirtti.

Raporda, eğitim saatlerindeki düşüşün nedeni açıklanmadı.

Işıkhan, fabrikada 37 iş sağlığı ve güvenliği uzmanı, iki işyeri hekimi ve bir sağlık personeli bulunduğunu açıkladı. Önceki denetimlerde ciddi sıkıntı tespit edilmediğini söyledi.

Müfettiş görevlendirildiğini, incelemeler sonunda ihmal ve kusuru bulunanlarla ilgili işlem yapılacağını belirtti.

HABAŞ da ISO 45001:2018 belgeli güvenlik sisteminin yıllık iç ve dış denetimlerle, kamu kontrolleriyle izlendiğini iddia ediyor. Ancak raporda denetim tarihleri, tespit edilen eksiklikler ve bunların nasıl giderildiği paylaşılmıyor.

Şirket, kaza ve eğitim verilerini içeren sürdürülebilirlik raporu için ayrıca bağımsız dış denetim yaptırmadığını belirtiyor.

HABAŞ'ta 21 Ekim 2026'da Hakan Doğan yüksekten düşerek 5 Kasım'da 20 yaşındaki Eyüp Eğinli iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu öldü.

Geçmişteki bir işçi ölümünde ise Yargıtay eksik inceleme tespit etti. Taşeron işçi, vinçle taşınan demirleri bağlarken yükü tutan tel koptu. Dengesi bozulan vincin bom demirinin başına çarpmasıyla işçi öldü. Yargıtay, beş sanığın beraatini 20 Nisan 2021'de bozdu.

Kararda, iki binden fazla işçinin çalıştığı fabrikada sanıkların görev tanımları ve sorumluluk zincirini açıklayan belgelerin dosyada bulunmadığı, anlatımların çelişkiler içerdiği belirtildi.

Yargıtay, bilirkişilerin gerekli deneyim ve donanıma sahip olmadığını, kusur yüklenmeyen sanıklar için yeterli gerekçe gösterilmediğini vurguladı. Uzman bir heyetin iş güvenliği mevzuatı çerçevesinde inceleme yapmasını istedi.

HABAŞ'ın sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığında çalışan bir taşeron işçi de iş kazasında yaralandı. Yargıtay'ın 26 Şubat 2024 tarihli kararında aktarılan kesinleşmiş iş mahkemesi kararlarına göre kazada HABAŞ yüzde 40, işçinin çalıştığı Mesan Transport yüzde 10 kusurlu bulundu.

Ödenen tazminatın şirketler arasında paylaşılması ve bu nedenle bozdurulan teminat mektupları ayrı bir davaya konu oldu.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisinin 10 Kasım tarihli açıklamasına göre HABAŞ'ta geçmişte de yaklaşık 20 işçi hayatını kaybetti. Çalışma sürelerinin 12 saate ulaştığını belirten Meclis, son patlamanın ardından da üretimin sürdüğünü bildiriyor.

İSİG, işverenin yargılanmasını ve başta Çalışma Bakanı olmak üzere ilgili bakanların istifasını istiyor.

Meclisin basın, çalışanlar, aileler ve meslek örgütlerinden derlediği verilere göre Türkiye genelinde ekimde en az 193, yılın ilk on ayında en az 1930 çalışan öldü. Kasım ayındaki HABAŞ ölümleri bu sayıya dahil değil.