Emekli aylıkları: İki ucu keskin kılıç

Cumhur İttifakı partilerinin 2024 yerel seçimlerini kaybetmesinde en önemli etken, emekli aylıklarına yapılan adaletsiz zam oldu. İktidar kanadı her ne kadar ‘enflasyona ezdirmedik’ açıklamaları yapsa da SSK ve Bağ-Kur emekli aylıkları, net olarak enflasyonun altında kaldı.

Memur emeklilerinin zammı, memurların toplu sözleşmesiyle belirlendiğinden, onlar enflasyon altında ezilmedi. Türkiye’de emeklilik ve emekliler, sanıldığından çok daha çetin bir konudur. Mevcut hâliyle Sosyal Güvenlik Sistemi, kamunun üzerinde çok ağır bir yüktür.

Buna karşılık, ödenen aylık ücretler hiçbir zaman tatmin edici olmamıştır. Son 3 yıldır uygulanan ekonomi politikaları, emeklilerin refah düzeyini iyice kısmıştır. Yalnızca emekli aylıklarına enflasyonun altında artış yapılması değil… Enflasyona sebep olduğu gerekçesiyle konut kira artışlarına 2 yıl boyunca uygulanan ‘narh’ da emeklilerin yan gelirini tırpanlamıştır.

Emekli aylığının üzerine, dişinden tırnağından artırarak, hayatının sonbaharında edindiği ikinci konutundan gelen kirayı ekleyerek ay sonunu getirmeye çalışan emekli, devletin kendi alacağına yüzde 120 artış uyguladığı dönemlerde, yüzde 25’lik kira artışıyla yetinmek zorunda bırakılmıştır. Hem de 2 yıl üst üste…Üzerinden 2 yıl geçmiş olsa da bizzat kamu zoruyla atılan o kira tırpanının artçı etkileri hâlen devam etmektedir.

TEHLİKE ÇANLARI 1971’DE ÇALMAYA BAŞLAMIŞTIÜlkemizdeki emekli aylıkları, genel ekonomik seviyeyle mukayese edildiğinde hayli yetersizdir. Fert başına millî gelirimizin 19 bin doları geçtiği günümüzde, taban emekli aylığının 23 bin 552 lira olması, gelir dağılımındaki adaletsizliğin tipik göstergelerinden birisidir.

Madalyonun bir yüzü böyledir. Öteki yüzünde ise fevkalade sıkıntılı ve çözümü çok zor olan bir tablo bulunmaktadır. Başlangıçtan itibaren bizim emeklilik sistemimiz yanlış kurgulandı. Prim ödeme yıl ve gün süreleri düşük tutulduğu gibi, yaş sınırının getirilmemesi de sorunu katmerledi.

SSK’nın yapısal durumuna dair Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) uzmanlarınca 1971’de hazırlanan Zelenka Raporu’nda, sistem için çanlar çaldığı uyarısı yapılmış ve yaş haddi dâhil acil düzenleme yapılması önerilmişti. Dönemin şartları ve popülist siyaset tarzı, böylesi cesur bir düzenlemeye fırsat vermedi.

Merhum Turgut Özal’ın başbakanlığı döneminde 1986’da getirilen yaş haddi ve prim ödeme süresi düzenlemeleriyle, SSK’nın gelir/gider dengesini düzeltmeye dönük önemli bir adım atıldı. Lakin fitneciler, o düzenlemenin içine de ‘Süper Emeklilik’ diye saçma sapan bir saatli bomba yerleştirmeyi ihmal etmedi.

Sonrasında gelen Anayasa Mahkemesi iptal kararları, sistemin her tarafının delik deşik olması…DEMİREL-İNÖNÜ MARİFETİ1991 seçimlerine giderken, Turgut Özal’a sert muhalefet yürüten Süleyman Demirel ve Erdal İnönü, emeklilikteki yaş sınırını kaldırma sözü verdi. Koalisyon hükümetini kurduktan sonra da bu ‘sözlerini’ yerine getirdi.

1992’de emeklilikteki yaş sınırını kaldırdı. Böylece Sosyal Güvenlik Sistemi’nin temeli tam anlamıyla dinamitlendi. Fakat aynı hükümet, aradan birkaç yıl geçmeden durumun vahametini gördü; yeniden yaş haddi getirmek üzere harekete geçti.

Sonrasındaki siyasî istikrarsızlıklar, 28 Şubat Darbesi filan derken, 1999’da yeniden emeklilik yaş sınırı getirildi. Yakınmalar ve tartışmalar dindi mi? Asla… AK Parti iktidarları döneminde muhalefetin örgütlediği Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) hareketi, 2023 Cumhurbaşkanlığı Seçimine kadar iyice köpürtüldü.

Ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Asla olmaz!..” dediği EYT düzenlemesini yapmak zorunda kaldı. Böylece, zaten aktif çalışan sayısına oranla çok yüksek olan emekli sayısı iyice artmış oldu. Geldiğimiz noktada, Sosyal Güvenlik Sistemi’ne prim ödeyen aktif sigortalı sayısı 24,2 milyon civarında.

Emekli olup da ‘destek primi’ ödeyenlerin sayısı ise 2,3 milyon kadar. Yani toplamda Sosyal Güvenlik Sistemi’ne prim ödeyenlerin sayısı, kabaca 26,5 milyon gibi. Bazı verilerde bu rakam, 27,5 milyon olarak açıklanıyor. TABLO HİÇ DE İÇ AÇICI DEĞİLBuna karşılık, SGK’dan emekli aylığı alanların sayısı 18 milyon civarında.

Yani her bir emekliye karşılık, 1,53 çalışan prim ödüyor. Bir emeklinin maaşını 1,5 çalışanın primiyle karşılamak zaten mümkün değil. Ayrıca o ödenen primlerin bir bölümüyle, neredeyse bütün ülke nüfusunun sağlık hizmetleri karşılanıyor.

AK Parti kaynaklarından gelen bilgilere göre, Ocak 2027 itibarıyla emekli aylıklarına ‘kayda değer’ artışlar yapılacakmış. Tabii hemen herkes kâğıdı kalemi alıyor, 2026’nın ilk yarı enflasyon rakamları hesaplanıp yıl sonu için öngörülen enflasyondan düşülüyor.

2026’nın ilk 6 aylık enflasyonu olan yüzde 17,76, temmuz zammıyla verilmişti. Yıl sonu enflasyon hedefi de yüzde 28,4 kabul edilince, emeklilerin enflasyon kaynaklı zam hakkı yüzde 10 civarında oluyor. Emekliye ‘iyi zam’ yapılacağı beklentileri, aslında her emekliyi kapsamayacak gibi.

En düşük emekli aylığını, yüksek prim ödeyenlerle eşitleyecek yaklaşımlar yanında, 65 yaş üzerindekilere farklı zam yapma gibi fikirler de ortalıkta dolaşıyor. Tabii yapılacak her dokunuşun, öngörülemeyecek sonuçları olabileceği unutulmamalı.

Mesela geride kalan süreçte, memur emeklilerine daha iyi zam yapılması, diğer emeklileri ayaklandırmıştı. Uzun lafın kısası: Bir emekliye karşılık 1,53 kişinin prim ödediği sistem ortadayken, emeklileri tatmin edecek bir maaş zammı, yalnızca seçim öncesinde, öfkeleri yatıştıracak bir dokunuştan ibaret kalacaktır.

Maalesef Türkiye’mizin emeklilik sistemi, iki ucu keskin bir kılıca benziyor. Kamu üzerinde taşınması zor bir yük olduğu gibi, emeklileri rahat yaşatacak maaş düzeyinden de çok uzak.