Memhet Uçum'dan tartışılacak öneri! Anayasa Mahkemesi devre dışı mı kalacak?

Türkiye'nin siyaset ve hukuk gündeminde ilk sıralarda yer alan "yeni ve sivil anayasa" tartışmalarına Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nden çok net bir hukuki yorum geldi. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, kaleme aldığı analizde Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) yeni bir anayasa yapma yetkisine ve bu sürecin Anayasa Mahkemesi (AYM) ile olan ilişkisine dair çarpıcı değerlendirmelerde bulundu.

Anadolu Ajansı için özel bir makale hazırlayan Mehmet Uçum, milli egemenliğin tek meşru sahibinin halk olduğunu vurgulayarak, halkın temsil edildiği TBMM'nin doğrudan yeni bir anayasa yapma hakkına ve gücüne sahip olduğunu belirtti. Uçum'un analizinde özellikle hukuk çevrelerinde sıkça tartışılan "asli kurucu iktidar" kavramına yönelik getirdiği sert eleştiriler dikkat çekti.

DARBE ANAYASALARINA MEŞRUİYET TEPKİSİHukuk doktrininde yer alan ve yeni anayasa yapma yetkisini yalnızca savaş, darbe veya ülkelerin parçalanması gibi olağanüstü dönemlerde ortaya çıkan güçlere (asli kurucu iktidar) tanıyan klasik tezi eleştiren Uçum, bu yaklaşımı "elitist ve halk karşıtı" olarak nitelendirdi. Sadece olağanüstü durumlarda yeni anayasa yapılabileceğini savunmanın, darbecilerin yaptığı anayasaları meşrulaştırmak anlamına geldiğini belirten Uçum, bu durumun şiddet ve kaosu tek çözüm yolu gibi gösterdiğini ifade etti.

TBMM'NİN TEMSİLİ KURUCU İRADE YETKİSİMehmet Uçum, demokratik seçimlerle göreve gelmiş olan TBMM'nin sadece mevcut anayasadaki kanunları değiştiren "kurulmuş" bir organ olmadığını, aynı zamanda halkın siyasi meşruiyetini taşıyan "temsili kurucu irade" olduğunu vurguladı. 1924 Anayasası başta olmak üzere Fransa, İspanya, İsveç ve Brezilya gibi ülkelerin olağan demokratik dönemlerde kendi meclisleri eliyle yeni anayasalar yaptığını hatırlatan Uçum, TBMM'nin de milli egemenlik ilkesine dayanarak bu yetkiyi kullanabileceğini kaydetti."AYM YENİ ANAYASAYI DENETLEYEMEZ"Analizin en çok dikkat çeken bölümü ise olası bir yeni anayasa yapım sürecinde Anayasa Mahkemesinin rolüne ilişkin oldu.

TBMM'nin yeni anayasa yaparken mevcut anayasanın bir organı olarak değil, doğrudan halktan aldığı kurucu irade sıfatıyla hareket edeceğini belirten Uçum, bu nedenle sürecin AYM denetimine tabi olamayacağını savundu. Uçum, "TBMM'nin yeni anayasaya ilişkin yapacağı faaliyetler mevcut anayasayla kurulmuş iktidar faaliyeti olmadığı için mevcut anayasanın bir organı olan anayasa yargısının da denetimi dışındadır" ifadelerini kullandı.

DEĞİŞTİRİLEMEZ MADDELER VE KAZANIMLAR KORUNACAKSivil anayasa yapılırken toplumun hassasiyetlerinin nasıl korunacağına da değinen Başdanışman Uçum, tarihsel, sosyal ve hukuksal birikimin en temel güvence olduğunu belirtti. Hiçbir yeni anayasanın demokratik kazanımları ve ulusal özellikleri göz ardı edemeyeceğini vurgulayan Uçum, Cumhuriyetin devamlılığının sembolü olan "değiştirilmezlik ilkesinin" de bu kapsamda yeni süreçte mutlaka dikkate alınacak bir ilke olduğunun altını çizdi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yeni anayasa yapma yetkisi, yeni anayasa yapma hakkına ve gücüne sahip halkın asli kurucu irade olmasından doğar. Halkın asli kurucu irade olması TBMM’yi temsili kurucu irade yapar. TBMM kabul sayısı ne olursa olsun mutlak surette halkın onayına sunmak şartıyla her zaman yeni anayasa yapmaya muktedirdir. Konunun ayrıntılarını AA Analiz için ele aldık.