Üniversiteliler yoksullukla boğuşuyor: Her 10 öğrenciden 4’ü öğün atlıyor, yüzde 66,3’ü kültür-sanattan mahrum kalıyor

GÜLSEVEN ÖZKAN | 1.554 üniversite öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilen araştırma, gençlerin sadece ekonomik değil, sosyal, kültürel, sağlık alanlarında da yoksunluklarla karşı karşıya olduğunu gösterdi. Öğrencilerin yüzde 42,4’ü sıklıkla veya her zaman öğün atladığını belirtirken, yüzde 66,3’ü sinema, tiyatro ve konser gibi kültürel etkinliklere hiç katılmadığını veya yılda yalnızca birkaç kez katıldığını söyledi. Öğrencilerin yüzde 36,8’i koruyucu sağlık hizmetlerinden hiç yararlanamadı.

Paylaş Paylaş WhatsApp Kopyala GÜLSEVEN ÖZKAN

Üniversite öğrencilerinin gelir durumları, beslenme, barınma, eğitim olanakları, sağlık hizmetlerine erişim, sosyal ilişkiler, kültürel faaliyetlere katılım ve gelecek beklentileri incelendi.

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı'nda Dr. Hatice Şulenur Güzel Poligu tarafından hazırlanan "Ege Üniversitesi Öğrencilerinin Kişisel İyi Oluş Düzeyleri ve Çok Boyutlu Öğrenci Yoksulluğu ile İlişkisi" başlıklı uzmanlık tezi, üniversite öğrencilerinin yaşam koşullarına ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya çıktı.

Geçen yıl gerçekleştirilen araştırmada örgün öğretimdeki 1.554 lisans ve ön lisans öğrenciyi kapsadı.

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri öğrencilerin beslenme alışkanlıklarına yönelik oldu. Katılımcıların yüzde 42,4'ü her zaman veya sıklıkla öğün atladığını söyledi. Öğrencilerin yüzde 49,4'ü ise bazen öğün atladığını belirtti. Öğün atlamadığını söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 8,2'de kaldı.

En sık atlanan öğün kahvaltı oldu. Öğrencilerin yüzde 45,8'i yalnızca kahvaltıyı, yüzde 28,9'u yalnızca öğle yemeğini atladığını dile getirdi. Hem kahvaltıyı hem öğle yemeğini atlayanların oranı yüzde 11,1 olarak kaydedildi.

Sağlıklı beslenememenin önündeki engeller incelendiğinde ise ekonomik koşulların etkisi görüldü. Sağlıklı beslenme alışkanlığı olmayan veya düzensiz beslenen öğrencilerin yüzde 32,4'ü maddi gücünün yetersiz olduğunu anlattı.

Yüzde 32,9'u ise sağlıklı beslenebileceği uygun ve yeterli mekan bulunmadığını ifade etti.

Araştırmada öğrencilerin yalnızca yüzde 39,9'unun düzenli olarak sağlıklı beslendiği tespit edildi. Meyve-sebze tüketimi ve dengeli beslenme düzeyi arttıkça kişisel iyi oluş puanlarının da yükseldiği belirlendi.

Gençlerin yaşam tarzına yönelik bulgular, sosyal ve kültürel faaliyetlere katılımın da sınırlı olduğunu gösterdi.

Öğrencilerin yüzde 66,3'ü sinema, tiyatro ve konser gibi kültürel faaliyetlere hiç katılmadığını veya yılda sadece birkaç kez katıldığını ifade etti. Öğrenci kulüpleri, turnuvalar ve maçlar gibi etkinliklere her hafta veya ayda birkaç kez katılanların oranı ise yüzde 23'te kaldı.

Araştırmaya katılanların yüzde 8,8'inin hiçbir hobisi bulunmuyor. Hobilerine her gün veya haftada birkaç kez zaman ayırabildiğini söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 18,3.

Uyku kalitesini kötü veya çok kötü olarak değerlendiren öğrencilerin oranı yüzde 33,9 oldu.

Araştırmada davranışsal bağımlılıklar da incelendi. Öğrencilerin yüzde 54,2'si kendisinde bir, yüzde 15,3'ü ise iki davranışsal bağımlılık bulunduğunu bildirdi. En sık belirtilen davranışsal bağımlılık yüzde 55,4 ile sosyal medya bağımlılığı oldu. Bunu yüzde 18,8 ile yeme bağımlılığı, yüzde 15,8 ile oyun bağımlılığı izledi.

Öğrencilerin yüzde 36,8'i herhangi bir şikâyeti olmaksızın tarama veya bilgilendirme amacıyla sunulan koruyucu sağlık hizmetlerinden hiç yararlanmadığını belirtti.

Düzenli olarak fiziksel aktivite yaptığını söyleyenlerin oranı yüzde 45,9, sosyal açıdan aktif olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 59,5 oldu. Buna karşılık sağlıklıyken düzenli sağlık kontrolü yaptıranların oranı yüzde 23,4, stres yönetimi uygulamalarını düzenli gerçekleştirenlerin oranı yüzde 17,5'te kaldı.

Araştırma, öğrencilerin sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürememelerinin nedenlerini de ortaya koydu.

Fiziksel aktivite alışkanlığı olmayan veya düzensiz olan öğrencilerin yüzde 54,3'ü yeterli zaman bulamadığını, yüzde 25,2'si ise spor yapabileceği uygun bir mekan bulunmadığını belirtti.

Sağlıklı beslenemeyen öğrencilerde maddi yetersizlik ve uygun mekan eksikliği öne çıktı. Bu gruptakilerin yüzde 32,4'ü maddi gücünün yetmediğini, yüzde 32,9'u uygun ve yeterli mekan bulunmadığını söyledi.

Sağlıklıyken sağlık kontrolü yaptırmayan veya düzensiz yaptıran öğrencilerin yüzde 38'i zaman yetersizliğini gerekçe gösterdi. Yüzde 35,5'i ise sağlık kontrolü yaptırmaya ihtiyacı olmadığını düşündüğünü anlattı.

Sosyal açıdan aktif olmayan veya düzensiz olan öğrencilerin yüzde 45,9'u zaman yetersizliğini, yüzde 20,7'si maddi yetersizliği engel olarak gösterdi.

Stres yönetimi uygulamalarını yapmayan veya düzensiz yapan öğrencilerin yüzde 51,8'i bu uygulamaların nasıl gerçekleştirildiğini bilmediğini ifade etti.

Araştırmada öğrencilerin sosyal destek mekanizmalarına erişimi de incelendi. Katılımcıların yüzde 78'inin üniversitede kendisine rehberlik eden ve destek sunan bir akademik danışmanı bulunmadığı belirlendi. Akademik danışmanı olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 22'de kaldı.

Aile desteğine yönelik analizde öğrencilerin yüzde 36,6'sı sorun yaşadığında ailesinden her zaman destek gördüğünü, yüzde 30,2'si sıklıkla destek aldığını belirtti. Buna karşılık yüzde 26,3'ü yalnızca bazen, yüzde 6,9'u ise hiçbir zaman aile desteği görmediğini ifade etti.

Böylece öğrencilerin yüzde 33,2'si ailelerinden ya hiç destek görmediğini ya da yalnızca bazen destek alabildiğini ifade etti.

Arkadaş desteğinde de benzer bir tablo ortaya çıktı. Öğrencilerin yüzde 7,6'sı arkadaşlarından hiç destek görmediğini, yüzde 33,9'u ise bazen destek aldığını belirtti.

Katılımcıların yüzde 57,1'inin bir partneri bulunmadığı görüldü.

Araştırmada eğitim hayatında sorgulandı. Katılımcıların yüzde 20,7'si öğrenim gördüğü bölümü isteyerek tercih etmediğini belirtti. Akademik beklenti ve talepleri çok zorlayıcı bulanların oranı yüzde 17,4, zaman zaman zorlayıcı bulanların oranı ise yüzde 65,3 oldu.

Öğrencilerin yüzde 79,5'i hayatındaki farklı talepler arasında denge kurmanın çok veya orta derecede stresli olduğunu söyledi. Yüzde 30,8'i çok stresli, yüzde 48,7'si orta derecede stresli olduğunu söyledi.

Araştırmanın zaman yetersizliği öne çıktı. Öğrencilerin yalnızca yüzde 20,1'i yapmak istediği şeyler için genellikle yeterli zaman bulabildiğini söyledi. Yüzde 75,8'i bazen yeterli zaman bulabildiğini, yüzde 4,1'i ise hiçbir zaman yeterli zaman bulamadığını belirtti.

Akademik başarı algısında ise öğrencilerin yüzde 46,5'i kendi başarısını iyi veya çok iyi olarak tanımladı.

Araştırmada öğrencilerin barınma koşulları incelendi. Katılımcıların yüzde 36,4'ü Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) yurdunda, yüzde 30,6'sı aile veya akrabalarının yanında yaşıyor. Arkadaşlarıyla öğrenci evinde kalanların oranı yüzde 11,5, özel öğrenci yurdu veya öğrenci köyünde kalanların oranı yüzde 11,4 oldu. Öğrencilerin yüzde 8,6'sı ise tek başına öğrenci evinde yaşadığını söyledi.

Barınma koşullarını yorumlayan öğrencilerin yüzde 6'sı koşullarını çok yetersiz, yüzde 14,7'si yetersiz olarak tanımladı. Yüzde 28,4'ü orta düzeyde, yüzde 34,6'sı yeterli, yüzde 16,3'ü ise çok yeterli buldu. Verilere göre, öğrencilerin yüzde 20,7'si barınma koşullarını yetersiz veya çok yetersiz olarak değerlendirirken, yüzde 50,9'u yeterli ya da çok yeterli buldu.

Çalışmada, barınma koşulları daha yeterli olan öğrencilerin kişisel iyi oluş düzeyleri daha yüksek bulundu.

Araştırmaya katılan öğrencilerin yüzde 48,1'inin tek, yüzde 40,2'sinin iki gelir kaynağı vardı. Üç gelir kaynağına sahip olanların oranı yüzde 10,2, dört gelir kaynağına sahip olanların oranı ise yüzde 1,5'te kaldı.

Öğrencilerin gelir kaynaklarında yüzde 84'ünün ailesinden destek aldığı görüldü. Devlet bursu alanların oranı yüzde 24,5, özel burs alanların oranı yüzde 9,3 oldu. Öğrencilerin yüzde 24'ü KYK kredisi kullandığını, yüzde 16,7'si ise bir işte çalıştığını dile getirdi.

Eğitim kaynaklarına erişimde de dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı. Öğrencilerin yalnızca yüzde 41,5'i ders kaynaklarına erişebildiğini belirtti. Yüzde 29,2'si kaynaklara erişemediğini, yüzde 29,3'ü ise bu konuda fikri olmadığını söyledi.

Araştırmada öğrencilerin yoksulluğu yalnızca gelir üzerinden değil, 51 maddeden oluşan Çok Boyutlu Öğrenci Yoksulluğu Ölçeği (ÇBÖYÖ) ile değerlendirildi. Ölçek, maddi imkanlar, eğitim imkânları, uluslararası farkındalık, fiziki imkanlar, güvenlik, sağlık imkanları, sosyo-kültürel imkanlar, kendini ifade etme ve iletişim olmak üzere dokuz boyuttan oluştu.

Araştırmanın önemli bulgularından biri, öğrencilerin en fazla yoksunluk yaşadığı alanların sosyo-kültürel imkanlar, sağlık hizmetleri ve fiziki imkanlar olarak öne çıktı.

Sosyokültürel imkanlar boyutunda öğrencilerin üniversitelerindeki sinema, konser ve tiyatro olanaklarına ilişkin ortalama puanı 2,64 oldu. Gezi ve piknik gibi etkinliklerin yeterliliği 2,68, müze ve sergi olanakları ise 2,73 puan aldı.

Sağlık imkanlarında öğrencilerin ihtiyaç duydukları ilaçları üniversite içerisinden temin edebilmelerine yönelik ortalama puan 2,67'de kaldı. Üniversitede psikolojik destek hizmeti sunulduğuna ilişkin değerlendirme de 2,87 oldu.

Fiziki imkanlar boyutunda üniversitenin sunduğu yurtların yeterliliği 2,79, derslik ve laboratuvar gibi fiziksel olanakların yeterliliği 2,87, kırtasiye olanaklarının yeterliliği ise 2,88 puan aldı.