Edebiyat eleştirileri – 1
Neticede öteki sanat dalları gibi edebiyat da evrenseldir. Ben, Türk yazarların bir kenara bırakılıp yabancılara öncelik verilmesine karşıyım. Bilhassa “Yabancı klasik” etiketiyle sunulan ve sıkı bir takipçi kitlesine sahip bazı eserlere değineceğim.
1980-2000 yılları arasında televizyonlarda gündüz kuşağında yayınlanan “Arkası Yarın” temalı dizileri çoğumuz hatırlarız. Ev hanımlarının ilgiyle takip ettiği Meksika, Brezilya, Arjantin menşeli binlerce bölümlük aşk ve entrika içerikli yapımlardı.
Bazı klasik romanlar da o diziler misali parça parça tefrika edilen, yazarına sayfa başı para ödendiği için uzadıkça uzayan eserlerdir. Ayrıca o günün şartlarını düşünürsek 1800’lerde elektrik yoktu. Radyo, televizyon vs. henüz icat edilmemişti.
Örneğin Rusya gibi kışları uzun geçen bir ülkede insanların oyalanma aracıydı romanlar. Eğer yazarlar konunun sadece özünü anlatsaydı, meseleyi sabun gibi köpürtmeden aktarsaydı ortaya kısa bir eser çıkar, okurlar kitabı hemen bitirir ve yegâne eğlence çarçabuk sona ererdi.
Ne var ki 2020’li yıllardayız ve o çağlar çok geride kaldı. Romanlar birincil eğlenme, oyalanma aracı ya da kurgu evreni olmaktan çıktı. İnternet, ulaşım imkânları, endüstri toplumu derken insanlarda odaklanma sorunu ve dikkat eksikliği yaygınlaştı.
Modern insanın altın değerindeki odak ve dikkatini 1850 model eserlere harcamasını kabullenmek güç. İşin kötüsü bazı klasik romanlar kimsenin “Kral Çıplak” demeye cesaret edemediği bir gerçeğin öznesi: Kimileri için okurluğa adım atma vesilesi oluyorlar, birçokları için okurluktan çıkış kapısı anlamına geliyorlar.
“Sen anlamadığın için kalın ebatlı klasikleri kötülüyorsun” diyen arkadaşlarım yanılıyorlar. Ben nasıl ki günlük yaşamda geveze insanları dinlemiyorum, aynı şekilde lafı dolandıran yazarları da okumak istemiyorum. Hepsi bu kadar basit.
Ben aslında şu soruyu sormak istiyorum: 1500 sayfa boyunca bir Fransız kontun tuğlavari serüvenlerini okumak yerine 200’er sayfalık 7 adet sade, akıcı ve bu topraklara ait roman okunsa daha iyi olmaz mı? Eşini aldatan Rus asilzadesi bir kadının 1000 sayfalık aşk macerası yerine Yeşil Gece, Vurun Kahpeye, Yaban, Can Şenliği gibi eserler okunsa fena mı olur?
Nasıl ki tarih, coğrafya, biyoloji vb. bilim dallarını romanlardan öğrenemezsek, felsefi teorilere de romanlar aracılığıyla hâkim olamayız. Yapmamız gereken doğrudan doğruya felsefe kitabı okumaktır. Pişmanlık ve vicdan azabı gibi derin duygular ise yürekte yaşanır.
Mesela çocukken bozduğumuz karınca yuvası bize söz konusu duyguları hissettirmeye kâfidir; fi tarihinde hiç tanımadığımız bir şehirde sosyopat bir şahsın iki kadını öldürüp 700 sayfa süren hezeyanlarını okumaya lüzum yoktur.
Somut ya da soyut bir kavramı izah etmek için sayfalar dolusu yazmak, skorun üstüne yatan futbolcuların orta sahada top çevirmesinden farksız geliyor bana. Oysa bir futbolcu daima ileriye doğru oynamalı, rakip kaleyi hedeflemeli.
Biraz da Primo Levi’nin dediği gibi, “Anlatacak bir şeyleri olmayan, diğer tüm araçlara sahip olsa da ikinci sınıf yazardır...” Levi, milyonlarca insanın canlı girip, bacalardan kül ve duman olarak çıktığı Auschwitz’ten sağ kurtulmayı başarmış biridir. Kamp yaşamını ve özgürlüğe giden yolu anlattığı otobiyografik romanları 250 sayfayı geçmez.
Haftaya bu yazının ikinci bölümünde görüşmek dileğiyle. Sağlıcakla kalın.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Kültür-Sanat
Yayın: 16 Kasım 2026 06:01 · Kaynak: merhabayozgat.com