Mavi eşeğin" satrancı: Demokratların olası 5 dış politika hamlesi

CGTN Türk Dış Haberler Servisi

ABD'de merakla beklenen ara seçimler Cumhuriyetçiler için derin bir yenilgiyle sonuçlandı. Demokratlar Senato'da 53 sandalyeye ulaşıp Temsilciler Meclisi'nde de çoğunluğu aldı. Trump yenilgiyi "Adım pusulada olsaydı büyük farkla kazanırdık" diyerek açıkladı, Demokratlarla çalışmaya hazır olduğunu söyledi.

Sonuçlar dolar, teknoloji hisseleri ve altında hareketlilik yarattı. Küresel anlamda etkileri piyasalarla beraber hissedilen bu seçimin uzun vadede dış politikadaki muhtemel etkileri de merak konusu.

Kongre'nin kontrolünü kazanan Demokratların, ABD Başkanı Donald Trump'ın dış politikadaki hatalarından zafer elde ettiği ise açık. Peki ABD'yi etkisi altına alan mavi dalganın küresel satrançtaki muhtemel hamleleri neler olabilir?

1. Trump yönetimi ve yolsuzluk suçlamaları

Demokratlar seçim süreci boyunca Trump ve onun yakın çevresindeki Cumhuriyetçilerin karıştığı öne sürülen yolsuzlukları güçlü bir seçim mesajına dönüştürdü. Hayat pahalılığına yönelik halk öfkesi, Trump’ın yakın çevresinin ve ailesinin kişisel çıkar sağladığına ilişkin haberlerle ilişkilendirildi.

Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kazanan Demokratlar, seçimlerden önce söz konusu yolsuzluk iddialarını soruşturma sözü vermişlerdi. Seçimlerde oyların yüzde 65'ini alarak Colorado'dan seçilen Demokrat Temsilciler Meclisi Üyesi Jason Crow, günler önce Foreign Policy’ye "Trump’ın ulusal güvenlik ve dış politikayı hükümet üzerinden gelir elde etmenin başlıca araçlarından biri olarak kullandığını" belirtmişti.

Crow, başkanın “şaşırtıcı bir kayıtsızlıkla” hareket ederek para kazanmak ve kendi şirketlerini desteklemek amacıyla “bir haraç ve şantaj operasyonu” yürüttüğünü vurgulamıştı.

Uzmanlara göre Demokratların soruşturabileceği başlıca konulardan biri, Trump’ın Katar’dan kabul ettiği 400 milyon dolarlık lüks uçak olabilir.

Bir diğer başlık ise Abu Dabi’nin Trump ailesinin kripto para şirketine yaptığı yatırımlarla Beyaz Saray’ın Birleşik Arap Emirlikleri’ne 500 bin gelişmiş çip ihracatına onay vermesi arasındaki iddia edilen bağlantı.

Trump’ın ailesine ve yakın çevresine akan paranın, Senato’da Demokratların öncelikli soruşturma konularından biri olacağı değerlendiriliyor.

Senatör Chris Murphy de daha önce, Trump’ın damadı Jared Kushner ve Özel Temsilcisi Steve Witkoff gibi isimlerin kritik diplomatik müzakerelerde görevlendirmesinin incelenmesini istemişti. Murphy, Körfez ülkeleriyle diplomatik ilişkilerin Trump, Kushner ve Witkoff’un kontrolünde tutulmasının “çıkar sağlama amacı taşıdığını” vurgulamıştı.

Kongre'nin Demokratların kontrolüne geçmesi, aynı zamanda Trump yönetiminin atama kabiliyetini de sınırlandırıyor. Daha önce yapılan açıklamalarda Demokratlar liyaktli isimlerin büyükelçi olarak atanmasının Trump yönetimince bilerek istenmediğini çünkü söz konusu isimlerin yolsuzluğa karşı çıkacaklarının bilindiğini söylemişti.

Buna en büyük örnek ise kamuoyuna yansıyan haberler sonrası görevden alınan ABD'nin Yunanistan Büyükelçisi Guilfoyle olmuştu. Siyasî nüfuzunu kullanarak maddi çıkar elde etmekle suçlanan ABD'nin Yunanistan Büyükelçisi Kimberly Guilfoyle görevden alınmıştı. Guilfoyle, aynı zamanda ABD Başkanı Trump'ın büyük oğlunun eski nişanlısıydı.

2. İran savaşı sona erer mi?

Foreign Policy’ye göre İran savaşı, seçim günü Cumhuriyetçilere en fazla zarar verebilecek başlıklardan biriydi, keza öyle de oldu. ABD Başkanı "çok yakında" bitecek dediği savaşı 8 ayda bitiremezken, İran'ın kapattığı Hürmüz Boğazı'nın küresel etkileri ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçileri adeta yuttu.

Savaş; akaryakıt fiyatlarını ve enflasyonu yükseltti, Trump yönetiminin hedeflerini sürekli değiştirmesi ve net bir strateji ortaya koyamaması nedeniyle ABD kamuoyunda ciddi bir şekilde eleştirildi.

Trump, savaşın ekonomik sonuçlarını küçükserken, sandıktan çıkan sonuçlar tam tersini ortaya koydu.

Kongredeki bazı Cumhuriyetçiler de savaşı ve yönetimin yaklaşımını eleştirse de Demokratların savaşı sona erdirmeye yönelik girişimleri şimdiye kadar başarısız oldu.

Demokratların Kongrenin iki kanadında da çoğunluğu kazandı. Uzmanlar bunun gerçekleşmesi durumunda Trump’ın savaşı sürdürmesinin zorlaşacağını ifade ediyordu. Seçim sonuçları Demokratlara, savaşın finansmanını kesmeye yönelik girişimler, soruşturmalar ve yönetimin stratejisini inceleyecek araçlar sundu.

Temsilci Crow, önceliklerinin komitelerin kontrolü alarak İran savaşının maliyeti, kayıplar, askeri tesislerdeki hasar ve mühimmat stoklarının mevcut durumu hakkında bilgi edinmek olduğunu ifade etmişti. ABD Savaş Bakanlığı'nın açıkladığı asker kayıplarına ilişkin verilere güven duyulmazken, Demokratların önceliğinin havada kalanları netleştirmek olacağı belirtiliyor bunlar arasında Ortadoğu’da konuşlandırılmış yaklaşık 55 bin ABD askerinin mevcut durumunu öğrenmek de dahil.

Demokratlar daha önce Savaş Bakanı Pete Hegseth’i savaşın maliyetini ve sonuçlarını Amerikan kamuoyundan gizlemekle suçlamıştı. Seçimlerin ardından ortaya çıkan mevcut tablo, Demokratların savaş finansmanı ve yeni savunma bütçeleri konusunda elinin güçlendiğini gösteriyor.

Demokratların, söz konusu finansman konularını savaşı sona erdirme şartına bağlamaları da beklentiler arasında.

3. Avrupa’da ABD askeri varlığı ve Ukrayna’ya destek

Trump yönetimi, Grönland’ı ilhak etme tehdidi, Avrupa’daki ABD askerlerini azaltma planları nedeniyle Avrupalı müttefiklerini rahatsız ediyor. Demokratların Kongre’de kazandığı zafer, ABD'nin Avrupalı müttefiklerine derin bir nefes aldırabilir.

Demokratların, ABD'nin Avrupa’daki askeri varlığı azaltma girişimine karşı çıkmaları da beklentiler arasında. Uzmanlara göre Ukrayna, çıkmaza giren askeri yardımiçin Kongre’den daha hızlı ve kapsamlı destek alabilir.

Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi’nin kıdemli üyesi Jim Himes seçimlerden önce "Demokratların çoğunluğu kazanması halinde Ukrayna’ya yardım paketlerinin dokuz ay yerine dokuz gün veya en fazla dokuz hafta içinde ilerleyebileceğini" söylemişti.

Ancak Trump endişesi nedeniyle kendi ordusunu kurma girişimlerine başlayan Avrupa için bu başlık değişmeyebilir. Çünkü Demokratlar da Avrupa'nın kendi savunmasında daha fazla sorumluluk alması gerektiğine inanıyor.

Himes, ABD’nin geçmişte üstlendiği rolü sürdürmek için yeterli kaynağa sahip olmayabileceğini belirterek Avrupalı ülkelerin daha fazla sorumluluk alması yönündeki baskının devam edeceğini söyledi.

4. Latin Amerika’daki askeri operasyonların denetlenmesi

Trump yönetimindeki ABD, Ortadoğu'da uygulanan "terörle mücadele" bahanesini, "narko terörle mücadele" olarak Latin Amerika'ya taşımış ve hegemonik emellerini bu bağlamda uygulamaya koymuştu. Uzmanların hem ABD iç hukuku hem de uluslararası hukuk açısından yasa dışı olduğunu savunduğu Karayiplerdeki saldırılarda en az 246 kişinin öldü.

Washington, operasyonların “narko-teröristleri” hedef aldığını öne sürse de bu iddiaları destekleyen kanıtları kamuoyuyla paylaşmadı.

Demokratlar, saldırıları ve Trump yönetiminin Latin Amerika’daki daha geniş hedeflerini eleştiriyor. Ancak operasyonları sınırlandırmaya yönelik savaş yetkileri kararları şimdiye kadar sonuç vermedi.

Foreign Policy’ye göre Demokratların Kongre’de çoğunluğu kazanması, Latin Amerika’daki ABD faaliyetlerinin daha fazla soruşturulmasına ve kamuoyunun gündemine taşınmasına yol açabilir. Askeri operasyonların finansmanını kısıtlamak da seçenekler arasında bulunuyor.

Saldırılar, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’nun kaçırılmasıyla sonuçlanan operasyonun ön hazırlığı olarak geçen yıl eylül ayında başlamıştı. Trump yönetimi Maduro’yu uyuşturucu kaçakçılığıyla suçlasa da bir kanıt sunulamadı.

Washington, Venezuela politikasını ülkenin büyük petrol rezervlerine erişim olasılığıyla da gerekçelendirdi. Trump yönetimi ağustos sonunda Venezuela hükümetiyle, ABD’ye ülkenin 65 milyar varili aşkın petrol rezervi üzerinde “kontrol” sağlayacağı öne sürülen bir anlaşma duyurdu.

Ancak ABD’nin bu anlaşmadan Trump’ın iddia ettiği ölçüde fayda sağlayacağı konusunda ciddi şüpheler bulunuyor. Demokratlar, hem teknelere yönelik saldırılar hem de Venezuela’daki petrol üretimine ABD müdahalesi konusunda yönetimden daha fazla bilgi talep etmeye hazırlanıyor.

5. Yapay zekâya yönelik düzenlemeler

Yapay zeka alanındaki hızlı gelişmeler, Washington’daki politika yapıcıları jeopolitik çatışmalar kadar endişelendiriyor. OpenAI ve Anthropic gibi şirketler de teknolojilerinin insanlık için ciddi riskler oluşturabileceği uyarısında bulunarak hükümetten düzenleme talep ediyor.

Trump ise yapay zeka şirketlerinin gelişimini sürdürmesini destekliyor. Yönetim, şirketlerin imzaladığı ve yasal bağlayıcılığı bulunmayan gönüllü bir öz denetim taahhüdüyle yetinmiş durumda.

Demokratlar ise daha sıkı düzenlemelerden yana.

Kongre’nin öncelik verebileceği üç alan Foreign Policy'e göre şöyle:

Siyasi deepfake içeriklerin yasaklanması veya yapay zeka tarafından üretilen içeriklere filigran eklenmesinin zorunlu hale getirilmesi.

Çocuklar için zararlı olduğu belirtilen yapay zeka botlarının yasaklanması.

Yeni ve gelişmiş yapay zeka modellerinin piyasaya sürülmeden önce onay sürecinden geçirilmesi.

Seçim sonuçları, Trump yönetiminin dış politika alanındaki hareket alanının daralacağının habercisi. İran savaşı, Avrupa ve Ukrayna politikası, Latin Amerika’daki saldırıları, çıkar ilişkileri ve yapay zeka düzenlemeleri, yeni Kongre döneminde Washington’ın en önemli başlıkları arasında yer alabilir.