Habermetrik
← Ana Sayfa
Adıyaman/Gerger 16 Kasım 2026 03:25
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Mavisel Yener: “Çocuk edebiyatında duyusal anlatımı, okurun hayal gücüne açılan kapılar olarak görüyorum”

Mavisel Yener: “Çocuk edebiyatında duyusal anlatımı, okurun hayal gücüne açılan kapılar olarak görüyorum”
⏱️ 9 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Röportaj: Hatice Yıldırım Elisa’yı kurgularken çıkış noktam şu soruydu: Bir çocuk, dünyaca tanınmış bir eğitim düşünürüne ne öğretebilir?

Elisa’yı kurgularken çıkış noktam şu soruydu: Bir çocuk, dünyaca tanınmış bir eğitim düşünürüne ne öğretebilir? Mavisel Yener, Dünyaya Açılan İlk Sayfa

Çocuk edebiyatına kazandırılmış 160’ın üzerinde eser, radyo oyunları, kitap eklerinde yayımlanan eleştiri yazıları, gazete ve dergilerdeki köşeleri, uluslararası temsiliyetler, yurt içi ve yurt dışından sayısız ödül ve adaylık… Ve tüm bu birikimin arkasındaki usta kalem: Mavisel Yener.

Kitapları her elime geçtiğinde durup incelediğim, hem çizimlerine hem de diline hayranlıkla baktığım ve beni her seferinde gülümseten Mavisel Yener’in yeni kitabı, Kronik Çocuk etiketiyle kasım ayında raflarda yerini aldı.

Yayın hayatında 3. yılını tamamlayan Kronik Çocuk’un 100. kitabı olması ve çizimlerinin alanında yetkin bir isim olan Huban Korman tarafından hazırlanması eseri ayrıca anlamlı kılıyor.

Yeni kitabınız Dünyaya Açılan İlk Sayfa’da, gerçek bir karakter olan Jan Amos Comenius’un yazdığı dünyanın ilk resimli çocuk kitabı Orbis Pictus’un hikâyesini kurmacayla buluşturuyorsunuz. Tarihî gerçekler ile kurgu arasındaki dengeyi kurarken hikâyenin seyrini değiştiren detaylarla karşılaştınız mı?

Evet, hem de hikâyenin yönünü değiştiren çok önemli ayrıntılarla karşılaştım. Araştırmalarım sırasında beni en çok etkileyen şey, Comenius’un çocukların öğrenme biçimini değiştirmeyi amaçlamasıydı. Onun için resimler birer süs değil, bilgiyi keşfetmenin anahtarıydı.

Bu düşünce, romanın da temelini oluşturdu. Bir başka ilginç ayrıntı, Orbis Pictus’un 1658 yılında Nürnberg’de basılmış olmasıydı. Oysa Comenius o yıllarda Amsterdam’da yaşıyordu. Bu tarihsel gerçek, bana kurmacanın kapısını araladı.

Bir kitabın ortaya çıkışını yalnızca yazarı üzerinden değil, matbaada çalışan ustaların, çırakların, hatta o kitabı bekleyen bir çocuğun gözünden de anlatabileceğimi düşündüm. Böylece Elisa karakteri doğdu. Yürüyemediği için dünyayı penceresinden tanımaya çalışan, ancak merakına sınır koymayan bir çocuk… Elisa, romanın duygusal merkezine yerleşti.

Onun sayesinde hikâye, bir kitabın basılma serüveninden çıkarak bir çocuğun dünyayı keşfetme yolculuğuna dönüştü. Tarihsel gerçeklere bağlı kalırken kurmacanın olanaklarından yararlandım. Comenius gerçek, Elisa ve matbaadaki maceralar kurmaca.

Ama hepsini buluşturan düşünce tarihsel bir gerçeğe dayanıyor: Çocuklar yalnızca okuyarak değil; bakarak, duyarak, dokunarak ve sorular sorarak öğrenir. Belki de yazarken en çok bu düşüncenin peşinden gittim. Çünkü bazen küçücük bir tarihsel ayrıntı, bir romanın en büyük sorusuna dönüşebiliyor: Bir kitap, hiç görmediği dünyayı bir çocuğun önüne serebilir mi?

Romanda Comenius’un fark ettiği üzere; sözcüğün yetersiz kaldığı yerde görselin salt süsleme değil, anlam inşa eden bir pedagojik araca dönüşmesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bence bir sözcüğü okuyabilmekle onun anlamını kavramak arasında büyük fark var. Comenius’un yüzyıllar önce fark ettiği bu ayrım, bugün de eğitim açısından son derece önemli. Romanda çocuklar “aslan” sözcüğünü okuyabiliyor ama aslanın nasıl bir hayvan olduğunu bilmiyorlar.

İşte tam bu noktada görsel, sözcüğün süsü olmaktan çıkıp anlamın kurucu unsurlarından birine dönüşüyor. Ben görseli, çocuğa hazır bilgi sunan bir araçtan çok, onu düşünmeye ve soru sormaya davet eden bir alan olarak görüyorum.

Çocuk bir resme baktığında yalnızca gördüğünü tanımaz; ayrıntıları fark eder, karşılaştırır, hayal kurar, bildikleriyle yeni öğrendikleri arasında bağ oluşturur. Böylece öğrenme, ezberlemekten uzaklaşıp bir keşif sürecine dönüşür.

Comenius’un Elisa ile geliştirdiği “Bak, Duy, Kokla, Sor, Dokun” yaklaşımı, bir çocuk edebiyatı metninin duyusal gücünü nasıl şekillendirir?

Çocuk edebiyatında duyusal anlatımı, okurun hayal gücüne açılan kapılar olarak görüyorum. Bir kitabın sayfalarından gerçekten ses çıkmaz, çiçek kokusu yükselmez, yağmur damlamaz. Ama sözcükler bütün bunları çocuğun zihninde canlandırabilir.

Çocuk, hiç gitmediği bir bahçenin kokusunu düşleyebilir, görmediği bir kuşun sesini merak edebilir. İşte edebiyatın büyüsü burada: Çocuğa yalnızca bir dünya sunmaz, kendi dünyasını kurması için de alan açar. Romanda Comenius ile Elisa’nın adım adım geliştirdiği “Bak, Duy, Kokla, Sor, Dokun” yaklaşımını bu nedenle yalnızca bir öğrenme yöntemi olarak değil, aynı zamanda bir anlatı anlayışı olarak ele aldım.

Örneğin Elisa bir bahçe resmine baktığında yaprakları görüyor ama onların kokusunu da merak ediyor. Comenius’un getirdiği nane kesesiyle resim, Elisa için başka bir boyut kazanıyor. Böylece okur da bir görüntünün çağrıştırdığı kokuları, sesleri ve duyguları hayal etmeye başlıyor.

Burada benim için en önemli sözcüklerden biri “Sor”. Çünkü sormak beş duyumuzdan biri değil, duyularımızla edindiğimiz bilgiyi düşünceye dönüştüren merakın ifadesi. Çocuk edebiyatının gücü de biraz burada yatıyor. İyi bir metin yalnızca bir şeyleri göstermemeli, çocuğun zihninde yeni sorular uyandırmalı.

Romanın sonunda “Dokun” sözcüğünü Elisa’nın eklemesi de bilinçli bir tercih. Çünkü öğrenme tek yönlü bir aktarım değil; çocuğun da katkıda bulunduğu, değiştirdiği, zenginleştirdiği bir süreç.

Elisa’nın edilgen bir öğrenen olmak yerine Comenius’a numaralandırma fikrini verecek kadar etkin bir yol arkadaşına dönüşmesi aklınıza nereden geldi?

Elisa’yı kurgularken çıkış noktam şu soruydu: Bir çocuk, dünyaca tanınmış bir eğitim düşünürüne ne öğretebilir? Çünkü çocukların yalnızca öğrenen değil, yetişkinlere yeni düşünme yolları gösteren bireyler olduğuna inanıyorum.

Bazen bizim alışkanlıkla baktığımız bir şeyde onlar hiç fark etmediğimiz ayrıntıları görebiliyor. Elisa’nın dünyası fiziksel olarak sınırlı ama merakı sınırsız. Penceresinden dışarı bakarken sesleri ayırt ediyor, resimlerdeki en küçük ayrıntıları inceliyor, yetişkinlerin üzerinde durmadığı soruları soruyor.

Comenius da onun bu dikkatli bakışından etkileniyor. Numaralandırma fikrini doğrudan Elisa söylemese de Comenius, resimlerle sözcükler arasında bağ kuracak bu yöntemi geliştirirken onun resimlere nasıl baktığını düşünüyor.

Romanda bunu özellikle vurguladım. Çünkü bazen bir çocuk, çözümü söylemeden de yetişkine çözümün yolunu gösterebilir. Elisa’nın edilgen, kendisine sunulan bilgilerle yetinen bir karakter olmasını istemedim. Onun düşünceleriyle, itirazlarıyla, merakıyla kitabın oluşumuna katkıda bulunması benim için önemliydi.

Böylece Comenius ile Elisa arasındaki ilişki, öğretmen ve öğrenci ilişkisinin ötesine geçerek karşılıklı bir öğrenme yolculuğuna dönüştü. Çocuk edebiyatında da benim önemsediğim yaklaşım bu. Çocuğu sürekli öğüt dinleyen, yönlendirilen ya da yetişkinlerin doğrularını onaylayan bir karakter olarak görmek istemiyorum.

Çocukların düşüncelerinin olayların akışını değiştirebildiği, yetişkinleri şaşırtabildiği, hatta onlara bir şeyler öğretebildiği hikâyeleri seviyorum. Elisa’nın Comenius’a asıl katkısı belki de numaralandırmadan daha büyük: Ona, hazırladığı kitaba yalnızca bir eğitimcinin gözünden değil, bir çocuğun gözünden bakmayı öğretiyor. Bence iyi bir çocuk kitabının başlangıç noktası tam da burası.

Eserin ortaya çıkışında kâğıtçıdan dizgiciye, oymacıdan ciltçiye uzanan pek çok meslek grubunun büyük bir emeği var. Bir kitabın böyle kolektif bir üretim sürecinden geçerek oluştuğunu ve arka plandaki bu emeği çocuk okura hissettirmek neden önemli?

Bir çocuk kitabı eline aldığında genellikle yazarın ve çizerin adını görür. Oysa bir kitabın ortaya çıkışında pek çok insanın bilgisi, sabrı ve alın teri vardır. Dünyaya Açılan İlk Sayfa’da özellikle bu görünmeyen emeği görünür kılmak istedim.

Kâğıtçıdan dizgiciye, oymacıdan ciltçiye uzanan üretim süreci aracılığıyla çocuklara her işin, her mesleğin ve her katkının değerli olduğunu hissettirmeyi amaçladım. Çünkü emeğe saygı, yalnızca ortaya çıkan ürünü beğenmek değil, o ürünü var eden insanların çabasını fark etmek ve değerini bilmektir.

Çocukların bir kitabın ardındaki elleri, sabrı ve özveriyi görmeleri, yaşamın her alanında başkalarının emeğine saygı duymalarını sağlayacak önemli bir farkındalıktır.

Dizgici Varga’nın yenilik karşısında hissettiği değerini kaybetme korkusu üzerinden, dünün matbaasından bugünün yapay zekâsına uzanan bu kaygıyı nasıl değerlendirirsiniz? Örneğin fotoğraf makinesi ilk icat edildiğinde de ressamların aç kalacağı düşüncesi yaygınlaşmıştı ama korkulan olmadı.

Tarih boyunca büyük yenilikler, beraberinde benzer kaygılar getirmiş. Fotoğraf makinesi icat edildiğinde ressamların işsiz kalacağı düşünülmüş, ancak resim sanatı yok olmak yerine yeni anlatım biçimleri geliştirmişti. Bugün yapay zekâ karşısında da benzer endişeler yaşanıyor.

Varga’nın korkusu yalnızca işini kaybetmek değil, yıllarca emek vererek kazandığı ustalığın değersizleşmesidir. Onun üzerinden, yenilik karşısında insanın yaşadığı bu evrensel kaygıyı anlatmak istedim. Elbette her teknolojik dönüşüm bazı meslekleri ve çalışma biçimlerini değiştirebilir.

Bu nedenle kaygıları küçümsemek yerine anlamak gerektiğini düşünüyorum. Ancak korkunun bizi yeniliklere düşman etmesine de izin vermemeliyiz. Önemli olan teknolojiyle yarışmak değil, onun sunduğu olanakları insanın yaratıcılığı, birikimi ve emeğiyle buluşturabilmek.

Çünkü teknoloji değişse de insanın merakı, hayal gücü ve yaratma isteği varlığını sürdürüyor.

Herr Van der Meer’in, “Resimler çoğalırsa çocuklar daha çok soru sorar,” tepkisiyle somutlaşan korkusu, romandaki düşünsel çatışmayı nasıl besledi?

Herr Van der Meer’in asıl korkusu sorgulayan çocuklar. O, öğrenmeyi itaat ve tekrar üzerine kurarken Comenius merakı ve soru sormayı öne çıkarıyor. Romanın düşünsel çatışması da bu iki anlayıştan doğuyor: Söyleneni kabul eden çocuk mu, kendi sorularının peşine düşen çocuk mu?

Bence eğitim de çocuk edebiyatı da hazır yanıtlar sunmaktan çok, çocukların düşünme cesaretini beslemeli. Çünkü her yeni soru, dünyayı başka türlü görmenin başlangıcıdır.

Kitabın Elisa için dış dünyaya açılan bir pencereye dönüşmesinden hareketle, günümüz çocuk edebiyatının dünyayı gösterme ve merak uyandırma işlevini nasıl görüyorsunuz?

Çocuk edebiyatının en önemli işlevlerinden biri, çocuğa bildiği dünyanın ötesinde başka dünyalar olduğunu hissettirmektir. Elisa için kitap, odasının duvarlarını aşmasını sağlayan bir pencereye dönüşüyor. Bence iyi bir çocuk kitabı da okuruna böyle pencereler açmalı.

Ancak dünyayı göstermekle yetinmemeli; çocuğun merakını uyandırmalı, onu keşfetmeye ve soru sormaya yöneltmeli. Ben bunlara “merak kapıları” diyorum. Her yeni bilgi başka bir soruya, her soru yeni bir keşfe açılabilir. Çocuk edebiyatının gücü, bütün kapıları okurun yerine açmasında değil, çocuğa kendi merakının anahtarını vermesinde yatıyor.

Çünkü merak eden çocuk, yalnızca kitapta anlatılan dünyayı değil, kendi dünyasını da keşfetmeye başlar.

Son olarak kendi edebiyat yolculuğunuza baktığınızda; dünün çocuk okurlarıyla bu hızlı ve dijital çağın çocuk okurları arasında nasıl bir fark gözlemliyorsunuz? Bu değişim sizin yazma pratiğinizi ve hikâye anlatma biçiminizi nasıl dönüştürdü?

Yıllar içinde değişen şeyin çocukların dünyayla kurdukları ilişkinin hızı olduğunu gözlemliyorum. Dün çocuklar bilgiye ulaşmak için daha çok çaba gösterirken bugün sayısız görüntüye ve bilgiye bir dokunuşla erişebiliyorlar.

Ancak bilgiye hızla ulaşmak, onu anlamak ve sorgulamakla aynı şey değil. Bu değişim, yazarken anlatının ritmine daha çok odaklanmamı sağladı. Çocuk okuru yalnızca sürükleyici olaylarla değil, düşündüren sorularla da metnin içinde tutmaya çalışıyorum.

Edebiyatın asıl gücü, hızla tüketilen görüntülerin aksine, çocuğa durup düşünme, hayal kurma ve kendi sorularını oluşturma alanı açmasında. Yazma yolculuğumda değişmeyen şey, çocukların merakına duyduğum güven.

Kategoriler Söyleşi Fransa’da 2026’nın büyük edebiyat ödülleri sahiplerini buldu Hacer Kılcıoğlu: “Şehrimi kız kardeşimi sever gibi seviyorum!” Cem Dinlenmiş: Siyasetçilerle aramızın iyi olmaması gerekir M. Salih Kurt: “Yazdıklarım kuram ve kural kovalayan birilerinin huzurunu ufaktan kaçırsın isterim.” Yazarın Odası: Ezgi Tanergeç | Meltem Dağcı Eda Akel: “Gönlümde yatan aslan hep öyküdür.” Sevin Okyay: İnce, Karizmatik ve İlk Yorum yapın Yanıtı iptal et Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: edebiyathaber.net
Haber metni ve görseller edebiyathaber.net sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Kültür-Sanat · Bölge: Adıyaman/Gerger
Yayın: 16 Kasım 2026 03:25 · Kaynak: edebiyathaber.net
Kaynağı Oku ↗