ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE ORDU’DA FINDIK TİCARETİ VE SANAYİİ

Umumiyetle yüksek bir rekolte fiyatların düşmesine, aksi ise yükselmesine sebep olur. Fiat dalgalanması ve spekülasyon bakımından fındık; piyasası e... Umumiyetle yüksek bir rekolte fiyatların düşmesine, aksi ise yükselmesine sebep olur.

Fiat dalgalanması ve spekülasyon bakımından fındık ; piyasası en oynak bir maldır denilebilir.” Artık günümüzde Türkiye’de fındık işleme sanayinde dış pazar taleplerini her yönüyle karşılayabilecek modern işletmeler bulunmaktadır. Bu işletmelerde ileri teknolojiler kullanılmakta, üretim her aşamada fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik testler ile kontrol edilmektedir.

Ayrıca, bu ürünler el değmeden ambalajlanmaktadır. Özellikle son yıllarda daha da artan araştırma ve geliştirme çalışmalarıyla mevcut ürün çeşitleri gün geçtikçe çoğalmakta ve gelişen ambalaj sanayi ürünleri ile paketlenmek suretiyle de raf ömürleri uzatılmaktadır.

HÜSNÜ AKYOL DÖNEMİN FINDIK TİCARETİNİ VE ŞARTLARI ANLATIYOR 1948 yılında Ordu ’da sadece 16.100 ton fındık üretilebilmiş, rekoltenin düşük olması bölgenin en önemli ekonomik kaynağını derinden sarsmıştır. Ordu’nun ekonomik hayatı, büyük ölçüde fındık tarımına bağlı olduğu için bu düşük verim, şehrin ve yöre halkının geçim kaynaklarını tehdit etmiş, üretici borçlarını ödeyemez hale gelmişti.

O dönemde Gürses Gazetesi’nin manşetlerinde yer alan haberler, durumu net biçimde ortaya koyuyordu: “Bugünkü şartlar altında zirai borçlar 5 yıllık bir tecille taksitlendirilmedikçe, müstahsilin kalkınmasına imkân olmadığı gibi, ilimizin iktisadi durumu da felce uğrayacak, kredi ve satış kooperatiflerinin bünyeleri kökünden sarsılacaktır.” Bu kritik dönemde, Fındık Tarım Kooperatifleri Birliği (Fiskobirlik) ve bölgedeki kooperatifler, fındık üreticisinin ekonomik geleceği açısından adeta bir kurtarıcı konumundaydı. 1938 yılında Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize’de kurulmuş olan bu kooperatifler, o zamana kadar üreticiyi piyasa koşullarının acımasızlığına terk eden ticaret sistemine karşı bir denge unsuru olarak görev yapıyordu.

Fiskobirlik’in ilk genel müdürü Hüsnü Akyol, 1949 yılında İktisadi Yürüyüş dergisinin özel Ordu ekinde kaleme aldığı makalesinde bu dönemin zorluklarını ve kooperatiflerin yaşadığı dönüşümü detaylıca anlatmıştır. Hüsnü Akyol’un ifadesiyle, fındık Türkiye’nin dış ticaretinde önemli bir ürün haline gelmiş ve bölgedeki üreticinin kalkınması amacıyla kurulmuş olan Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği, kuruluşunun ilk yılında 30 bine yakın ortakla ve yaklaşık 800.000 kilo fındıkla piyasaya giriş yapmıştı.

Özellikle Almanya ve Kuzey Avrupa ülkelerinde fındığın tanınması sağlanmış, üretici ile tüketici arasındaki aracılar ortadan kaldırılarak ortakların ürününü en iyi fiyata satması hedeflenmişti. Ancak 1939’da patlak veren İkinci Dünya Savaşı, dünya ticaretini derinden etkiledi ve Fiskobirlik’in planlarını altüst etti.

Savaş nedeniyle daralan iç ve dış piyasalarda fındığın tüketimi ve ihracatı büyük ölçüde kısıtlandı. Bu zorluk, hükümeti devreye soktu. Fiskobirlik, savaş boyunca üreticinin ürününü stoklamak ve işlemeye devam etmek için mali olarak desteklendi, üretici sayısı artırıldı ve kooperatiflerin dışında kalan müstahsillere de müdahale ile destek olunmaya başlandı.

Bu müdahale, savaş koşullarında zorunlu hale gelmiş, kooperatifler piyasa dışı bir konuma itilmişti.