Sayıştay’dan ESHOT’a “ölü kilometre” uyarısı: 36 hatta dikkat çeken tespit

YENİGÜN- İzmir Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs Genel Müdürlüğünün (ESHOT) 2025 yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu açıklandı. Raporda toplu ulaşım hizmetlerinin mali ve idari işleyişine ilişkin 11 bulguya yer verildi.

“2,63 milyar TL’lik ödeme yükümlülüğü yerine getirilemedi”Raporda, ESHOT’un personel hizmeti aldığı İZELMAN A.Ş. ve İZENERJİ A.Ş.’ye yaptığı ödemeler incelendi. İncelemelerde bazı aylarda hakedişlerin hiç ödenmediği ya da SGK primi ve vergi tutarları kadar eksik ödeme yapıldığı tespit edildi. Bu kapsamda şu açıklamada bulunuldu:

“Genel Müdürlüğün, İzelman Genel Hizmet Otopark Özel Eğitim İtfaiye Ve Sağlık Hizmetleri Tic. Anonim Şirketi (İZELMAN A.Ş) ve İzenerji İnsan Kaynakları Temizlik Bakım Onarım Enerji Güvenlik Hizmetleri İlaçlama Ve Turizm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (İZENERJİ A.Ş) Şirketlerinden temin ettiği personellere yönelik olarak yaptığı ödemelerde; bazı aylarda hakedişlerin hiç ödenmediği veya SGK primi ve vergi tutarı kadar eksik ödendiği görülmüştür.

Genel Müdürlük 2025 yılında, Şirketlere toplam 2.632.041.618,26. TL yükümlülüğünü yerine getirememiştir.”Personel giderleri yasal sınırı aştıDenetimde, şirket personeli de dahil edildiğinde ESHOT’un toplam personel giderlerinin mevzuatta belirlenen sınırın üzerine çıktığı belirlendi.

Raporda, 2025 yılı toplam personel giderinin 4 milyar 40 milyon 323 bin 248,38 TL olduğu, bu tutarın hesaplanan gelir sınırının yüzde 40,17’sine karşılık geldiği kaydedildi. Mevzuattaki sınır ise yüzde 40 olarak uygulanıyor.

Sayıştay, personel giderlerine ilişkin bulguda, sınırın aşılması halinde uygulanması gereken tedbirlere dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Personel giderlerinin yasal sınırın altına ininceye kadar personel alımı yapılmaması gerekmekte olup ihtiyaç duyulması halinde ise personel alımına ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınması gerektiği değerlendirilmektedir.”Binlerce işçi yıllık fazla mesai sınırını aştıRapordaki dikkat çeken başlıklardan biri de işçilerin yıllık fazla çalışma süreleri oldu. İş Kanunu’nda bir işçi için yıllık fazla çalışma süresi 270 saatle sınırlandırılırken, ESHOT bünyesinde çalışan çok sayıda işçinin bu sınırı aştığı tespit edildi. Sayıştay, bulguyla ilgili olarak şu değerlendirmeyi yaptı:

“Genel Müdürlük bünyesinde çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık ücretli izinlerinin zamanında düzenli olarak kullandırılmadığı ve bu nedenle birikmiş yıllık izin sürelerinin bulunduğu görülmüştür. Yapılan incelemede, Genel Müdürlük bünyesinde görev alan 792 işçinin 50 ile 100 gün, 106 işçinin 101 ile 149 gün, 16 işçinin 150 ila 199 gün ve 2 işçinin 200 ila 249 gün arasında ve 13 işçinin ise 250 ile 300 gün arasında kullanılmayan izinleri olduğu tespit edilmiştir.

Bu işçilerin emekli olması halinde veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde izin ücretleri mevzuat hükümleri gereği işçinin son ücreti dikkate alınarak ödeneceğinden Genel Müdürlük açısından öngörülemeyen giderlerin ortaya çıkmasına neden olacaktır.”Yüzlerce işçinin yıllık izinleri biriktiRaporda, çalışanların kullanmadığı yıllık ücretli izinler de incelendi. Tespitlere göre 792 işçinin 50-100 gün, 106 işçinin 101-149 gün, 16 işçinin 150-199 gün ve 2 işçinin 200-249 gün arasında kullanılmamış izni bulunuyor. Ayrıca 13 işçinin kullanmadığı izin süresinin 250-300 gün arasında olduğu kaydedildi.

ESHOT’dan “zorunluluk” yanıtıESHOT yönetimi, izinlerin birikmesinde kesintisiz toplu ulaşım hizmeti zorunluluğu, sürücü personel yetersizliği ve operasyonel ihtiyaçların etkili olduğunu belirtti. Sayıştay ise izinlerin zamanında kullandırılmamasının, iş sözleşmelerinin sona ermesi halinde yüksek tutarlı izin ücreti ödemelerine yol açabileceğine dikkat çekti.

“Abonman kart gelirleri zamanında aktarılmadı”Denetim raporunda, aylık öğrenci İzmirim Kart projesinden elde edilen gelirlerin ESHOT’a aktarılma sürecinde de aksaklıklar tespit edildi. Rapora göre, abonman kart kullanımlarından elde edilen hasılatın günlük olarak tahsil edilmesi gerekirken, gelirler aylık dönemler üzerinden ve farklı tarihlerde bildirildi ya da ödendi. Sayıştay, yapılan incelemeye ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Aylık Öğrenci İzmirimkart Projesi (Genç İzmirimkart) ile gerçekleştirilen işlemlerin incelenmesi neticesinde; yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere elde edilen hasılatın yapılan revizyon işleminin aksine ilgili Belediye Şirketi tarafından bir sonraki ayın farklı tarihlerinde bildirilip ödendiği tespit edilmiştir. Genel Müdürlüğün günlük olarak kesinleşen gelirlerini ay sonunu beklemeksizin ertesi gün hesaplarına yatacak şekilde işlemlerin tesis edilmesi ve protokolde gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.”36 hat için “ölü kilometre” uyarısıToplu ulaşımda otobüslerin yolcu taşımadan katettiği ve gelir elde edilmeyen mesafeler olarak tanımlanan “ölü kilometre” sorunu da denetim bulguları arasında yer aldı.

Sayıştay, bu mesafelerin azaltılmasına yönelik çalışmaların yetersiz kaldığını bildirdi. Raporda, hat başlangıcı itibarıyla 15 kilometreden fazla ölü kilometreye sahip 36 hat, hat sonu itibarıyla ise aynı mesafe sınırını aşan 8 hat bulunduğu belirtildi.

Bu mesafelerin azaltılmasının, özellikle akaryakıt giderlerinin düşürülmesi açısından önem taşıdığı vurgulandı. Sayıştay’ın bulgudaki değerlendirmesi şöyle oldu:

“Toplu taşımacılık yapılan hatlarda hizmetin devam ettirilebilmesi için yolcusuz katedilen ve gelir elde edilmeyen kilometreler olarak ifade edilen ölü kilometrelerin azaltılmasına yönelik olarak yapılan çalışmaların yetersiz kaldığı görülmüştür. Toplu taşımacılıkta sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi ve en önemli maliyet kalemlerinden olan akaryakıt giderlerinin azaltılması adına ölü kilometreleri minimize edecek çalışmaların anılan Daire Başkanlığının koordinasyonu ile yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.”Depodaki 4 bin 490 kullanılmayan taşınır sorulduESHOT’un taşınır ambar kayıtlarının incelenmesi sonucunda, uzun süredir kullanılmayan malzemeler de tespit edildi.

Rapora göre, 2020 yılı öncesinde alınan 4 bin 490 taşınırın son kullanımının da 2020 yılından önce gerçekleştiği görüldü. Bu taşınırların bazılarının 2011 yılından bu yana kayıtlarda bulunduğu belirtildi.

ESHOT: “Komisyon kuruldu”ESHOT yönetimi, malzemelerin durumunun belirlenmesi için komisyon kurulduğunu ve taşınırların devri, yeniden kullanımı, satışı, bağışı, imhası ya da kayıttan düşülmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

Araç bakım kayıtları rapora takıldıSayıştay raporunda, araç arıza kayıtlarının yeterince detaylandırılmaması nedeniyle bakım ve onarım süreçlerinin izlenmesinin güçleştiği de belirtildi. Ayrıca iki daire başkanlığının görev ve yetki alanlarında mükerrerlik oluştuğu, Dokuz Eylül Üniversitesi Tınaztepe Kampüsü’nde Buca Metrosu projesi kapsamında ESHOT’a tahsis edilen alanın protokolde tam olarak belirlenmediği tespitleri yer aldı.

BULGU LİSTESİ

B. Diğer Bulgular1. Günlük Tahsil Edilmesi Gereken Abonman Kart Kullanımlarından Elde Edilen GelirlerinAylık Olarak Tahsil Edilmesi2. Aynı Görev ve Yetkilere Sahip Birden Fazla Kadro Unvanı Bulunması3. Toplu Taşıma Hizmetlerinde Karşılaşılan Ölü Kilometre Sorununun Çözümüne İlişkin İdareTarafından Yapılan Çalışmaların Yetersiz Kalması4.

Dokuz Eylül Üniversitesi Tınaztepe Kampüsünde ESHOT Genel Müdürlüğüne TaşınmazTahsis Protokolünde Tahsis Edilen Alanın Tam Olarak Belirlenmemesi5. Araç Arıza Kayıtlarının Detaylandırılmaması Nedeniyle Bakım Onarım Süreçlerinin İzlemeKapasitesinin Güçleşmesi6.

Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinde; Sözleşme Konusu Olmaması Gereken KonulardaDüzenlemeler Yapılması7. Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan Personele İlişkin Hakediş Bedellerinin Tam veZamanında Ödenmemesi8. Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırların Üzerinde Olması9.

İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkinTedbirlerin Alınmaması10. İşçilerin Yıllık Fazla Çalışma Saati Sınırının Aşılması11.