Görme engelli vatandaşın noter işlemi engellendi: 200 bin TL ceza çıktı

Aksaray’da yüzde 90 oranında görme engelli Dr. Öğretim Üyesi Önder İşlek’in vekalet işlemi için başvurduğu noterlikte yaşadığı süreç, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun (TİHEK) kararıyla sonuçlandı.

İşlek, 2025 yılının nisan ayında vekaletname düzenletmek amacıyla gittiği noterde, görme engelli olduğu gerekçesiyle yanında iki şahit bulunmadan işlem yapılamayacağının kendisine bildirildiğini söyledi.

Noterliğin dayanak olarak 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 89’uncu maddesi ile Türkiye Noterler Birliği’nin 5 No’lu Birleştirilmiş Genelgesi hükümlerini gösterdiği belirtildi. İşlek ise söz konusu uygulamanın artık geçerli olmadığını savunarak itiraz etti.

Noterin işlem yapmaması üzerine İşlek savcılığa suç duyurusunda bulundu. Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına yaptığı itiraz da reddedilince konuyu TİHEK’e taşıdı.

TİHEK: “TANIK ŞARTI İÇİN NESNEL VE MAKUL GEREKÇE YOK”

TİHEK incelemesinde, Türkiye Noterler Birliği’nin görme engelliler açısından tanık bulundurma zorunluluğu öngören 2014 tarihli 2 No’lu Genelgesi’nin, Danıştay 8’inci Dairesi’nin 13 Mart 2024 tarihli kararıyla iptal edildiğine dikkat çekildi.

Kararda, görme engelli bireylerin bütün işlemlerinin düzenleme şeklinde yapılmasını öngören uygulamanın kaldırıldığı ve onaylama işlemlerinde tanık aranmayacağının belirtildiği aktarıldı.

Kurum, somut olayda noter tarafından görme engelli olması nedeniyle İşlek’in işleminin iki tanık şartına bağlanmasının objektif ve makul bir gerekçeye dayanmadığı değerlendirmesinde bulundu.

“DOĞRUDAN AYRIMCILIK” DEĞERLENDİRMESİ

TİHEK kararında, söz konusu uygulamanın İşlek’in hukuki işlem yapma ve iradesini ortaya koyma kapasitesini yalnızca engelliliği nedeniyle sorguladığı belirtildi.

Kararda ayrıca bu yaklaşımın, engelli bireylerin kendi kararlarını verme özgürlüğünü, bağımsız hareket etme kapasitesini ve bireysel özerkliğini yeterince dikkate almadığı ifade edildi.

Bu gerekçelerle uygulamanın, engellilik temelinde eşit muamele görme hakkını ihlal ettiği ve doğrudan ayrımcılık oluşturduğu sonucuna varıldı.

TİHEK, Türkiye Noterler Birliği’nin ise görme engelli bireylerin noterlik hizmetlerine erişimini kolaylaştırmak amacıyla çeşitli idari ve teknik çalışmalar yürüttüğünü belirterek, somut olayda Birliği’nin sorumlu tutulamayacağına karar verdi.

NOTERE 200 BİN TL İDARİ PARA CEZASI

TİHEK, ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar vererek işlemi gerçekleştirmeyen noter H.Ö.’ye 200 bin TL idari para cezası uygulanmasına hükmetti.

Ceza belirlenirken ihlalin etkisi ve sonucu ile noterin ekonomik durumu ve hukuki konumu da dikkate alındı.

“ESKİ BİR DÜZENLEMENİN YANLIŞ YORUMLANDIĞINI SÖYLEDİM”

Yaşadığı süreci anlatan Önder İşlek, noterde kendisine eski bir düzenlemenin dayanak gösterildiğini savundu.

İşlek, okuma yazma bilmeyen kişilerle ilgili bir hükmün kendisine uygulandığını, bunun görme engelli bireyleri kapsamadığını anlattı. Ayrıca Türkiye Noterler Birliği ve Danıştay kararlarından söz ederek işlemin gerçekleştirilmesi gerektiğini ifade ettiğini söyledi.

Ancak noterlikte işlem yapılmak istenmediğini belirten İşlek, bunun üzerine polis çağırarak şikayetçi olduğunu ve ardından hukuki süreç başlattığını aktardı.

“BU KARARIN ÖRNEK OLMASI ÖNEMLİ”

Savcılık ve hakimlik aşamalarından sonuç alamamasının ardından TİHEK’e başvurduğunu anlatan İşlek, kararın yalnızca kendi yaşadığı olay açısından değil, diğer engelli bireyler bakımından da önem taşıdığını söyledi.

İşlek, TİHEK’in verdiği 200 bin TL’lik cezanın, engelli bireylerin kamu kurumları ve özel kuruluşlarda benzer sorunlarla karşılaşmaması açısından örnek oluşturmasını istedi.

Kararın ardından engelli bireylerin haklarını kullanırken önlerine yeni engeller çıkarılmaması ve işlemlerinin kolaylaştırılması gerektiğini belirten İşlek, “Karar örnek olursa böyle bir durum başka engelli bir bireyin başına gelmez” dedi.