ECB: yapay zeka patlaması ile dotcom balonu arasında paralellik gördü
- AMB, Finansal İstikrar Raporu’nda yapay zekâ patlamasını dotcom balonuna benzeterek, büyük halka arzların ve artan borçların ani satış riski yarattığı uyarısını yaptı
Avrupa Merkez Bankası (ECB), çarşamba günü yayımladığı altı ayda bir hazırlanan Finansal İstikrar Değerlendirmesi'nde yapay zeka patlamasını dotcom balonuyla karşılaştırdı ve borsaya açılmalardaki artışın döngünün sonuna doğru taşan bir coşkuya işaret edebileceği uyarısında bulundu. Banka, teknoloji devlerinin yoğun şekilde borçlanmasının piyasaları ani bir satış dalgasına karşı kırılgan bıraktığını da vurguladı.
ECB Başkan Yardımcısı Boris Vujčić, "Süregelen jeoekonomik belirsizlik ve yapay zekaya artan maruziyet nedeniyle euro bölgesinin finansal istikrarına yönelik riskler yüksek kalmaya devam ediyor," dedi. Vujčić, pazartesi günü de benzer bir uyarıda bulunmuştu.
Rapor, Avrupa Komisyonu'nun AB ekonomisinin İran savaşının yol açtığı enerji şokunu beklenenden daha iyi atlattığını açıkladığı bildiriminin üzerinden bir gün geçtikten sonra yayımlandı. ECB bu değerlendirmeye katılıyor ancak ekonomiye destek olan yapay zeka iyimserliğinin artık başlı başına bir risk haline geldiği uyarısında bulunuyor.
Dotcom döneminin yankılarıRaporda, hisse fiyatlarının, karşılanması güç olabilecek yapay zeka şirketlerine yönelik "olağanüstü güçlü kâr beklentilerine" dayandığı belirtildi ve daha ucuz yapay zeka modellerinin bugünün piyasa liderlerini geride bırakabileceği uyarısında bulunuldu. Yapay zeka harcamalarının artık şirketlerin yarattığı nakit akışını aşmasıyla, ABD'li teknoloji devleri rekor hızda borçlanıyor.
Bunu giderek daha fazla euro cinsinden yapmaları, Avrupalı yatırımcıların maruziyetini artırıyor. ECB, büyük teknoloji şirketlerinin 2026'nın ikinci çeyreği sonunda bilançoları dışında 4 trilyon doların (3,63 trilyon euro) üzerinde taahhüt bulunduğunu tahmin ediyor.
Bunların borç benzeri, ancak yükümlülük olarak kaydedilmeyen taahhütler olduğu ifade edildi. Ayrıca yonga üreticilerinin çoğu zaman çiplerini satın alan müşterileri finanse ettiği vurgulandı. Merkez bankası, yapay zeka patlamasını bir balon olarak nitelendirmekten kaçındı ancak borca bu kadar hızlı yönelişin, 2000'li yılların başındaki dotcom ve subprime mortgage balonlarıyla karşılaştırmaları beraberinde getirdiğini belirtti.
Bu arada ECB'ye göre ABD'deki ilk halka arzlarla toplanan tutar, ekonominin büyüklüğüne oranla dotcom dönemindeki zirve seviyesini aşma yolunda ilerliyor ve benzer patlamalar genellikle piyasa zirvelerine yakın dönemlerde yaşanma eğiliminde. Rapora göre ECB personeli, bu yıl yaklaşık 212 milyar dolar (192 milyar euro) toplanacağını, bunun 2025'teki yaklaşık 44 milyar doların (40 milyar euro) çok üzerinde olduğunu tahmin ediyor.
SpaceX'in haziran ayındaki rekor ilk halka arzı bu sürece öncülük etti. Claude yapay zeka modellerinin geliştiricisi Anthropic'in ise çarşamba günü halka arz fiyatını belirlemesi ve perşembe günü Nasdaq'ta işlem görmeye başlaması bekleniyor.
ECB, büyük ölçekli halka arzların, bireysel yatırımcılar da dahil olmak üzere daha az bilgili alıcılara "ölçülemeyen risk" aktarabileceği uyarısında bulundu. Kamu borcu baskı altındaECB, büyük gelişmiş ekonomilerdeki kırılgan kamu maliyesinin küresel ölçekte devlet borcunun yeniden fiyatlanmasını tetikleyebileceği uyarısında da bulundu.
Birçok ülkede uzun vadeli borçlanma maliyetleri son yirmi yılı aşkın sürenin en yüksek seviyelerine çıkarken, euro bölgesindeki birçok hükümet 2012'deki borç krizinden bu yana en yüksek borçlanma faizlerini ödüyor. Euro bölgesi hükümetleri, ağırlıklı olarak Almanya'nın savunma ve altyapı harcamalarının etkisiyle pandemiden bu yana en yüksek düzeyde borçlanma kağıdı ihraç ediyor.
ECB'nin teşvik programları kapsamında artık devlet tahvili almaması nedeniyle, bu borcun daha büyük bir kısmı kriz dönemlerinde daha hızlı pozisyon değiştirme eğilimindeki yabancı yatırımcılara ve hedge fonlara gidiyor ve bu durum olası bir satış dalgasını büyütebilir. Fransa, 2027 seçimleri öncesinde yatırımcıların siyasi riski telafi etmek için daha yüksek getiri talep etmesiyle öne çıkıyor.
Ülkenin 10 yıllık borçlanma faizi, ekim ayında 2002'den bu yana ilk kez yüzde 5'in üzerine çıktı ve şu anda yüzde 4,85 seviyesinde bulunuyor. Komisyon, salı günü yaptığı tahminde AB'nin kamu borcunun GSYH'ye oranla geçen yılki yüzde 82,6 düzeyinden 2028'de yüzde 85,6'ya çıkacağını, o tarihte faiz ödemelerinin ekonomik çıktının yüzde 2,4'ünü yutacağını öngördü.
ECB, "Mali konsolidasyon gecikmiş durumda," ifadesini kullandı. Buna karşılık rapora göre bankalar, kârlılıklarının son on yılın en yüksek seviyesinde olması ve eylülde sorunlu kredilerin toplamın yalnızca yüzde 2,2'sine gerilemesi sayesinde şokları absorbe edebilecek iyi bir durumda.
Buna karşın yatırım fonları ve hedge fonlar gibi bazı banka dışı kuruluşlarda, koruma mekanizmalarının daha az gelişmiş olması nedeniyle kırılganlıklar daha büyük. ABD'li teknoloji ve yapay zekayla bağlantılı şirketler, artık euro bölgesindeki banka dışı kurumların hisse senedi yatırımlarının yüzde 16 ila 26'sını oluşturuyor.
ECB, temmuz ayında kaldıraçlı yapay zeka pozisyonları tersine dönünce yönetilen varlıkları yaklaşık 45 milyar dolardan (40,9 milyar euro) 10 milyar dolara (9 milyar euro) gerileyen ABD'li hedge fon Situational Awareness'in neredeyse çöküşüne dikkat çekti. Bu tür bir stres, finansmanının neredeyse beşte birini banka dışı kurumlardan sağlayan bankalara da yayılabilir.
ECB, sektörde kaldıraç ve likidite risklerine karşı daha güçlü koruma mekanizmaları çağrısında bulunurken, yetkilileri bankaların sermaye tamponlarını korumaya da çağırdı. ECB, daha yüksek enerji fiyatlarının hanehalkı ve şirketleri borç geri ödemelerinde zor durumda bırakabileceği, bir enerji şokunun ardından sorunlu kredilerin oluşmasının ise yıllar alabileceği uyarısında bulundu.
Christine Lagarde'ın yerini alma yarışıRapor, hükümetlerin ECB'nin yönetimine ilişkin bir anlaşmaya yaklaşmakta olduğu bir dönemde yayımlandı. Almanya Maliye Bakanlığı, salı günü yaptığı açıklamada Princeton Üniversitesi profesörü Markus Brunnermeier için başekonomistlik görevini istediğini bildirdi.
Bildirildiğine göre Berlin, bunun karşılığında ECB Başkanlığı'na Christine Lagarde'ın yerine geçmesi için eski İspanya Merkez Bankası Başkanı Pablo Hernández de Cos'u destekliyor. Söz konusu gelişmeler, Euronews'in geçen cuma günü aktardığı gibi Fransa ile Almanya'nın İspanyol adayı desteklemek üzere anlaşmaya yaklaştığına dair işaretleri güçlendiriyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Teknoloji
Yayın: 18 Kasım 2026 11:10 · Kaynak: tr.euronews.com