Pilotların yüzde 76'sı kokpitte uyuyakaldı

Binlerce yolcunun hayatını emanet ettiği kokpitlerde yaşanan tehlike, Avrupa'da yapılan kapsamlı bir araştırmayla gün yüzüne çıktı. Pilotların büyük çoğunluğunun uçuş sırasında istemsiz şekilde uykuya daldığı ortaya çıkarken, bazı pilotların işlerini kaybetme korkusuyla yorgunluklarını gizleyerek uçmaya devam ettiği belirlendi.

Avrupa Kokpit Birliği (ECA) tarafından yayımlanan ve 32 ülkeden 7 bin 200 pilotun katıldığı araştırmada, pilotların yüzde 76,8'i son dört hafta içinde kokpitte en az bir kez "mikro uyku" yaşadığını açıkladı. Araştırmada pilotların uzun çalışma saatleri, yetersiz dinlenme süreleri ve işveren baskısı nedeniyle yaşadığı yorgunluk da incelendi.

PİLOTLARIN YÜZDE 76,8'İ KOKPİTTE UYUYAKALDI Araştırmaya katılan pilotların dörtte üçünden fazlası, son bir ay içinde uçuş sırasında kısa süreli ve istemsiz uykuya daldığını açıkladı. Uzmanların "mikro uyku" olarak tanımladığı bu durum, kişinin farkına varmadan birkaç saniyeliğine uykuya dalmasıyla ortaya çıkmakta.

ABD merkezli Ulusal Uyku Vakfı'na göre mikro uyku sırasında kişinin gözleri açık kalabiliyor. Dışarıdan uyanık görünmesine rağmen beyin, çevreden gelen bilgileri kısa süreliğine işleyemiyor. HER 10 PİLOTTAN YAKLAŞIK 4'Ü YETERİNCE DİNLENEMİYOR Araştırmada pilotların yüzde 38,8'i genellikle veya her zaman yeterince dinlenemediğini açıkladı.

Uzun uçuş görevleri, düzensiz çalışma saatleri ve vardiyalar arasında yeterli dinlenme süresi bulunmaması, pilotların zamanla biriken yorgunluğunu artırıyor. Ankete katılan pilotların yarısından fazlası, son üç ay içinde en az bir uçuşun ardından yorgunluk nedeniyle aslında o uçuşa çıkmaması gerektiğini düşündüğünü kaydetti.

YORGUNLUKLARINI GİZLEYİP UÇMAYA DEVAM EDİYORLAR Araştırmanın bir diğer sonucu ise pilotların yaşadıkları yorgunluğu şirketlerine bildirmekten çekinmesi oldu. Pilotların yalnızca yüzde 37,2'si uçuşa uygun olmadığını veya aşırı yorgun hissettiğini bildirdiğini itiraf etti.

Katılımcıların yüzde 24,2'si ise yönetimin tepkisinden veya cezalandırılmaktan korktuğu için yorgunluğunu bildirmediğini ve uçuş görevine devam ettiğini söyledi. Pilotların yüzde 47'si yönetimin olumsuz tepkisinden çekindiğini, yüzde 44'ü şirket içinde olumsuz bir izlenim bırakmak istemediğini, yüzde 35'i ise işverenini operasyonel açıdan zor durumda bırakmamak için yorgunluğunu gizlediğini ifade etti.

BİLDİRİM SİSTEMLERİNE GÜVEN YÜZDE 12'DE KALDI Pilotların yüzde 82'si yorgunluk bildirimini nasıl yapacağını bildiğini söylerken yalnızca yüzde 12'si bu sistemlere gerçekten güvendiğini açıkladı. Yaptıkları bildirimin uçuş güvenliğini artıracak somut bir değişikliğe yol açtığını düşünenlerin oranı ise yüzde 11'de kaldı.

Katılımcıların yarısı, çalıştıkları hava yolu şirketinde yorgunluk risklerinin ya çok kötü yönetildiğini ya da hiç yönetilmediğini iletti. UÇUŞ SÜRELERİNİ UZATMALARI İÇİN BASKI YAPILIYOR Araştırmada, uçuş görev sürelerinin belirli koşullarda uzatılmasına imkân tanıyan "Kaptan Takdir Yetkisi" uygulaması da incelendi.

Avrupa Kokpit Birliği Yönetim Kurulu Direktörü Kaptan Coen George, bazı hava yolu şirketlerinin gecikmeleri telafi etmek amacıyla mürettebatı görev süresini uzatmaya zorladığını da anlatt: "Pilotlar kariyerlerinin zarar görmesinden korktuğunda yorgunluk bildirilmez ve risk yeniden kokpite döner. Hava yolları ve yetkili kurumlar, pilotların cezalandırılma korkusu olmadan bildirim yapabilmesini sağlamalıdır" Hava yolu şirketlerinin bu tür baskılarına karşı defalarca uyarıda bulunduklarını söyleyen George, "Bu baskıların uçuş güvenliğini açıkça tehlikeye attığını defalarca anlattık.

Ancak bunları durduracak anlamlı bir adım atılmasını hâlâ bekliyoruz" ifadelerini kullandı. AVRUPA HAVACILIK OTORİTESİNDEN AÇIKLAMA Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), araştırmanın sonuçlarını ciddiye aldığını duyurdu.

İKİ PİLOT BİRDEN UYUMUŞ, İNİŞİ KAÇIRMIŞTI Pilot yorgunluğunun uçuş güvenliği açısından oluşturduğu risk, daha önce yaşanan olaylarla da gündeme gelmişti. 2022 yılında Etiyopya Havayolları'na ait Boeing 737 tipi bir yolcu uçağının iki pilotu da uçuş sırasında uyuyakalmış, uçak planlanan iniş noktasını geçmişti.

Havacılık analisti Alex Macheras, o dönem yaşanan olayı "son derece endişe verici" olarak değerlendirmişti. Macheras, "Pilot yorgunluğu yeni bir sorun değil ve uluslararası hava güvenliğine yönelik en büyük tehditlerden biri olmaya devam ediyor" demişti.

HAVACILIKTA 24 BİN PİLOT AÇIĞI UYARISI Sektöre ilişkin tahminlerde, 2026 yılında pilot arzı ile talebi arasındaki farkın 24 bine ulaşabileceği öngörülüyor. Uzmanlar, personel eksikliği ve uzun çalışma sürelerinin pilot yorgunluğunu daha da artırabileceği konusunda uyarıda bulunmaya devam ediyor.