Bir şey Yapmalı!

Hali hazırda başka bir yazıya başlamış olsam da, zaten kırgın olan Türkiye ekonomisini yerle bir eden Yüzyılının Skandalı Fon Vurgunu na değinmeden geçmek olmazdı. Yazılı ve görsel basında, halkın dilinde, arkadaş sohbetlerinde. Her yerde. Hayatımızın içinde.

Vurgun veya fon krizi Türk halkına yapılmış olan çok büyük bir haksızlık. Çünkü devlet kutsaldır, kurumları da kezâ öyle, halk için devlet vardır, devlet için halk vardır diye bir durum konusu bile değildir.

Atatürk’ün manevi kızı Sabiha Gökçen’in anılarında İsmet Paşa ile Atatürk arasında devletin “1 kuruşluk hesap açığı”mevzusu geçer.

Dönemin Başbakanı İsmet İnönü, bir gün Çankaya Köşkü’ne oldukça yorgun, sinirli ve gergin bir şekilde gelir. Onun bu hâlini gören Mustafa Kemal Atatürk, “Hayrola İsmet, sende bir fevkaladelik var bugün. Ne oldu, neye sinirlendin?” diye sorar.

İsmet İnönü, Türk Hava Kurumu’nun (THK) yönetim kurulu toplantısından geldiğini belirterek durumu açıklar:

İnönü, Türk Hava Kurumu hesaplarında sadece kırk para (bir kuruş) açık çıktığını, tüm gün bu detayın peşinde koştuklarını ve Kurum Başkanı Fuat Bey’i sorguladığını anlatır; yurttaşın kuruşunun dahi hesabını bilmesi gerektiğini vurgular.

İnönü’nün hassasiyetini takdir eden Atatürk, küçük bir meblağın bile halkın kuruma olan güvenini etkileyeceğini belirterek onu şu sözlerle onaylar:

“Demek mesele bu… Kırk paranın hesabı seni bu kadar yorup üzdü. Tam adamını bulup bunların başına getirmişim. Haklısın…”

Cumhuriyetin ilk yıllarında yaşanan ve “kuruş hesabı” ya da “kırk para” olayı olarak bilinen hadise, Atatürk ve İsmet İnönü arasında geçen, devlet yönetiminde şeffaflığı, kamu malına verilen değeri ve hesap verebilirliği simgeleyen tarihi bir anıdır.

Yapılan detaylı inceleme sonucunda bir kuruşluk hatanın başka bir hesaba aktarımdan kaynaklandığı tespit edilerek düzeltilir. Osmanlı’dan devreden para sisteminde 1 kuruşun 40 paraya eşit olması sebebiyle bu olay tarihe geçmiştir.

Zamanında 1 kuruş (40 para) hesabı yapılıyorken memleketin büroksisinde, şimdi ise yüzyılın vurgunundan bahsediliyor. Hem de bürokrasinin en yetkili makamlarında gerçekleştirilen ve adına organize suç örgütü denilen bir yolsuzluklar zinciri.

Biz ne zaman ve nasıl bu hale geldik? Onların yerine ben utanmak istiyorum. Çünkü utanma duygusunu kaybetmişler. Kaybetmemiş olsalardı, böyle bir yüzyıl vurgunu ile karşılaşmazdık.

İngiliz motivasyon konuşmacısı ve yazar Charles Marshall’ın Shattering the Glass Slipper adlı kitabında:

“Dürüstlük (Integrity), yapmak zorunda olmadığınızda –yani kimse bakmıyorken– doğru olanı yapmaktır.” diyor

Bunun yanı sıra, Amerikan siyasetçi J.C. Watts da 1998’deki bir konuşmasında benzer bir varyasyonu kullanmıştır: “Karakter, kimse bakmıyorken doğru olanı yapmaktır.”

İşte budur dürüstlük, kimsenin senin başında ahlâk polisi gibi durmasına ve denetlemesine gerek yok. Vicdanın ve sen başbaşasın. Sen devletin yürütme organında yer alan en üst kademeli memurlarındansan eğer, tabi ki ahlâklı olmak zorundasın, itibarın yüksek, sorumluluğun da yüksek. Biz şimdi oradakilere ahlâk dersimi verelim?

Bizdeki olayın bir benzeri Paraguay’da gerçekleşti, fon krizi patlak verdi. Devlet başkanı birkaç gün önce istifa dilekçesi sundu ama kabul edilmedi. Parlamento üyelerinin 44’te 44’ü devlet başkanının görevden azledilmesi için evet oyu kullandı ve görevden alındı.

Paraguay devlet başkanı Santiago Pena önce ev hapsine mahkum edildi, daha sonra tutuklandı. Yani suç cezalandırıldı. Biz de ise suç saklandı.

Muhalefetten Yeni Parti sözcüsü Zeynel Emre bu konuda hakkında açıklama yapmasaydı, bu soygundan haberimiz olmayacaktı. Vurguncuların 250 kişi olduğu iddia edilse de tam olarak sayı açıklanmıyor. Bilmiyoruz. Kamu baskısı sonucunda, iki ay sonra, olayın sembol kişisi haline gelen eski bakan, yeni F tipi mahkumu oldu ve birkaç tutuklama ile olay hâlâ geliştirilmeye çalışılıyor.

Böyle midir? Bu mudur? 450 bin kişiyi soyanların birkaç kişiyi günah keçisi belirleyerek mahkum edilmesi ile Adalet yerine getirilir mı?

Nepotizm, bir kişinin sahip olduğu güç ve yetkiyi kullanarak, liyakat (hak etme, bilgi, beceri ve deneyim) gözetmeksizin yakın akrabalarını, aile bireylerini veya eşlerini işe alması, terfi ettirmesi ya da onlara ayrıcalık sağlamasıdır.

Türkçede akraba kayırmacılığı olarak bilinir.

Kelime Kökeni: Latince “nepos” (yeğen) kelimesinden gelir.

Tarihçesi: 14. ve 15. yüzyıllarda Katolik kilisesindeki bazı papaların, kendi yeğenlerini ve yakın akrabalarını yüksek kilise makamlarına getirmesini tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır.

İş Dünyası: Şirketlerde bilgi ve yetkinlik yerine patronun veya müdürün akrabalarının işe alınması ya da terfi ettirilmesi.

Kamu Kurumları: Devlet kadrolarında hak eden adaylar yerine tanıdık veya akrabaların görevlendirilmesi.

Siyaset: Siyasi liderlerin aile üyelerini veya yakınlarını önemli kamu görevlerine veya danışmanlıklara getirmesi.

Torpil / İltimas: Akrabalık bağı olsun ya da olmasın, bir kişiye haksız ayrıcalık tanınmasıdır (Nepotizm torpilin daha dar ve akrabalığa odaklı bir alt türüdür).

Favoritizm: Kayırmacılığın tek bir kişiyle sınırlı kalmayıp, bir grup veya topluluğa birden iltimas geçilmesi halidir.

Kronizm: Akrabalıktan ziyade yakın arkadaş, eski dost veya yoldaş kayırmacılığıdır.

İktidarın nepotizmi ile kuşatılmış olduğumuz net. Öyle ki, bilindiği halde suçlular açıklanmıyor ve yargılanmıyor.

Sonuca varılmıyor. Adalet yerini bulmuyor.

Moğollar müzik grubu “Bir Şey Yapmalı” şarkısında durumu gayet iyi anlatmış

Bir şey yapmalı hey.